Fuqia misterioze e Materies sė Errėt

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Fuqia misterioze e Materies sė Errėt

Mesazh  Jon prej 05.11.08 17:42

Fuqia misterioze e Materies sė Errėt

Saul Perlmutter dhe shkencėtarė nga NASA duan njėherė e mirė t’i bien pėr gjurme fuqisė misterioze qė e pėrndan Universin. Nė rast se Energjia e Errėt vazhdon gjithmonė tė rritet ajo madje do tė shkėpuste edhe objektet qė mbahen nga forca e rėndesės.

Saul Perlmutter:
Universi mund tė zgjerohet, ngadalsohet dhe dikur tė pėsojė kolaps. Ose diēka edhe mė me shumė gjasė, do tė mund tė zgjerohej gjithnjė e mė shpejtė. Kjo mund tė vazhdonte madje aq larg – kėtė e quajmė „Big Rip“ – sa tė shqitė vėrtėtė ēdo gjė e t’i copėtojė deri nė grimca mė tė imėta tė mundshme.

E si mund t’i biesh nė gjurmė njė energjie pėr tė cilėn s’dimė gjė fare, s’dimė nga se pėrbėhet apo si funksionon? Shkencėtarėt e kanė njė plan: ata duan tė dėrgojnė nė Gjithėsi njė satelit tė pajisur mė njė ēip me ultra-rezolucion. Ai do tė na mundėsonte tė kapim imazhet e dallimeve tė ndriēimit tė supernovave shumė tė largėta.

Pėr herė tė parė do tė modelohen zona gjigante tė Gjithėsisė. Vetėm me zbulimin e njė numri sa mė tė madh tė supernovave tė reja Perlmutter dhe ekipi tij mund tė vėrtetojnė forcėn zgjeruese tė Energjisė sė Errėt.

Me kėtė mision shkencėtarėt duan t’i pėrgjigjen pyetejs se ēfarė lloj energjie fshihet pas kėsaj force misterioze, e cila ėshtė aq e fuqishme sa tė mund ta shkatėrrojė Universin..
Nė Garching kanė mbėrritur imazhet nga Very Large Telescope.

Dr. Natascha Förster Schreiber dhe ekipi saj kanė goditur nė shenjė. Ata me tė vėrtetė kanė zbuluar njė glaktikė. Por diēka ėshtė e ēuditshme: kjo galaktikė me emrin aspak spektakolar MS 1512-cB58 ėshtė shumė mė e madhe seē duheshte nė tė vėrtetė tė jetė. Nė vend qė tė jetė, ashtu siē pritet sipas terorisė aktuale mbi Universin shumė mė e vogėl, ajo nė formė dhe perimetėr ėshtė gati sa Rruga jonė e Qumshtit.

Poashtu edhe galaktikat tjera, tė cilat i ka studiuar ekipi kontrollit, pohojnė imazhin e habitshėm: ato kanė njė formė spirale, sillen rreth boshtit tė tyre dhe janė gjigante. Si ėshtė e mundur, qė nė njė kohė relativisht tė shkurtėr pas Shpėrthimit tė Madh, ata tė jenė zhvilluar kaq shumė?

Dr. Natascha Förster Schreiber:
Kjo ka qenė absolutisht e papritur. Kėta janė vėrtet sisteme gjigante. Duken tamam si Rruga e Qumshtit, dhe atė menjėherė pas Shpėrthimit tė Madh. Ne prisnim tė gjejmė pjesė tė vogla, por atė qė shohim tani, ėshtė ata janė galaktika tė pjekura, janė shumė tė rėnda dhe poashtu rrotullohen. Sipas teorisė, kjo nuk duhet tė ishte absolutisht kėshtu. Pėr teorinė kjo tani ėshtė njė sfidė e madhe. Duhet bėrė edhe shumė punė pėr t’i kuptuar nė hollėsi kėta objekte.

Kozmologėt kanė ecur mjaf larg, deri nė cepat e Universit. Por atė ē’kanė gjetur atje i bėn ata tė dyshojnė nė tė gjitha teoritė e tyre. Energjia e Errėt dhe Materia e Errėt janė aq misterioze dhe, megjithė pėrpjekjete bėra mbeten kaq tė pastudiuara, saqė gjithė dijen mbi Kozmosin e vėnė sėrish nė pikėpyetje.

Saul Perlmutter:
Mbase ndonjėherė do arrimė nė kufijtė, ku aftėsitė tona tė tė kuptuarit do tė duhet tė jenė aq tė mėdha, saqė pėr kėtė do tė duhej tė kishim njė tjetėr tru pėr ta kuptuar botėn qė na rrethon.

Ēdo pjesė e Universit ka tė kundėrtėn e saj. Dhe kėshtu, ēdo pėrgjigje e mundshme mbi krijimin e botės, siē duket hedh njė pikėpyetje tjetėr!

Nga gjermanishtja Bekim Qoku

Burimi:
http://www.3sat.de/hitec/magazin/120736/index.html
avatar
Jon

1227


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi