Misteret mė tė mėdha tė Universit!

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Misteret mė tė mėdha tė Universit!

Mesazh  Odin prej 18.03.14 21:30



Dallimi i pabesueshėm nė shkallė midis botės ku ne jetojmė ēdo ditė dhe pafundėsia e tė gjitha kohėrave qė kanė kaluar ngre pyetjen se a do tė jetė ndonjėherė nė gjendje njeriu tė kuptojė plotėsinė e kozmosit. Por kjo nuk e ndal pėrpjekjen tonė. Nė fakt ajo e panjohura e madhe duhet tė jetė njė ndėr hobit mė tė mėdha tė njerėzimit pasi ne jemi gjithmonė nė kėrkim tė saj duke pėrdorur fenė apo filozofinė.

1.Inteligjenca e jashtėtokėsorėve


A ka jetė tė tjera inteligjente nė Univers?

Carl Sagan na kujton se nė qoftė se ne ekzistojmė, atėherė duke pasur parasysh se sa i madh ėshtė universi, ne duhet tė kemi shumė fqinjė rrotull nesh. Frank Drake, njė astrofizikani, krijoi njė ekuacion qė na ndihmon tė kuptojmė se sa shumė qėnie inteligjente ndodhen nė univers duke e vlerėsuar se nė qoftė se vetėm njė planet (Toka) nė 1 bilion tė tjerė ka qėnie inteligjente, atėherė duhet tė jenė mbi 6 bilion planete vital nė univers. Enrico Fermi, vuri nė dukje se nė qoftė se jeta ėshtė aq e zakonshme, atėherė ajo ėshtė praktikisht e pamundur qė ne ende nuk kemi zbuluar ndonjė shenjė tė jetės se vazhduar inteligjente nė univers.

Pra misteri i vėrtetė ėshtė ky: Ēfarė ėshtė diēka qė ka tė bėj me Tokėn qė i bėjnė tė tjerėt tė paaftė pėr tė luajtur me ne?


2.Shpėrthimi Tunguska

Nė 30 qershor 1908, nė 07:17 (ora lokale), shpėrtheu diēka mbi njė rajon me pyje nė luginėn e lumit Tunguska nė Siberi te Rusisė. Banorėt vendas shumė kilometra larg panė diēka tė ndritshme blu nė qiell qė drejtohej drejt zonės dhe shpėrtheu me forcė tė pabesueshme. Mė vonė u vu re se pemėt ishin rrėzuar poshtė nė njė model prej radialeje nga njė pikė qendrore, duke treguar disi njė shpėrthim ajrore. Pėr kėtė ditė, shkencėtarėt nuk janė tė sigurt se ēfarė ishte. Ata nuk kanė kuptuar ende nqs kjo ishte njė meteor apo njė fragment i njė kometė. POR…Pse e bėri atė tė shpėrthejnė nė ajėr? Pse nuk kemi gjetur ende ndonjė copė? Misteri i kėsaj bombe i ka mbajtur tė fiksuarit mbas UFO-ve pa gjumė qė prej asajt dite.


3.Kundėrmateriet e rralla

Materiet dhe antimateriet nė teori janė krijuar nė tė njėjtėn kohė dhe nga e njėjta ngjarje. Por kur krijohet njė grimcė normale baryonic (Lėndė e errėt e cila ėshtė e padallueshme nga rrezet radikale por qė mund tė dallohet nga efektet gravitacionale nė lėndė tė dukshme) nė tė njėjtėn kohė krijohet njė antigrimcė me tė njėjtėn masė por me ngarkesė tė kundert. Megjithėse ne e kemi krijuar antimaterien nė laboratoret nė Tokė nė nuk e shohin atė nė universin pėrreth nesh. Asnjė nuk e di se ēfarė i ka ndodhur tė gjitha antimaterieve qė duhet tė jenė atje.


4. Vetėdija apo Ndėrgjegja

Ēfarė ėshtė mendja? Behaviorists(bihevioristet) thonė se kėto janė pėrgjigje tė kushtėzuara. Por ėshtė e vėshtirė tė mohojnė aftėsine tonė pėr tė reflektuar nė mendimet tona ėshtė diēka e veēantė dhe interesante. Apo ėshtė thjesht njė efekt anėsor qė ka tė bėjė me mėnyrėn sesi punon trurin tonė? Nqs po sa kohė do tė kalojė pėrpara se kompjuteri tė bėhet i vetėdijshėm dhe tė kėrkojė tė drejtat e barabarta? Si mundni ju tė tregoni vetėdijen e vėrtetė nga diēka e dizenjuar pėr ta stimuluar atė? A mundet ndėrgjegja t’i mbijetojė vdekjes sė trurit qė e mbart atė? Janė me tė vėrtetė shumė pyetje por derisa ne tė kemi njė bisedė tė barabartė me njė fantazmė apo robot nuk do tė ketė ende asnjė pėrgjigje.


5.Materia e errėt/Energjia e erret(Negative)

Modelet aktuale e universit dhe vėzhgimet e bėra nga instrumente tė teknologjisė sė lartė, kanė dalė nė pėrfundimin se ka qenė njė sasi e madhe e materies nė univers pėrtej asaj qė ne mund tė shohim me sytė tanė. Nė fakt ne mund tė perceptojmė vetėm 4% tė materies nė univers nė mėnyrė direkte. Pjesa tjetėr ėshtė e padukshme, ose “materia e errėt”, njė term qė do tė thotė se ne nuk kemi ndonjė ide se ēfarė ėshtė. Materia e erret shoqėrohet nga njė lloj tjetėr materieje e errėt qė ne nuk mund ta perceptojmė drejtpėrsėdrejti. Nė njė moment frymėzimi ne e quajme atė,”Energji tė errėt”.Teoritė janė tė ndryshme dhe tė shumta por siē ėshtė pėrmendur, shumica e universit ėshtė duke na shmangur ne.


6.Koha

Ju mendoni se e dini se ēfarė ėshtė koha? Mirė atėherė, provoni t’a pėrcaktoni atė pa pėrdorimin e termave qė mbėshteten nė kohė. Ora ėshtė … mirė, kjo ėshtė koha. Kjo ėshtė ajo qė e mban ēdo ngjarje qė ndodhin nė tė njėjtėn kohė dhe ėshtė pėrsėri kjo ajo qė e dallon diēka qė ka ndodhur nė tė kaluarėn nga diēka qė do tė ndodhė nė tė ardhmen. A ėshtė kjo njė dimension, si hapėsirė? A ėshtė kjo njė cilėsia e materies? Ėshtė thjesht njė iluzion, e krijuar ndoshta pėr tė rritur shitjet e orėve dixhitale? Epo ” te zgjuarit” e botės rrojnė me dhimbje koke nga kjo pyetje.


7.Krijimi i Universit

Si ka filluar universi? A ka filluar ndonjėherė universi? Nėse universi pėrfshin gjithēka qė ne dimė, duke pėrfshirė kohėn, mund tė ketė pasur ndoshta edhe njė jetė, njė “para” para fillimit tė universit. Teoritė aktuale nė pėrgjithėsi flasin pėr njė “Big Bang”, e cila ėshtė njė zgjerim masiv tė tė gjithė materies dhe energjisė nga njė pikė e vetme, e cila ėshtė ende nė vazhdim ne ditėt e sotme. Ēfarė e shkaktoi shpėrthimin? Nga erdhi e gjithė energjia dhe materia? A janė kėto pyetje me kuptim? Po nė lidhje me krijimin? Nqs zoti ka krijuar universin dhe ēdo ligj fizik eksistues nė tė, ēfarė ėshtė duke bėrė tani zoti dhe pse universi po drejtohet vetė?


8.Fundi i Universit

Opinione tė ndryshme variojnė bazuar nė atė qė ne presim apo besojmė. Ka disa mundėsi. Njėra ėshtė se gjithėsia do tė vazhdojė tė zgjerohet dhe tė bėhet pėrfundimisht aq e pėrhapur sa qė e gjithė materia dhe energjia tė jetė thjeshtė njė re pluhuri homogjene e hollė dhe e vakėt. Njė tjetėr ėshtė se graviteti pėrfundimisht do tė jetė nė gjendje tė kapė tė gjithė materien dhe universi do tė ngadalėsojė aktivitetin e tij krijues dhe do tė grumbullohet pėrsėri nė njė pikė tė vetme, e cila mund tė shkaktojė njė tjetėr BingBang. Megjithatė, njė tjetėr teori vė nė dukje baryons dhe protonet. Blloqet krijuese tė materies, nuk janė mė duke u krijuar nė mėnyre natyrale dhe nėse ata thyhen (si kanė bėrė disa grimca tė tjera), universi thjesht do tė zhduket dhe do tė pushojė sė ekzistuari. Nė pėrgjithėsi asgjė e tillė nuk pritet t’i ndodhė universit dhe pėr biliarda vite tė tjerė ndaj qetėsohuni dhe jetojeni jetėn nė maksimum.



9.Shumimi i Universit

Fizika kuantike aktuale thekson se pėrveē universit ku ndodhet galaktika dhe sistemi ynė djellor ndodhen dhe shumė galaktika dhe universe nė tė njėjtėn kohė dhe hapėsirė duke ndėrvepruar nė mėnyra tė caktuara dhe mjaftė tė kufizuara. Kėto universe mund tė kenė ligje fizike tė ndryshme nga ne, njė tė shkuar dhe pse jo njė tė ardhme. Kjo mund tė jetė njė teori e paqartė pėr momentin por ndonjė ditė do tė jetė e mundur tė udhėtosh nė universin ku kėngėtarja juaj e preferuar fitoi njė konkurs ose tė vizitoni Evil Spock.



10.Teoria e madhe e Unifikimit

Pėr dekada me radhė, fizikanėt kanė qenė duke u pėrpjekur pėr te kuptuar diferencėn apo ndryshimin midis fizikės klasike Isaac Neėton ‘s, fizikės relativiste Ajnshtajnit, qė ka tė bėjė me gjėra shumė tė mėdha ose masive nė shpejtėsi tė madhe dhe fizika e Heisenberg apo mjaftė fizikantėve tė tjerė psh: fizika kuantike, e cila ka tė bėjė me gjėra kaq tė vogla qė ju nuk mund t’i matni ato pa ndryshuar rezultatin. Kėto tri grupe tė ligjeve te fizikes duket tė luajnė sipas rregullave tė tyre, kryesisht duke injoruar njėri-tjetrin, por ata tė gjithė kanė tė bėjnė me njė univers tė njėjtė. Dhe kėshtu fizikanėt e kanė quajtur kėtė “Teoria e madhe e Unifikimit”, i cili do tė zėvendėsojė pėr tė gjitha kėto grupe tė pakompletuara tė ligjeve dhe te nxjerrė njė pėrfundim tė njėjtė pėr tė tre ato. Ndoshta ajo nuk ekziston. Apo ndoshta kjo ėshtė vetėm shumė e ndėrlikuar pėr mendjen e njeriut dhe ne nuk mund ta kuptojmė. Nė njė mėnyrė apo tjetėr, ajo do t’i mbajė shkencėtarėt duke argumentuar me njėri-tjetrin edhe pėr shumė kohė.

avatar
Odin

575


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi