4 Burimet e Stresit

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

4 Burimet e Stresit

Mesazh  Devi prej 22.12.13 23:11

4 Burimet e Stresit Ankth, stres, presion….. janė fjalėt qė kanė zėnė vėnd tė fortė nė fjalorin e pėrditshmėrisė sonė. Pėr fat tė keq nuk janė vetėm fjalė, por gjėndje qė i jetojmė pothuajse tė gjithė. Ritmi i pandalshėm i jetės, problemet, komunikimi jo rezultativ, mosnjohja e vetes tonė, pėrplasjet me njėri tjetrin i zmadhojnė kėto gjėndje.

Por pėrtej zakoneve tė jashtme dhe situatave stresuese tė secilit, ekzistojnė dhe burime endogjene stresi, qė do ti quajmė nė mėnyrė simbolike “Zėrat e Vegjėl” qė na ēojnė nė sjellje tė gabuara dhe tė pakonfirmuara. Por le ti shohim nė mėnyrė mė analitikė nė artikullin qė vijon.

4 BURIMET E STRESIT : ZĖRAT E VEGJĖL DHE TĖ MĖDHENJ



Qė njeriu tė zbulojė veten e tij, veten e tij tė vėrtet, tė zbulojė se cila ėshtė esenca e tij nė tė vėrtet, ėshtė njė gjė e vėshtirė, edhe pse ėshtė veprimi mė me vlerė dhe mė i rėndėsishėm qė mund tė bėjė gjatė jetės sė tij.

Shumė prej nesh hecim nė botė pa e ditur se kush jemi, nga vijmė dhe ku po shkojmė. Nuk e njohim identitetin tonė tė vėrtet, nuk e dimė se ēfarė ka vlerė dhe ēfarė nuk ka, ēfarė ėshtė e rėndėsishme dhe ēfarė ėshtė e parėndėsishme.

Prandaj ėshtė e dobishme qė tė merremi me Filozofi. Me Filozofi nuk nėnkuptojmė studimin e historisė sė rrymave filozofike, tė filozofėve mė tė mėdhenj tė tė gjitha kohėrave dhe teorive tė tyre, por nėnkuptojmė hetimin e tė gjitha atyre vlerave qė janė tė vėrteta, tė rėndėsishme dhe tė dobishme pėr ne dhe pėr tė gjithė njerėzit.

Pra, nė njė udhėtim tė tillė kėrkimi ka shumė gjėra mbi tė cilat duhet tė kėrkojmė, duke filluar nga vetė vetja jonė dhe nga natyra jonė njerėzore.

Njeriu ėshtė njė qėnie e shumfishtė dhe mė e ndėrlikuara nė krahasim me mbretėritė e kaluara tė qėnieve nė natyrė (kafshė, bimė, sende). Dallohet pėr formėn e tij, pėr forcėn dhe shullojshmėrinė e emocioneve tė tij, aftėsine e tė menduarit dhe tė kuptuarit tė ideve, pėr kalitjen e vlerave mė tė larta, vetėdijes dhe moralit.

Pėrgjithėsisht, do tė mund ti gruponim kėto 2 elementė nė dy kategori, Personalitetin, qė e formonė forma jonė materiale, energjia gjallėruese, ndjenjat dhe mendimet tona, dhe Njesia, qė pėrmbanė njė Intelekt mė tė lartė, njė force pėrjetimi tė menjėhershėm tė natyrės sė vėrtet tė gjėrave (Parandjenja) dhe sė fundmi Vullneti, forca qė lėviz gjithēka nė njė rrugė ngjitėse zhvillimi drejt formave mė tė larta. Platoni pėrdorė nė dialogjet e tij njė figurė shumė karakteristike pėr kėtė strukturė bazike tė njeriut. Paralelizon Personalitetin me njė kalė dhe Njėsinė me kalorėsin e kalit, duke theksuar nė kėtė mėnyrė se brėnda nėsh ekzistonė njė pjesė mė e lartė dhe mė me vlerė qė duhet tė drejtojė dhe tė ngasė mjetin qė kemi nė dispozicionė qė tė lėvizim dhe tė “udhėtojmė” nė jetė. Njėkarakteristikė tjetėr e ketij “kalorėsi” mitik, ėshtė se dallohet gjithashtu nga Vetėdija. Vetėdija si kuptim lidhet ngushtė me Shkencė e Psikologjisė dhe njė nga pėrcaktimet mė tė pastėr qė kemi pėr tė ėshtė se, pėrbėn Diturinė e gjėrave rreth nesh dhe tė vetes tonė. Deklarimi “unė kam vetėdije” lidhet shumė me frazėn “kam dituri”. Di se kush jamė, si jetojė, si sillem, ēfarė nevojash kamė, kam dije tė sė drejtės, tė vėrtetės etj.

Gjithashtu mund ta pėrgjasojmė Vetėdijen me njė llampė. Llampa nė realitetin tonė tė pėrditshėm ėshtė njė vegėl shumėe dobishme nė rastet kur nuk ka mjaftueshėm dritė pėrreth nesh. Na nevojitet llampa qė tė shihim nė errėsirė, qė tė ndriēojmė vėndin qė na rrethonė, qė tė perceptojmė se ēfarė ka pėrtej nesh, nė mėnyrė qė tė mund tė lėvizim dhe tė bėjmė atė qė kemi zgjedhur. Duke e pėrdorur kėshtu llampėn – vetėdije mund ta drejtojmė nė botėn tonė brendėsore dhe tė mund tė njohim gjėra, objekte, vende tė kėtij “pėrbrėnda” qė nuk ėshtė edhe aq i padukshėm, sa i “jashtmi”, por nė esencė ėshtė po aq i rėndėsishėm sa edhe bota jonė materiale, qė ndikonė mbi tė dhe ndėrhynė nė tė nė njė masė tė madhe.

Gjithashtu duke patur parasysh se si qėnie kemi njė strukturė tė komplikuar, dallohemi pėr njė gamė tė madhe nevojash, qė janė ndryshe pėr ēdo element tė vetes tonė. Masloė, ky psikolog i rėndėsishėm Amerikanė, studjoi nevojat njerėzore dhe i vendosi nė mėnyrė hierarkike nė njė piramidė, duke filluar me bazėn qė pėrbėnin nevojat materiale dhe duke arritur nė majė qė zinin vėnd ato shpirtėrore. Kėshtu, do tė mund tė njihnim tek vetja jonė:

a) Nevoja biologjike: pėrmbushja e tyre na lejon tė mbijetojmė dhe tė jemi tė gjallė.

b) Nevojat e sigurisė: pėrmbushja e tyre na bėn tė ndihemi tė sigurtė nė mjedisin ku jetojmė, tė sigurtė, pa u rrezikuar prej tij.

c) Nevoja pėr dashuri dhe njohje shoqėrore, qė tė bėjmė pjesė nė njė grup dhe tė bashkjetojmė me antarėt e tjerė tė kėtij grupi : kur ata janė tė kėnaqur ne ndihemi tė dashur dhe tė pranuar nga nga antarėt e grupit pėr atė qė ne jemi.

d) Nevoja pėr vetbesim dhe pavarėsi: kėnaqėsia e tyre na jep ndjenjėn e tė qėnit me vlerė si njerėz dhe konfirmimin qė mund ta kontrollojmė ambjentin tonė, tė bėjmė zgjedhje dhe ti japim drejtim jetės tonė.

e) Nevoja pėr Vetnjohje dhe Vetrealizim : pėrmbushja e tyre na jep ndjenjėn e tė pasurit njė arsye dhe njė qėllim nė jetėn tonė, ushqejnė vlerat mė tė bukura dhe mė tė larta tė njeriut, e udhėheq njeriun nė jetėn harmonike me veten e tij, me njerėzit pėrreth tij dhe Natyrėn.



Sigurisht qė sot jetojmė nė njė moment historikė tė qytetėrimit tonė ku ka shumė injorancė dhe errėsirė dhe, siē pėrmėndin shumė historianė dhe studjues tė shoqėrive dhe qytetėrimeve, gjendemi nė njė mesjetė tė re. kėto rrethana nė nivelin njerėzorė e bėjnė njė ēėshtje tė vėshtirė realizimin e kėtyre nevojave natyrale njerėzore. Dhe pasojat e njė gjėndjeje tė kėtillė nuk janė edhe aq shumė tė kėnaqėshme, sepse mosrealizimi i tyre ēon nė zhvillimin e sjelljeve tė gabuara dhe jorezultative, qė nė thelb i ushtrojnė presion njeriut dhe e ēorintojnė.

Duke ju rikthyer pamjes sė parė tė Vetėdijes, si njė llampė dhe duke e pėrngjasuar Personalitetin me njė dhomė tė errėt, do tė mund tė thoshim se pėr shkak se ka errėsirė dhe drita e llampės nuk ėshtė aq e fortė sa pėr ta ndriēuar tė gjithė dhomėn, krijohen pika, vėnde, cepa qė mbeten tė panjohura, tė padukshme dhe tė pakontrolluara. Dhe pėr shkak se nuk ndriēohen nga Vetėdija., veprojnė brėnda nesh nė mėnyrė tė pandėrgjegjshme domethėnė pa qėnė tė vetėdijshėm tė ekzistencės dhe tė funksionit tė tyre. Do ti quajmėnė mėnyrė simbolike kėto sjellje tė gabuara “Zėra tė Vegjėl”, sepse pa e kuptuar na bėjnė qė tė veprojmė nė mėnyrė tė pakonfirmuar.

Kėshtu nga cepi i nivelit fizik/material tė personalitetit tonė, delė “zėri i vogėl” “Tė jesh i Fortė”. Njeriu qė zotėrohet nga ky zė, ėshtė i shkėputur nga ndjenjat e tij dhe mendon se tė gjitha duhet ti bėjė vet. Bėhet i ashpėr. Nuk i shpreh lehtė ndjenjat e tij. Nuk kėrkon ndihmė, kjo pėr shkak se mendonė se vetėm tė dobtit kanė nevojė pėr ndihmė e tė tjerėve, ndėrsa ai vetė ėshtė i fortė, ose edhe sepse mendonė se vetėm ai mund ti bejė gjėrat mirė dhe nė rregull. Qė kjo gjėndje tė vij nė baraznivel, ėshtė thelbėsore qė njeriu ta ndriēojė kėtė sjellje tė pavetėdijshme me Vetėdije. Nėqoftėse e kuptonėsaktėsisht se ēfarė po bėn dhe pse po e bėn, nėqoftėse kuptonė motorrėt e fshehtė dhe shkaqet, nėqoftėse e kuptonė qėndrimin e tij tė gabuar, atėhere do tė ket mundėsinė tė zgjedhė nėqoftėse do tė vazhdojė tė sillet nė atė mėnyrė ose tė ndryshoje dhe ta shėndėrrojė kėtė “zė tė vogėl” nė tė kundėrtėn e saj nė “zė tė madh” “Tė jesh i qetė”. Tė qėnurit i qetė do ti lejojė qė tė pranojė se ka mangėsi, qė nuk mund ti bėjė tė gjitha vetėm dhe qė pėrfundimisht ėshtė qė e bukur tė pranosh ndihmė e tė tjerėve.

Nga cepi i errėt i personalitetit tonė qė lidhet me energjinė tonė jetėdhėnėse dėgjohet zėri i vogėl “Rraskapitu”. Njeriu qė zotėrohet nga ky zė nuk e njeh kuptimin e ritmit nė veprimtaritė e tij. Ndien se ėshtė i frytshėm nėse ato qė arrin, i arrin me stėrmundim, sepse punoi shumė pėr atė. Ėshtė njė tip manjaku pune qė do tu tregojė tė tjerėve se punon shumė, edhe pse disa herė mundimi qė ai derdh ėshtė i panevojshėm, sepse jo tė gjitha gjėrat kanė nevojė pėr njė stėrmundim. Pasiguria brendėsori mund ta ēojė drejt teprimit tė gjėrave, nė mėnyrė qė vetėdija e tij tė jet e zėnė qė tė mos shohė ato qė duhet tė shikojė, domethėnė disa tė vėrteta pėr veten e tij qė me shumė mundėsi janė tė dhimbėshme. Ndonjėherė tė jep pėrshtypjen se ka lindur pėr tė punuar.

Shmangja nga ky qėndrim me anė tė vetėdijes dhe vullnetit, na ēon tek zėri i madh “Gjej ritmin tėnd”. Jo tė gjitha gjėrat kanė nevojė qė tė stėrmundohemi pėr ti realizuar dhe gjithashtu nė kuptimin ritmit nuk ėshtė vetėm puna por edhe pushimi.

Nga cepi i errėt i nivelit tonė ndjesorė del zėri i  vogėl “Bėji qejfin”. Njeriu qė zotėrohet nga ky zė nuk di ose nuk mundet tė thot jo. Pėrpiqet gjithnjė qė tė pėlqehet dhe tė pranohet nga tė tjerėt. Vesh maska qė i konsideron si tė pranueshme nga mjedisi i tij. Kėshtu shėndėrrohet nė diēka tė rreme dhe jo autentike, duke mos mundur qė tė jet vetvetja. Ky lloj qėndrimi vjen si rezultat i frikės se nuk do pranohet nga tė tjerėt. Nga kjo gjėndje dalim vetėm nėsė zhvillojmė zėrin e madh “Ki besim”, qė do tė thotė ti besosh asaj qė je, rrij i vėrtet pėrballė tė tjerėve dhe ki besim se tė tjerėt ėshtė e mundur qė tė pranojnė dhe tė duan pa maskat gėnjeshtare dhe tė kėnaqėshme, por me fytyrėn tėnde tė vėrtet.

Nga cepi i errėt i nivelit mendorė del zėri i vogėl “Nxitohu”. Ky zė e ēon njeriun nė njė stres tė vazhdueshėm, nė ndjenjėn se koha asnjėherė nuk ėshtė e mjaftueshme pėr tė bėrė ato qė do. Nuk mundet qė tė qetėsohet fare dhe ėshtė gjithė kohės nė njė gjėndje ankthi plot tension. Bėn shumė gjėra njekohėsisht duke pasur pėrshtypjen se po bėn diēka tė rėndėsishme, por njėkohėsisht i shmanget pyetjeve thelbėsore dhe pėrgjigjes sė tyre. E shpėrndan vetėdijen e tij jashtė vetes duke humbur kėshtu nė njė nivel tė madh lidhjen me qėndrėn brendėsore tė vetvetes.

Ndryshimi i kėsaj sjelljeje bėhet nėpėrmjet zhvillimit tė zėrit tė madh “Shtendosu”. Pra duhet qė ta ulė ankthin dhe tensionin, tė pushoj sė bėri kohėn qė ta ndjeki, nė mėnyrė qė tė jet mė natyral dhe tė mund ta shijojė jetėn nė njė nivel mė tė lartė.

Sė fundmi nga qėndra e personalitetit, nga vetė uni jonė, del zėri i vogėl “Tė jesh perfekt”. Ky njeri do qė ti di tė gjitha, ti kontrollojė tė gjitha. Do qė tė jet mė i miri. Do qė ta konsiderojė veten si njeri madh, tė ndihet i pazėvėnsėsueshėm dhe i domosdoshėm, bėn me pėrsosmėri ēfarė ka marrė pėrsipėr sepse do qė tė duket perfekt nė sytė e tė tjerve. Qė tė ēlirohemi nga pesha e kėtij zėri do tė duhet qė tė zhvillojmė zėrin e madh “Ji krijues”. Tė jesh krijues do tė thotė tė mos jesh perfekt qė tė dukesh si i rėndėsishėm nė sytė e tė tjerve, por ti drejtohesh perfeksionit tek gjėrat sepse sepse interesohesh pėr to dhe e konsideron si pėrgjegjsinė tėnde qė tė gjitha tė bėhen ashtu siē duhen. Ka modesti, pėrkujdesje, entuziazėm dhe dashuri kundrejt tė gjithaveprimeve,. Njė qėndrim i tillė na bėn pozitivė, tė gėzuar dhe njerėz krijues, qė duan qė tu ofrojnė shumė gjėra tė tjerėvė, por edhe vet vetes sė tyre.

Pra siē bėhet e qartė, zhvillimi i tė ahtuquajturve simbolikish “Zėrave tė mėdhenj” tek vetja jonė, ėshtė njė proēdurė brendėsore ndryshimi dhe vetpėrmirsimi. Shfaqja e tyre i lejonė personalitetit tonė tė konfirmohet, tė fortėsohet, tė zgjerojė kufijtė e saj dhe tė ndriēojė me ndriēimin e njė Vetėdijeje qė udhėheq drejt vetėnjohjes, vetkontrollit dhe zotėrimit tė tė metave tona.
avatar
Devi

68


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi