10 mistere intriguese tė Universit

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

10 mistere intriguese tė Universit

Mesazh  Siroco prej 01.03.16 13:33



Universi ėshtė plot mistere dhe fenomene tė pashpjegueshme. Ekzistojnė teori tė ndryshme qė shpjegojnė aspekte tė krijimit, tė origjinės dhe se si funksionon universi, por asnjėra nga kėto teori nuk mund tė testohet dhe pėr mė tepėr nuk gėzon konsensus ndėr shkencėtarė dhe filozofė. Gjithsesi, nė vijim po paraqesim dije mistere tė universit qė e kanė shoqėruar njerėzimin qė nga lindja e tij.


1. Ēfarė moshe ka universi?

Pavarėsisht qė jetojmė nė shekullin e 21 dhe zhvillimit tė teknologjisė, mosha e universit pėr ne ėshtė e paqartė. Shkencėtarė tė sotėm vlerėsojnė se mosha e universit mund tė jetė rreth 13.799±0.021 miljardė vjet.


2. Si u formuan galaktikat

Ekziston njė debat i gjerė nė atė se si janė formuar galaktikat. Pas "big bangut", shekncėtartė nuk janė tė sigurtė nėse copėza tė vogla u bashkuan gradualisht pėr tė formuar yjet.


3. Universi pėrpara "big-bangut"

Po sikur tė ekzistonte diēka mė pėrpara? Kemi qenė nė gjendje tė pėrcaktojmė gjenezėn e ekzistencės sonė duke filluar me "big-bangun", por mė tej nuk dimė gjė.


4. Jeta, e ka origjinėn nga toka?

Dimė qė nė tokė nuk kishte jetė derisa u formua sistemi diellorė. Mė pas u shfaqėn shenjat e jetės nė planetin tonė duke evoluar nė speciet qė njohim sot. Shkencėtarėt vlerėsojnė se ka mundėsi qė jeta tė ketė lulėzuar spontalisht nė varėsi tė kushteve tė tokės. Tė tjerė shkencėtarė besojnė se molekulat organike konplekse mund tė kenė ardhur nė tokė nga hapėsira dhe kanė mbėrritur nė tokė nga kometat apo meteorėt.


5. Ēfarė ėshtė materia e zezė

E vėrteta ėshtė se nuk e dimė saktėsisht se ēfarė ėshtė materia e zezė. Por gjithsesi shkencėtarėt kanė qenė nė gjendje tė nxerrin nė pah disa karakteristika. Pėr shembull, dimė qė ėshtė e zezė, qė do tė thotė se nuk ka formė yjesh apo planetesh qė mund tė shihen. E dyta, nuk ėshtė nė formėn e reve tė zeza. E treta, materia e zezė nuk ėshtė antimaterie, dhe sė fundi, materie e zezė nuk ėshtė njė vrimė e zezė nė galaktikė.


6. Si ėshtė formuar Hėna

Nga erdhi sateliti ynė romantik? Shkencėtarėt dhe filozofėt kanė menduar pėr shekuj rreth kėsaj. Idea e parė moderne e formimit tė Hėnės vjen nga djali Ēarlit, Xhorxh Darvin. Por teoria mė e pranueshme ėshtė se Hėna ėshtė formuar objekte tė mėdha janė pėrplasur mbi tokė miljarda vjet mė parė. Kjo pėrplase formojė tokėn dhe lėshojė materjale tė shkrira nė orbitė duke formuar gradualisht Hėnėn.


7. Pėrse ėshtė tharė planeti Mars

Tashmė e dimė se dikur Marsi ka qenė i pasur me ujė. Por ajo qė s'dimė dhe shkencėtarėt pėrpiqen tė kuptojnė ėshtė se pėrse planeti kuq ėshtė kaq i thatė dhe i pa jomirėpritės. Teoritė janė tė shumta dhe variojnė nga pėrplasja e asteoridėve e deri ngjarjet katastrofike apo edhe tė erės sė erozionit solarė.


8. Jemi tė vetėm?

Ky ėshtė njė tjetėr mister qė shumė mendimtarė dhe shkencėtarė pėrpiqen t'i japin njė pėrgjigje pėrmes historisė sė civilizimit njerėzorė. A mund tė dallojmė tė githa llojet e jetės? Po sikur disa forma jete po na vėzhgojnė, dhe ne nuk e kuptojmė?


9. Nga erdhėm?

Ėshtė njė nga pyetjet mė tė hershme dhe nga misteret mė tė mėdha nė historinė e njerėzimit. Pavarėsisht teorive tė ndryshme, e vėrteta ėshtė se shkencėtarėt nuk kanė njė ide tė qartė.


10. Jetojmė nė njė univers paralel?

Pėr aq kohė sa njerėzit janė nė gjendje tė mendojnė dhe arsyetojnė, njė pyetje ka qenė pėrherė prezente nė kokėn tonė: Nga ta dimė ne se ēfarėdo qė shohim, ėshtė ajo ēfarė shohim? Shkenca moderne ėshtė thuajse e sigurtė se mund tė ekzistojnė njė univers paralel, por mbetet e vėshtirė pėr tė testuar njė nocion tė tillė..
avatar
Siroco

Unė e dėgjoj kėngėn e zogut jo pėr zėrin e tij, por per heshtjen qė vjen pas.


236


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: 10 mistere intriguese tė Universit

Mesazh  Jetmira prej 02.03.16 18:35

cdo gje esht enigem shkenca e pse perparon naj her ja fut kot
avatar
Jetmira

897


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi