Njohja e Njeriut

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Njohja e Njeriut

Mesazh  Jon prej 03.08.08 23:22

Njohja e Njeriut

Nga Alfred Adler

Psikologjia individuale pėr objekt shqyrtimi ka veēantinė e ēdo individi. Alfred Adleri bėri shumė punė nė studimin e mėnyrės sė jetės sė individėve, duke u pėrpjekur qė aty t’i gjejė rrėnjėt e zhvillimit tė personalitetit.

Duke u marrur me probleme jetėsore nė fusha tė ndėrveprimit me njerėzit e tjerė, ēdo njeri pėrshat njė tip tė veēantė tė mėnyrės sė jetės. Natyra shoqėrore e qenieve njerėzore u dikton atyre qė tė motivohen nga interesat e pėrgjithshme, duke hyrė nė aso raportesh dashurie dhe bashkėpunimi me tė gjithė.

Fėmijėt vuajnė nga kompelksi i inferioritetit dhe duke u rritur pėrpiqen deri nė pjekuri t’i kompenzojnė dobėsitė e tyre. Nė kėtė vazhdė ata mbikompenzojnė atė qė synojnė dhe gradualisht zhvillojnė kompleksin e superioritetit. Theksi i Adlerit mbi proceset sociale dhe kognitive ka ndikuar edhe te teoricientėt e tjerė tė personalitetit.

PSIKA NJERĖZORE

Psikologjia individuale pėr objekt shqyrtimi ka veēantinė e ēdo individi. Alfred Adleri bėri shumė punė nė studimin e mėnyrės sė jetės sė individėve, duke u pėrpjekur qė aty t’i gjejė rrėnjėt e zhvillimit tė personalitetit.

Duke u marrur me probleme jetėsore nė fusha tė ndėrveprimit me njerėzit e tjerė, ēdo njeri pėrshat njė tip tė veēantė tė mėnyrės sė jetės. Natyra shoqėrore e qenieve njerėzore u dikton atyre qė tė motivohen nga interesat e pėrgjithshme, duke hyrė nė aso raportesh dashurie dhe bashkėpunimi me tė gjithė.

Fėmijėt vuajnė nga kompelksi i inferioritetit dhe duke u rritur pėrpiqen deri nė pjekuri t’i kompenzojnė dobėsitė e tyre. Nė kėtė vazhdė ata mbikompenzojnė atė qė synojnė dhe gradualisht zhvillojnė kompleksin e superioritetit. Theksi i Adlerit mbi proceset sociale dhe kognitive ka ndikuar edhe te teoricientėt e tjerė tė personalitetit.

Nė studimin e tyre tė pėrbashkėt mė 1893 Brajer dhe Frojdi dėshmuan se simptomet histerike tė tė sėmurit mund tė mėnjanohen me gjetjen e shkaqeve tė tyre psikologjike.Adleri konsideron se nevojat organike luajnė rol tė parėndėsishėm nė jetėn psikike tė njeriut.

Qėndrim tė njėjtė mbajtėn Horni dhe Fromi. Ajo qė e vė njeriun nė lėvizje nuk janė nevojat trupore por disa synime: si vullneti pėr fuqi tek Adleri dhe ankthi bazal te Fromi dhe Horni, qė shkaktohen nga situata pa rrugėdalje e fėmiut nė shoqėri.

Tė gjithė ne tepėr pak e njohim njeriun, kjo ngase jemi nė lidhje tė izoluar me jetėn tonė …Qė nga fėmijėria mes nesh ka fare pak kontakte. Familja na izolon.

Ėshtė fakt i dhembshėm se njėrėzit edhe nė fjalė, por dhe nė vepėr nuk kuptohen … se nuk mund tė gjejnė kontakte tė pėrbashkėta, kėshtu qė mbesin tė huaj pėr njėri tjetrin, jo vetėm nė ndonjė rreth tė gjerė shoqėror, por edhe nė vetė rrethin e ngushtė familjar…

Njerėzit shumė mė mirė do tė jetonin nė bashkėsi sikur tė njihnin mė mirė natyrėn njerėzore. Kėshtu qė vėzhgimi i jetės psikike tė fėmijėve u bė pika kryesore mbėshtetėse e shkencės sonė…Shumė punė iu pėrkushtuan studimit tė atyre viteve tė para jetėsore.

Njohja e njeriut duhet tė paramendohet si njė art me ē’rast kemi mjaft mjete nė dispozicion…qė duhet tė na shėrbejnė pikėsėpari pėr shtimin e dijenive tona… Vėshtirėsi nė kėtė pikė paraqet fakti se njerėzit pėrkitazi me kėtė janė tė ndjeshėm. Tė pakėt janė ata qė nuk mendojnė pėr vete se janė njohės tė njerėzve.

Njerėzit shumė mė mirė reciprokisht do tė pajtoheshin dhe shumė mė tepėr do t’i afroheshin njėri - tjetrit atėherė kur kuptohen mirė. Zhvillimi i jetės psikike ėshtė i lidhur me lėvizjen… Tė paramendojmė njeriun, tė cilit ia privojmė ēdo mundėsi tė lėvizjes, E tėrė jeta e tij psikike do tė jetė e gjykuar tė stagnojė tėrėsisht.

Ne as qė mund tė paramendojmė jetėn psikike si tė izoluar, por se vetėm si tė tillė tė rrethuar lidhur me gjithė atė qė ėshtė e rrethuar dhe me qėllim kah i cili zhvillohet e tėrė lėvizja dhe e gjithė dinamika e jetės psikike.

Psikologjia individuale i sheh tė gjitha dukuritė njerėzore ( tė psikės sė njeriut ) nga ky kėnd, si tė drejtuara kah ndonjė cak. Ideali dhe qėllimi i njeriut shfaqet qysh nė muajt e parė tė jetės sė tij. Qysh atėherė do tė luajnė rol ato ndjenja, nė tė cilat fėmiu reagon me gėzim ose hidhėrim.

KAHJET SOCIALE TĖ PSIKĖS SĖ JETĖS

Qė ta kuptojmė se ē’po ngjet me ndonjė njeri, ėshtė e nevojshme qė ta shqyrtojmė sjelljen e tij ndaj tė afėrmėve. Njeriut i duhen pėrpjekje tė mėdha qė tė sigurojė tė drejtėn e tij pėr ekzistencė dhe qė tė shpėtojė nga zhbėrja.

Shikuar nga kėndvėshtrimi natyror, njeriu ėshtė qenie e dobėt. Mirėpo, kjo dobėsi e mpiksur nė tė dhe e cila vie nga vetėdija - si ndijim se ėshtė i shkėputur dhe i pasigurt, vepron si stimulim permanent qė ai ta gjejė rrugėn e pėrshtatjes nė jetė.

Gjuha ka rėndėsi tė fuqishme dhe tė thellė pėr zhvillimin e jetės psikike tė njeriut. Mendimi logjik ėshtė i mundur vetėm me presupozimin e gjuhės, e cila na mundėson dallimin e koncepteve.

FĖMJA DHE SHOQĖRIA

Bashkėsia na shtron kėrkesa tė shumta dhe kėsisoj ndikon nė tė gjitha normat dhe format e jetės sonė, nė kėtė mėnyrė edhe nė zhvillimin e organit tonė tė tė menduarit.

Nė ato kushte tė thjeshta dhe nė atė synim tė fėmiut qė ta zotėrojė dobėsinė e vet, ēka sėrish nxit nė zhvillimin e aftėsive tė ndryshme, bazohet aftėsimi i fėmiut pėr edukim. Nė njė anė ky mjedis nga fėmiu i pranon pėrshtypjet armiqėsore dhe kėto pėrshtypje ia tregojnė botėn si diēka armike…

Nėse nuk ndėrhyn edukata, psika e fėmiut tė tillė mund tė zhvillohet nė drejtim tė tillė qė tėrė botėn ta konsiderojė si rreth armiqėsor. Shpesh njeriu rritet nė lidhje afrie vetėm me tė vetmin person dhe s’mund ta zgjerojė rrethin e tij shoqėror tej njė personi..

Fėmiu, i cili rritet nė rrethin e tillė familjar ku tė rriturit i drejtohen me fjalėt: “Duhet tė veprosh kėshtu ose ashtu, kėtė ose atė, sepse pėrndryshe nuk tė dua”, mėsohet qė gjithnjė pėrmes butėsisė, me mjete tė njėjta, ta shtojė edhe varshmėrinė ndaj tė tjerėve.

Fėmiu mund tė zhvillohet nė kuptim tejet tė dėmshėm nė drejtim tė arritjes sė qėllimit tė tij, por mund qė tė bėhet edhe i vlefshėm dhe me qėllim tė dobishėm pėrpara vetes. Njeriun duhet ta vėzhgojmė domosdo si qenie shoqėrore.

PĖRSHTYPJET NGA BOTA OBJEKTIVE

Nevoja pėr t’iu adaptuar mjedisit, e zhvillon te njeriu aftėsinė e pranimit tė pėrshtypjeve dhe qė pėrmes ndonjė mekanizmi tė veēantė psikik gjithnjė tė shkojė kah njė qėllim…Lėvizjet psikike mund tė pėrjetohen vetėm atėherė kur nė ne tangon ndonjė qėllim para sysh.

Fėmiu, i cili pėr herė tė parė ngritet ngadyshemeja, nė atė moment hynė nė njė botė tėrėsisht tė re dhe ndjen njė atmosferė armiqėsore. Pėrshtypjet e tilla dhe kėto ngjajre tė cilat neve tė rriturve na duken si imtėsira tė parėndėsishme, ngjashėm ndikojnė nė jetėn psikike tė fėmisė, para sė gjithash nė krijimin e imazhit e tij pėr botėn.

Bota e dukshme ėshtė e para gjė qė nė veēanti i imponohet njeriut dhe i shėrben si pikėmbėshtetje e parė pėr pėrvojėn e tij. Kėsisoj sajohet imazhi vizuel i botės. Ne mund tė kuptojmė njė njeri, vetėm atėherė kur e dimė edhe atė se me cilin organ mė sė drejtėpėrdrejti reagon nė jetė. Njeriu shfrytėzon vetėm atė ēka dhe si ia kėrkon qėllimi i tij.

Nė trajtimin e fantazisė ajo hynė nė sajesė artistike ( ėndrrat ditore ) e organit psikik qė mė vonė shfaqet nė stadin e gjykimit tė jetės reale dhe shėrben qė njeriu tė tėrhiqet nga jeta reale. Tė gjitha pėrjetimet tona janė nė lidhje tė ngushtė me kėnaqėsinė.

Ėshtė rrahur edhe problemi i ndikimit tė njeriut mbi tjetrin pėrmes hipnozės dhe sugjestionit dhe reagimit tė individėve nė mėnyrė nduarndurshme ndaj tyre.
avatar
Jon

1315


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Njohja e Njeriut

Mesazh  Jon prej 03.08.08 23:27

NDJESIA E VLERĖS SĖ MANGĖT DHE SYNIMI PĖR VETĖAFRIMIN – GJENDJA E FĖMIJĖRISĖ SĖ HERSHME

Duhet pranuar fakti se jeta psikike fillon me ndjesinė e thellė, tė pakėt ose tė tepėrt tė inferioritetit personal.

Kjo ėshtė ajo forca lėvizėse nga e cila lindin dhe zhvillohen tė gjitha synimet e fėmijėrisė, fuqia qė kėrkon cakun e vet, kurse kjo ėshtė kėnaqėsia dhe sigurimi i jetės nė tė ardhmen.

Nė kėtė pozicion specifik tė fėmijės, qė ėshtė ngusht i lidhur me organet e tij tė aftėsimit, qėndron baza e mundėsisė pėr edukimin e tij. Secili fėmijė, pėrpos se ėshtė ndodhur nė mes tė tė rriturve ėshtė i ekspozuar faktit qė veten ta konsiderojė tė imėt dhe i krijuar pafuqi.

Nė kėtė disponim ai s’mund tė ketė besim nė vete se do tė mund efektivisht dhe pagabim t’u pėrgjigjet detyrave qė shtrohen dhe si ato nga ai priten. Poqėse nga fėmiu presim sė tepėrmi do t’ia mbjellim nė shpirt edhe mė fuqishėm ndjesinė e faktorit kurrfare.

Ndjesia e vlerės sė pakėt, pasigurisė dhe lėnies pa ndihmė, shkakton parashtrimin e qėllimit nė jetė. Qysh nė ditėt e para tė fėmijėrisė te fėmiu hetohet synimi qė tė shquhet dhe qė tė tėrheq vėmendjen e prindėrve nė gjithēka.

Kėto janė shenjat e para tė synimeve tė zgjuara tė njeriut se vlen diē, synim ky qė zhvillohet nėn ndjenjėn fėmijėrore tė dobėsisė dhe motivit tė fėmiut qė t’i shtrojė vetes qėllim ashtu qė do tė dukej mė dominant mbi rrethin e tij.

Organi psikik nėn presionin e kėrkushėsisė, dobėsisė dhe ndijesisė sė inferioritetit do tė orvatet me vrullshmėri qė ta mbizotėrojė atė ndijesi dhe ta menjanojė. Synimi pėr fuqi dhe predominancė kalon nė sėmundje. Fėmijėt e tillė mė nuk janė tė kėnaqur me rutinėn e jetės normale.

Atyre mė tepėr u pėrshtatet distancimi (distanca sa mė e madhe), dallimi mė i theksuar mes tyre dhe tė tjerėve, qė t’i nėnvlerėsojnė tė tjerėt etj. Bartjen e ndijesisė sė vlerės sė pakėt te fėmiu mund ta shkaktojnė edhe metodat e ashpra edukative. Ka fėmijė qė nė shkollė sillen krejtėsisht ndryshe sesa nė familje.

Nėse e kuptojmė se mendimi dhe veprimi njerėzor i nėnshtrohet njė qėllimi do ta kuptojmė edhe atė se prej nga rrjedhin gabimet mė tė mėdha nė jetėn individuale.

Sa mė tepėr qė njeriu tė gjitha sukseset dhe triumfet e tij tė jetės i kthen nė mėnyrėn e vet, aq edhe mė me vetėmohim i shfrytėzon ato qė edhe mė fuqishėm t’i verifikojė shabllonet e tij individuale tė jetės dhe linjėn e jetesės.

Kjo ndodhė ngase njeriu asgjė nuk analizon, por se veē pranon dhe pėrvetėson nė errėsirėn e vetėdijes dhe pavetėdijes. Shkenca do tė ndihmojė qė tė sillet drita nė mėnyrė qė tė zbulojmė dhe tė kuptojmė gjithė atė qė ngjet. Pėrshtypjet fėmijėrore gjithnjė rishtazi veprojnė nė jetėn e njeriut.

PĖRGATITJA PĖR JETĖ

Njė ndėr pikėpamjet themelore tė psikologjisė individuale thekson qė ēdo dukuri e shfaqur e jetės psikike duhet kuptuar si pranim pėr ndonjė qėllim tė parashtruar.

Pėrrallat, tregimet dhe bindjet fetare dėshmojnė dhe tregojnė se pėr parajsė, ringjallje, reinkarnim shpirtėror, te njeriu asnjėherė nuk shuhet shpresa pėr ardhmėri tė lumtur.

As lojėn s’duhet kuptuar kurrsesi si prodhim i shpikur nga pridėrit dhe edukatorėt, por veē si ndihmesė edukimi, ngritje shpirtėrore, e fantazisė dhe lėvizshmėrisė, si pėrgatitje pėr ardhmėri. Nė lojė vėrehet se si fėmiu sillet ndaj jetės.

Nė lojė para sė gjithash plotėsohet ndjenja pėr afilacion. Fėmijėt tė cilėt eskivojnė lojėn gjithnjė janė nėn dyshimin se kanė ndonjė mungesė ( mangėsi). Frika se rolin qė u jepet do ta luajnė dobėt, ėshtė shkaku kryesor i shfaqjes sė tendencės qė ata nė inkuadrimin e tyre brenda lojės me tė tjerė ose duan tė tėrhiqen ose e prishin lojėn.

Ka shumė lojra nė tė cilat theksohen nė veēanti momentet krijuese. Nė jetė shpesh ka ndodhur qė njerėzit mė parė tė kenė qepur rrobe pėr kukulla e pastaj pėr njerėz. Loja nuk mund tė ndahet nga zhvillimi psikik i fėmijės.

S’duhet trajtuar si humbje kohe.Vėmendja ėshtė veēori e organit psikik, shpreh qėndrim gatishmėrie, lidhshmėri personale me faktet, gadishmėri pėr sulm ose mbrojtje, pėr shkak tė ndonjė nevoje ose ndonjė situate jo tė zakonshme, me ē’rast e gjithė fuqia e jonė vihet nė shėrbim tė ndonjė qėllimi.

Faktori mė i rėndėsishėm pėr zgjimin e vėmendjes ėshtė interesimi thellėsisht i rrėnjosur. Vėmendja e zvogėluar sjell gjer te harresa dhe humbja e lėndėve tė rėndėsishme. Kjo ndodhė pėr shembull, kur fėmijėt i humbin librat e tyre, amviset qė gjithnjė i hudhin diku ose i humbin ēelsat e tyre.

Harrojnė ata qė nuk duan tė jenė hapur vigjilent, por pėr kėtė edhe me harresėn e tyre janė privuar nga interesimi dhe kanė pėrkushtim tė dobėt pėr detyrėn e tyre. Ka edhe aftėsi tė organit psikik, tė cilat s’mund tė gjinden nė sferėn e vetėdijes, por tė pavetėdijes.

Kėsisoj ekzistojnė edhe dy tipe njerėzish:

1) qė jetojnė objektivisht pa iu frikuar asgjėje dhe me vetėdije dhe

2) qė udhėheqin me pavetėdije.

Shumė njerėz zhvillojnė nė veten e tyre aso forcash vepruese e qė pėr to ata nuk dinė gjė. Ato forca tė pavetėdijshme ndikojnė nė jetėn e njeriut dhe mund tė sjellin gjer te pasojat e rėnda nėse nuk i zbulojnė.

Pėr shembull, njerėzit tė cilėt pahijshėm i hanė thonjėt dhe rrėmihin nė hundė, ata as qė dinė pėr shkaqet qė i kanė sjellur gjer tek ato shprehi tė kėqija.

Ajo ēka na ndihmon bėhet pra, e vetėdijshme kurse e pavetėdijshme mbetet ajo ēka do tė mund tė pengonte argumentin tonė. Problemet e jetės sė njeriut zbulohen nė ėndrra. Tė gjitha ėndrrat nuk mund t’i kuptojmė ashtu thjeshtė.

Nė tė vėrtetė ėndrrėn menjėherė ose e harrojmė ose nėse le mbresė zakonisht nuk e kuptojmė se ē’fshihet pas saj. Nė ėndėrr pėrmes krahasimit dhe simboleve shihet linja e lėvizshmėrisė sė njeriut.

RAPORTI GJINOR

Ndarja e punės ėshtė faktor kyq pėr mbajtjen e shoqėrisė njerėzore. Ajo kėrkon qė secili kudoqoftė tė luajė rolin e vet. Ai qė nuk dėshiron tė marrė pjesė nė kėtė, bie nga roli ndėrmarrės dhe bėhet prishės i qetėsisė.

Vlera e njeriut varet nga ajo se si ai e plotėson vendin, tė cilin ia ka ndarė ndarja shoqėrore e punės. Ēdo individ simbas aftėsive tė tij merr (pjesė) zė vendin nė procesin e tėrėsishėm produktiv tė shoqėrisė njerėzore.

Ndarja e punės doli si e tillė qė grupet e priviligjuara, meshkujve u ėshtė siguruar e drejta mė e madhe dhe pėr shkak tė pozitės sė tillė tė fortė qė ushtrojnė ata nė dobi tė tyre decidivisht ndikojnė nė pozitėn e femrės nė ndarje tė punės dhe nė procesin prodhues.

Siē qėndrojnė tash punėt me tendencėn e meshkujve pėr mbisundim ndaj femrave shtohet nga ana tjetėr edhe pakėnaqėsia e femrave pėr shkak tė kėsaj predominance.

Edhe edukimi i sotėm familjar sikur ėshtė krijuar qė t’i ndihmojė synimit pėr fuqi e lidhur me kėtė edhe tendencės qė privilegjet mashkullore tė vlerėsohen mė tepėr dhe qė pėr to mė shumė tė trumbetohet. Mashkulli si prind mė shpesh i ekspozohet fėmiut si ndonjė simbol fuqie.

Fėmiu shpejtė e heton rolin dominant qė luan babai, ngase ai ngre zėrin, urdhėron dhe udhėheq me tė gjitha, pra nė ēdo pikėpamje mashkulli nė sy tė fėmijės duket i fortė dhe me pushtet.

Sa i pėrket prejardhjes historike tė pozitės mė tė fortė tė mashkullit, vlen tė thuhet se kjo nuk ėshtė rrjedhė e faktorit natyror, ngase kalimi i fazės prej matriarkatit nė patriarkat ėshtė shoqėruar me luftė.

Tė mendojmė vetėm pėr atė se ēdo tė thotė fakti pėr fėmiun ku nė ēdo kėnd para syve i shfaqet pozita superiore e mashkullit. Qysh kur ka lind ėshtė pritur shumė mė me gėzim sesa vajza dhe ėshtė pritur si princ.

Fakt i njohur ėshtė dukuria e shpeshtė qė prindėrit duan tė kenė fėmijė ( Kanti: “Nė gjendjen kulturore ēdo femėr do tė donte tė bėhej mashkull”). Ato i duan mė tepėr ato lojra dhe profesione qė janė pėr djem, pėr shembull : ngjiten nė dru ( lis). Kėto dukuri mund t’i kuptojmė si rrjdhojė e dominimit mashkullor.
avatar
Jon

1315


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Njohja e Njeriut

Mesazh  Jon prej 03.08.08 23:31

PARAGJYKIMI PĖR VLERĖN E PAKĖT TĖ FEMRĖS

Nė koncilet fetare ėshtė debatuar bujshėm rreth ēėshtjes se a ka femra psikė. Janė shkruar diskutime rreth ēėshtjes se nė pėrgjithėsi a ėshtė femra nė tė vėrtetė njeri.

Nėpėr shekuj njihen dėshmitė keqardhėse pėr djegien e tyre nėn pretekstin e djegies sė shtrigave. Shpeshė ėshtė akuzuar femra se prej saj rrjedhin tė gjitha tė kėqijat nė kėtė botė.

Anegdodat dhe kritikat ndaj grave, tė cilave u mvishet pasaktėsia dhe torollaksia ( flokėt e gjata ment e shkurta ). Mprehtėsi e fortė mendore ėshtė shfrytėzuar nė drejtim qė tė tregohet inferioriteti i saj, si p.sh: Strindbergu, Mebiusi, Shopinhaueri, Vajningeri.

Madje shtohej edhe numri i madh i femrave qė pranonin inferioritetin e gruas dhe pozitėn e saj. Edhe nė pagesė puna e saj gjithnjė paguhet mė dobėt pa marrė parasysh se a ka qenė ajo punė e barabartė me tė mashkullit.

Ėshtė e njohur gjithashtu se ka meshkuj tė cilėve s’mund t’u bėjmė ofendim mė tė madh se sa nėse u themi se janė tip femre, gjersa njėkohėsisht natyra mashkullore te vajzat nuk ka domethėnie tė keqe. Theksi gjithnjė bie nė atė qė gjithēka qė kujton nė femėr tregohet si diē e ulėt.

IKJA NGA ROLI FEMĖROR

Pėr femrat qė eskivojnė punėve femėrore, shumica mendojnė se tek ato fshihet ndonjė faktorė i lindur, ndonjė substancė mashkullore qė i detyron tė mbajnė qėndrim tė tillė.

Duhet theksuar edhe njė dukuri, sepse edhe kjo shpesh merret si pretekst pėr kritikė qė nėnēmon femrėn. Kjo reflektohet nė vitet e 50 ta nė kuptim tė ashpėrsimit gjatė ndryshimit tė psikės nė aspekt tė karakterit.

Ndryshimet fizike bėjnė qė femrės t’i imponohet mendimi se tash arriti koha nė tė cilėn ajo tėrėsisht do ta humb edhe vlerėn e fundit tė mbetur. Paragjykimi pėr vlerėn e mangėt tė femrės e qė lidhet me botėkuptimin e dominimit tė mashkullit pengon harmoninė gjinore.

Nė kėtė suazė tė mendojmė vetėm se sa tė shumtė janė ato vajza e djem qė martesėn e konsiderojnė si njė e keqe e domosdoshme. Mosbesimi qė mbretėron ndėrmjet gjinive rrėmih ēdo sinqeritet dhe kėshtu nga kjo vuan i gjithė njerėzimi. Nuk kemi kurrfarė arsye qė tė ngritemi kundėr lėvizjes feministe pėr liri e barazi.

PĖRPJEKJET PĖR PĖRMIRĖSIM

Nga pėrpjekjet qė janė bėrė qė mes dy gjinive tė vendosen marrėdhėnie mė tė mira, theksojmė kėtu koedukimin, qė ka edhe edhe pėrkrahės edhe kundėrshtarė.

VĖLLEZĖRIT DHE MOTRAT

Fėmiu i parė i fshatit qysh nga fėmijėria e di se ēka e pret nė tė ardhmen, se shtėpia do tė kalojė nė duar tė tij, me ē’rast ai kalon nė pozicion mė tė mirė sesa fėmijėt e tjerė.

Pėrndryshe shumė familje llogarisin nė atė se djali i madh do tė bėhet zot shtėpie. Pėr tė parin fuqia ėshtė diēka qė vetėvetiu kuptohet, diē qė ka vlerė dhe qė duhet dėshmuar nė vepėr.

Djali i hasretit i ėshtė ekspozuar sulmeve edukative tė rrethit. Edhe prindėrit me gjithė elanin e tyre edukativ jepen pas tij. Ai gjithkund pret se si dikush do t’ia tregojė rrugėn, bėhet i varur dhe vazhdimisht kėrkon ndonjė mbėshtetje.

Fėmijėt e tillė do tė kenė vėshtirėsi nė ēdo veprimtari tė pavarur dhe mund tė bėhen nė jetė tė paaftė. Disa herė jeta e tyre gjason nė jetė parazite. Nė veēanti ėshtė e rėndė situata e njė djali nė mes tė shumė vajzave.

Motivi i tij pėr t’u treguar i vlershėm has nė tensionime kur lipset demonstruar nė vepėr. Frika e tij mund tė shkojė aq larg sa ai ndonjėherė pozitėn mashkullore mund ta ndjejė si veēori e dobėt.

Kur ta vėzhgojmė njeriun nė zhvillimin e tij psikik, atėherė nė figurėn qė kemi para nesh duhet shikuar jo vetėm tė kaluarėn e tij, por pjesėrisht edhe tė ardhmen e tij. Vetėm atėherė njeriu bėhet pėr ne nė kuptim tė vėrtetė i gjallė.

THELBI DHE TĖ QENURIT E KARAKTERIT

Karakteri ėshtė nocion social qė manifestohet me shfaqjen e formave tė caktuara tė shprehjes sė psikės njerėzore, qė synon shtrimin e detyrave vetėvetes.

Pėr karakterin mund tė flasim vetėm atėherė kur tė kemi nė mendje lidhshmėrinė me tė cilėn njeriu ėshtė i lidhur me rrethin. Karakteri ėshtė mėnyra me tė cilėn sillet njeriu ndaj mjedisit tė tij. Nuk ėshtė siē mendon shumica : dhunti e lindur nga natyra e dhėnė.

RĖNDĖSIA E NDJENJĖS SĖ AFILACIONIT PĖR ZHVILLIMIN E KARAKTERIT

Pėrveē synimit pėr fuqi rol me rėndėsi pėr karakterin luan edhe ndjenja e bashkėsisė. Njeriu ėshtė pranues i jashtėzakontė i ndjenjės sė inferioritetit tė ēdo lloji. Mu nė ēastin kur tė paraqitet ndjenja e vlerės sė pakėt fillon procesi i vėrtetė i jetės sė tij psikike.

Nga kuptimi i ndjenjės sė vlerės sė pakėt rrjedhin rregullat se si duhet tė sillemi ndaj fėmijės. Ēėshtja kryesore e kėtyre rregullave ėshtė kėrkesa e pėrgjithshme qė tė mos i bėhet fėmiut jeta aq e idhėt, qė fėmiut t’i ruhet prezentimi kryesisht i anėve tė errėta tė jetės dhe qė nė masė mė tė madhe tregohen edhe anėt e ndritshme tė jetės.

DREJTIMET KAH ZHVILLOHET KARAKTERI

Sipas drejtimit kah fėmiu shkon drejt zhvillimit tė tij psikik mund tė jetė i drejtė ose i shtrembėr. Presioni qė gjatė edukimit shpesh aplikohet ėshtė mjet i vrazhdė dhe si rezultat i atij edukimi del se dėgjushmėria e imponuar ėshtė vetėm sa pėr sy e faqe.

Njerėzit mund tė ndahen edhe nė mėnyra tjera, simbas asaj se ēfarė qėndrimi marrin ndaj vėshtirėsive. Optimistėt janė njerėz te tė cilėt zhvillimi i karakterit rrjedh nė linjė tė drejtė. Duke ruajtur besimin nė vete ata mė lehtė gjejnė qėndrimin e volitshėm ndaj jetės.

Nuk kėrkojnė aq shumė, sepse mirė i peshojnė aftėsitė e tyre.

Vėshtirėsitė e jetės i sfidojnė mė lehtė sesa tė tjerėt, qė nė vete gjithnjė gjejnė shkak qė veten ta konsiderojnė si individė tė dobėt pa fuqi tė mjaftueshme dhe mjete. Nė situata tė rėnda ata mbesin tė qetė, me bindje se gabimet mund tė pėrmirėsohen.

Optimistėt mund tė dallohen edhe nga pamja e jashtme. Ata nuk frikohen, tė tjerėve u flasin lirshėm dhe nuk janė tė turpshėm. Lehtė shoqėrohen me njerėzit e tjerė, lehtė formojnė miq, ngase nuk janė tė pabesė. Tė folurit e tyre ėshtė i lirshėm, ecja dhe qėndrimi i hapur.

Tip tjetėr ėshtė ai pesimist, i cili paraqet problemin mė tė rėndė edukativ. Kėta janė ata qė nga pėrshtypjet dhe pėrjetimet fėmijėrore kanė bartur ndjenjėn mė tė fortė tė vlerės sė mangėt dhe tė tė cilėt pėr shkak tė vėshtirėsive gjithnjė e mė tė mėdha ėshtė zhvilluar ndijesia se jeta nuk ėshtė e lehtė.

Sjelljet e padrejta dhe tė kėqija vėrtetojnė tek ai botėkuptimin pesimist pėr jetėn, kurse shikimi i tij gjithnjė do tė bie nė anėt e errėta tė jetės. Shpesh kėrkojnė ndonjė mbėshtetje, s’mund tė lėvizin lirshėm, pėr shembull, fėmijėt kur e thėrrasin nėnėn e tyre e shkojnė pas saj, janė tė frikėsuar, tė ngadalshėm dhe flenė keq.

Ky tip mund tė njihet madje edhe sipas pozitės qė merr kur fle. Shpesh ndodhė qė kėta njerėz kėrrusen mbledhur dhe mbulesėn e tėrheqin kah koka.Nga kėndvėshtrimi tjetėr njerėzit mund tė ndahen nė sulumues dhe tė sulmuar. Qėndrimi sulmues tregohet para sė gjithash nė shumė lėvizje.

Ndonjėherė tregojnė edhe vrazhdėsi. Nėse janė pesimistė ndaj tė gjithėve qendrojnė armiqėsisht. Zhvillimi i njerėzve tė tillė nuk ėshtė i lehtė. Shoqėria njerėzore nuk i do qenjet e tilla.

Lehtė vijnė nė konfliket me tė tjerėt. Jeta e tyre bėhet vargojė e pandėrprerė e luftės. Faza e fundit e zhvillimit tė tyre pėrfundon me ndjesinė se ndihen gjithnjė tė sulmuar.

Tipi tjetėr ėshtė tė sulmuarit tė cilėt e ndjejnė dobesinė e tyre dhe frikėn. Kur ndodhen para ēfarėdo detyre fillojnė tė dyshojnė dhe tė luhaten sikur tė donė tė lirohen nga marrja e vendimit. Gėzimi i huaj ndonjėherė tek ata shkakton dhimbje dhe pėr kėtė ndihen tė lėnduar.

Bėhet fjalė edhe pėr tipet e temperamentit qė nga ndarja e Hipokratit nė : sanguin, kolerik, melankonik dhe flegmatik. Mė sė shpeshti shfaqen rastet e pėrzierjes e jo tipet e pastra. Ndodhė qė temperamentet tė zėvendėsohen gjatė periudhės sė jetės.

Pėr shembull njė fėmijė nė fillim shfaqet si kolerik, mė vonė bėhet melankolik dhe ndoshta pėrfundon si flagmatik. Njohja e njeriut nuk mund tė realizohet nė bazė tė tė vetmes dukuri tė shkėputur nga struktura psikike.
avatar
Jon

1315


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Njohja e Njeriut

Mesazh  Jon prej 03.08.08 23:34

KARAKTERI TE NATYRA AGRESIVE

Mund tė gjenden njerėz qė gjithkund ankohen se si jeta ėshtė e vėshtirė dhe tė cilėt theksojnė se dikush diēka u ka mbetur borxh. Se edukimin s’e kanė pasur tė keq.

Ata siē pohojnė do tė ishin nė vend tė pare po tė kishin kushte. Kėso dhe ankesash tjera ata shtrojnė gjithnjė. Gjithnjė gjejnė shkas qė tė mos dalin nė frontin e jetės. Ekziston njė shumė e madhe njerėzish, tė cilėt mė sė shumti kėnaqėsi gjejnė nė atė qė gjithkund tė shkojnė elegant dhe tė veshur nė modėn mė tė re.

Tė tjerėt mbajnė fotografi nė ato veshje me shenja dhe emblema lufte arme, erotike etj. Madje disa ato i mbejnė nė lėkurė tė tyre me tetuazhė. Kėta njerėz lėnė pėrshtypje sikur duan nė ēfarėdo mėnyre tė imponohen e tė theksohen.

Mjaft interesant ėshtė fakti qė jo vetėm nė pėrralla por edhe nė realitet, psika njerėzore ėshtė e prirur kah synimi pėr fuqi-tė kalojė nė njė lloj ideale perendie. Shpesh njeriu sillet si Zot ose sikur qė po e zėvendėson Zotin. Kjo dukuri e synimit pėr pėrgjasim me Zotin ėshtė linja e fundit e tejkalimit tė kufijėve tė personalitetit tė tij.

Rrėnjėt e kėsaj dukurie mund tė kėrkohen edhe nė edukim ( priftėrinjėt shpesh ligjėrojnė se si sipas rrėfimeve biblike njeriu ėshtė krijuar nė formėn e Zotit). Fuqia qė luan rolin e ndikimit magjik te njeriu ėshtė paraja. Shumica mendojnė se me para mund tė bėjnė gjithēka. Posedimi i fuqisė ėshtė i lidhur ngusht me tė hollat dhe pasurinė.

XHELOZIA

Kur flitet pėr xhelozinė nuk mendohet vetėm pėr atė nė marrėdhėniet e dashurisė, por edhe pėr atė qė mund tė gjendet edhe nė tė gjitha raportet tjera ndėrnjerėzore, e nė veēanti nė fėmijėri, ku fėmiu qė tė bėhet dominant pėrskaj vėllaut ose motrės, zhvillon nė vete xhelozinė dhe me kėtė rast shpall qėndrimin e tij luftarak (kundėrshtues).

Fėmijėt pothuajse rregullisht janė xheloz nė veēanti atėherė kur lind fėmiu tjetėr qė si mė i ri tėrheq mė shumė vėmendjen e prindėrve, kėshtu qė fėmiu mė i madh ndjehet si mbret i rrėzuar nga froni. Mė sė lehti bėhen xheloz ata fėmijė, tė cilėve mė parė u ėshtė kushtuar vėmendje e jashtėzakonshme. Xhelozia shfaqet nė forma tė nduarnduarta.

Cila formė do tė shfaqet mė tepėr kjo varet nga ajo se sa i ka shkuar njeriut pėrdore qė tė pėrgatitet pėr jetė shoqėrore. Xhelozia mund t’i shėrbejė qėllimit qė tė tjerėt tė nėnēmohen, qė t’u bėhen vėrejtje etj. Kėshtu xhelozia nuk ėshtė gjė tjetėr veēse formė specifike e synimit pėr fuqi.

ZILIA

Nė synimin pėr fuqi dhe dominim njeriu shumėherė vie gjer te zilia. Sado qė pėr tė gjithė ne pėr shkak tė ndjenjės sė pėrbashkėsisė dhe religjionit ajo ėshtė e pakėndshme (sepse morali e ndalon), vėshtirė ėshtė ēlirimi prej saj.

Duhet ta pranojmė se askush prej nesh nuk ėshtė i liruar nga zilia. Nėse njeriu vuan nga mungesa e tė hollave, ushqimit, rrobave, ai nuk do tė shoh atėherė kurrfarė rrugėdalje nga pozicioni i tij i rėndė dhe i vėshtirė, pos zilisė. Ndjenja e zilisė shfaqet edhe nė mėnyrė fiziologjike dhe hetohet nga mėnyra e tė folurit.

Organikisht, zilia shfaqet me ngushtimin e enėve tė gjakut. Njeriu i cili tėrė jetėn ėshtė i mbushur me zili ėshtė i pafrytshėm pėr jetė shoqėrore. Zilia mund tė sjell njeriun deri nė atė shkallė qė ai nė dhembjen e tė afėrmit tė tij tė ndjejė njė lloj kėnaqėsie.

KOPRRACIA

Me kėtė nuk nėnkuptohet vetėm nė atė lloj koprracie, e cila kufizohet nė ndrydhjen e tė hollave, por nė formėn e pėrgjithshme qė kryesisht pėrqėndrohet nė atė se dikush nuk mund ta durojė qė dikujt t’i bėjė ndonjė tė mirė.

Ndonjėherė mund tė na duket se koprracia kur shfaqet nė disa forma tė jetės ėshtė madje cilėsi e ēuditshme, psh: kjo ndodhė atėherė kur dikush e ndrydhė kohėn ose fuqinė e vet punėtore.

Sot ekziston njė drejtim shkencor dhe moral qė e thekson ndrydhjen e kohės dhe fuqisė punėtore aq shumė sa kėrkon qė me to tė shėrbehemi ekonomikisht.

Ndonėse kjo tingėllon si teori e mirė, por mė sė shumti pėrdoret pėr tė keq, sepse ai qė ndrysh kohėn me fuqinė e vet punėtore do tė pėrpiqet, qė barrėt qė janė tė lidhura pėr tė, nga vetja t’i bartė te tė tjerėt.

Tėrė zhvillimi i epokės sonė teknike shkon nė atė qė me njeriun tė sillet si me makinėn dhe t’i imponojnė atij parime teknike, tė cilat jetės i sjellin shkretėrim, kurse njeriut vetmi dhe shkėputje nga tė afėrmit.

URREJTJA

Ndjenja e urrejtjes shfaqet shpesh qysh nė fėmijėri. Mund tė shfaqet ndaj detyrave qė njeriu mund t’i zgjidhė, ndaj personave tė caktuar, ndaj ndonjė populli, gjinisė tjetėr ose ndonjė race. Mund tė fillojė nė formėn e sjelljeve kritike pėr tė arritur deri nė armiqėsi ndaj njerėzve.

KARAKTERET E NATYRĖS JOAGRESIVE

Tėrheqshmėria - introveriteti ėshtė figura e njeriut, i cili ndoshta askujt asgjė keq nuk i bėn porse tėrhiqet nga jeta dhe njerėzit. Tek ata agresiviteti armiqėsor ndaj tė afėrmėve nuk lėviz nė drejtim tė qartė, por nė njė lloj armiqėsie tė izoluar.

Njerėzit tė cilėt tėrhiqen nė vete flasin pak ose nuk flasin fare, askė s’e shikojnė, nuk e dėgjojnė ose nuk janė tė vėmendshėm kur dikush u flet ēfarėdoqoftė. Nė ēdo marrėdhėnie tek ata gjejmė njė ftohėsi. Kjo shihet nė atė mėnyrė kur ata ia zgjasin dorėn ndokujt, me tonin me tė cilin ata u thonė diēka tė tjerėve etj.

FRIKA

Frikshmėria ėshtė dukuri mjaft e pėrhapur, e cila e ndjek njeriun qysh nė ditėt mė tė hershme tė fėmijėrisė deri te pleqėria e thellė e qė nė masė tė konsiderueshme ia ithtėson jetėn, kėshtu qė ia merr mundėsinė pėr rehati dhe aktivitet tė plotė.

Frika mund tė shtrihet nė tė gjitha raportet e jetės ndėrnjerėzore. Nė tė vėrtetė ka njerėz te tė cilėt gjithkund pikėsėpari shfaqet frika kur duan tė pranojnė diēka, ose kur e lėnė shtėpinė, kur ndahen nga ndonjė qė i shoqėron, ose kur kanė pėr tė kryer ndonjė shėrbim, ose kur i fton e dashura.

Ata janė aq pak tė lidhur me jetėn dhe njerėzit rreth vetes sa qė ēdo ndryshim i situatės sė tyre u sjell frikė. Kėsisoj ēdo zhvillim i personalitetit tė tyre dhe i aftėsisė pėr punė mbetet i penguar.

Disa fillojnė herėt tė mendojnė pėr vdekjen, gjė qė i pengon nė jetė. Agorofobia - ėshtė frika nga hapėsira kur njerėzit nuk duan tė dalin vetėm. Frika nga njerėzit mund tė hiqet vetėm nė lidhshmėri me individin, rrethin.

SHPIRTĖNGUSHTĖSIA

Paraqitet tek ata tė cilat nė detyrat qė i presin gjejnė vėshtirėsi dhe nuk besojnė se kanė forcė tė mjaftueshme pėr zotėrimin e atyre detyrave.

Shfaqet nė formė tė lėvizjes sė ngadalshme, luhatshmėrie. Sillen si tė lodhur e nuk e dinė se prej ēkahit, ngarendin dhe askend nuk arrijnė, s’kanė fuqi, duken nervozė.

Mund tė njihen nė bazė tė disa formave tė veprimit tė jashtėm: si kafshimi i thonjėve, kruarja e hundės, hudhja me turr nė ushqim, pėrtypja e zėshme, e qė janė pasqyrė e paedukimit. Kėto sjellje tė paedukatė kanė prejardhje qė nga fėmijėria.

Ka raste kur fėmijėt me sjelljet e tyre tė pahijshme tentojnė qė ta kthejnė vėmendjen e rrethit kah vetja e tyre dhe pėrmes kėsaj tė luajnė rol mė tė madh dhe tė kalojnė nė njė pozicion mė tė volitshėm.

Kjo mė pas mund tė formohet nė tė rritur si njė shprehi qė tė krijojnė probleme dhe tė nėpėrkėmbin kėrkesat e mjedisit.
avatar
Jon

1315


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Njohja e Njeriut

Mesazh  Jon prej 03.08.08 23:39

SHPREHJET TJERA TĖ KARAKTERIT

Njerėzit e mirė i ndiejmė jo vetėm gjatė veprimtarisė sė tyre, mėnyrėn se si na ofrohen, si flasin me ne, sesi sillen ndaj interesave tona, por edhe nė gjithė qenien e tyre tė jashtme gjatė lėvizjes sė fytyrės, buzėqeshjeve. Aspektin e buzėqedhjes e potencon edhe Dostojevski.

Pėrndryshe qeshja ka jo vetėm nianse qė lidhin, por edhe nėntone armiqėsore dhe sulmuese. Ka njerėz tė cilėt fare nuk janė tė aftė pėr qeshje dhe tė cilėt janė aq larg nga marrėdhėniet e thella ndėrnjerėzore, saqė aspak nuk kanė gadishmėri pėr tė krijuar gėzim dhe pėr tė sjellur disponim tė kthjellėt.

E tė mos flasim rreth gjithė asaj turme njerėzish, tė cilėt jo vetėm qė janė tė paaftė qė t’i bėjnė tė tjerėt tė gėzuar, por qė pėrkundrazi kanė tė predispozuar qė t’ua idhėtojnė jetėn tė tjerėve nė ēdo situatė nė tė cilėn ndodhen dhe tė cilėt shkojnė nė jetė sikur kudo duan t’i fikin tė gjitha dritat.

Kėta njerėz ose fare nuk duan tė qeshin ose do tė qeshin me zor. Kjo pasqyrė e shkurtėr ndriqon reflektimin e ndjenjės sė simpatisė dhe antipatisė. Tė theksojmė edhe njė tip njerėzish qė mund tė trjatohen si rrėnues tė paqes, tė cilėt pandėrprerė vazhdojnė qė botėn ta paraqesin si hendek mjerimi dhe qė gėrryejnė nėpėr dhimbje.

Ka njerėz tė cilėt synojnė me gjithė mund qė tė shkojnė nė jetė sikur pothuajse bartin barrė tė rėndė mbi supe. Ēdo vėshtirėsi tė vogėl ata e fryejnė.

MĖNYRA E TĖ MENDUARIT DHE E TĖ SHPREHURIT

Mėnyra e tė menduarit dhe e tė shprehurit te disa njerėz le ndonjėherė aq pėrshtypje plastike saqė s’mund ta harojmė. Ata pandėrprerė mendojnė dhe flasin sipas shablloneve tė njohura, ashtu qė njeriu paraprakisht e di se si do tė shprehen ata.

Ka njerėt tė cilėt s’mund tė ēlirohen nga kjo mėnyrė e tė shprehurit. Shumė shpesh mund tė hasim njerėt tė tillė, tė cilėt lėnė pėrshtypje se si kanė ngecur nė njė pikė tė zhvillimit tė tyre dhe se si nuk mund tė ngriten nga stadi i nxėnėsit. Kudo sillen si nxėnės, pėrgjojnė me veshė.. me sy, sikur duan tė japin shenjė se duan tė thonė diēka.

I shohim se si mundohen tė gjejnė shpejt pėrgjigje nė ndonjė pyetje qė bie ndokund nė shoqėri, sikur duan ta tejkalojnė (ose arrijnė ndokend) dhe tė tregojnė se edhe ata dinė diēka dhe pėr kėtė presin qė tė tjerėt t’i vlerėsojnė mirė.

NJERĖZIT PEDANT

Janė ata qė synojnė qė tė gjitha dukuritė e jetės sė t’i marrin sipas njė parimi. Ata ua diktojnė tė tjerėve ligjet e veprimit tė tyre. i shoqėron gjithnjė njė disponim ndaj vetes dhe mjedisit. Mund tė gjenden vetem nė vende, tė cilat nuk provokojnė iniciativa tė shumta.

NĖNSHTRUESHMĖRIA

Njė lloj njerėzish ndjehen mirė vetėm aty ku ka ndonjė urdhėr qė ta kryejnė. Pėr ta ekzistojnė vetėm ligjet dhe rregullat. Sot e kėsaj dite ėshtė vėshtirė tė fshihet prej koke ndarja e njerėzve nga ata qė shėrbejnė dhe nė ata qė udhėheqin.

Nė njė mentalitet tė tillė ėshtė brumosur qysh nga botėkuptimi i vjetėr se puna ėshtė gjė relativisht e ulėt ( madje e turpshme ), ngase me tė janė marrė skllevėrit dhe se zotėriu s’bėnte tė ndotė dot duart me punė, ngaqė ai jo vetėm qė jepte urdhėra, por se ishte edhe ai qė nė vete ngėrthente tė gjitha cilėsitė e mira. Edhe Niēe kėrkonte pushtetin pėr tė mirėt dhe nėnshtrimin e tė tjerėve.

Megjithatė, njė dukuri negative qė vlen tė potencohet ėshtė fakti se pėr femrėn nė disa qarqe mentalitetesh ėshtė formuar bindja se ajo duhet tė jetė e nėnshtruar ndaj burrit, se ajo duhet tė punojė dhe vetėm tė punojė. Ata kėtė pozicion tė saj e konsiderojnė si fat i kurdisur e qė nėnkuptohet.

Pėr tė qenė paradoksi nė zenit ndonjėherė hasim edhe nė aso femra, tė cilat e bartin nė vete frymėn e nėnshtrueshmėrisė nė atė masė sa kėrkojnė mu aso meshkujsh qė janė brutal dhe duan pushtetin (mbi tė tjerėt ). Mirėpo jeta ndėrmjet burrit dhe gruas duhet tė jetė njė shoqėrim, njė punė e pėrbashkėt nga e cila askush nuk duhet tė ndihet i nėnshtruar.

IMPONUESHMĖRIA

Njė tip i njerėzve qė ngriten, tė cilėt gjithnjė duan tė luajnė rol tė parė dhe tė cilėve jeta nuk u paraqet ēėshtje mė tė lartė sesa t’i nėnshtrojnė tė tjerėt.

Kėta njerėz hasen zakonisht atje ku ėshtė e nevojshme ndonjė direktivė, ku kėrkohet ndonjė pozitė urdhėrdhėnėse dhe ndonjė organizim. Nė kėto vende ata hudhen vetė. Kėta janė ata tė cilėt qysh nė shtėpi janė mėsuar tė komandojnė, qė mė parė nuk u ka pėlqyer asnjė rol nė lojė, pos gjeneral, konduktor etj.

Ata s’do tė gjejnė rehati gjersa kudo qė ndodhen tė mos e demonstrojnė dominimin e tyre jo vetėm nė gjėra tė mėdha, por edhe nė tė imta.

DISPONIMET NJERĖZORE - ZOGJĖT KOBNDJELLĖS DHE KORBAT OGURZINJ

Ėshtė njė tip njerėzish tė cilėt nė ēdo vėshtirėsi jete fitojnė pėrshtypje se si ata janė pikėrisht ata qė do t’i godas e keqja: se si diēka e errėt i pėrcjell vetėm ata, tė cilėt gjatė stuhisė mendojnė se stihia do t’i godas mu ata, nė raste konfuziteti se hajnat do ta kidnapojnė mu atė etj.

Kėso teprimesh mund ta pėrshkojnė vetėm atė njeri qė nė ndonjė mėnyrė e konsideron veten si epiqendėr e ngjarjeve. Kėta janė ata njerėz qė gjithēka e marrin pėr masė serioze dhe e vlerėsojnė me shikim pesimist.

RELIGJIOZITETI


Disa mendojnė sė tepėrmi se atė tė cilėn ata e respektojnė jashtėzakonisht dhe tė cilėt me aq ngul i luten qėndron pikėrisht nė shėrbim tė tyre, se pėr ta bartė pėrgjegjėsi dhe qė kjo duhet fituar pėrmes mjeteve siē janė lutjet e ngrohta.

AFEKTET

Njė anė e afekteve ėshtė edhe ndjenja e vlerės sė mangėt, e pamjaftueshmėrisė. Siē janė tė lidhura njėri me tjetrin shpirti dhe trupi, ashtu edhe afektet janė tė lidhura thellė me tė gjitha ato qė janė njerėzore. Dukuri pėrcjellėse fiziologjike tė tyre janė: veprimet nė enėt e gjakut dhe nė organet e frymėmarrjes, pulsi i rritur, skuqja, zverdhja etj.

ZEMĖRIMI

Ka njerėz tė cilėt nga ky afekt krijojnė sistem dhe zakonisht sillen sipas tij, ēka kurrsesi nuk dinė rrugė tjetėr. Janė njerėz tejet tė ndjeshėm, tė cilėt nuk e durojnė askė para dhe mbi vete. Rėndė i pėrshtaten rrethit dhe u druajnė ēdo detyre serioze.

Nėse privohen nga diēka nė tė cilėn kanė pasur tė drejtė bėhe agresivė, pėr shembull thejnė, dėmtojnė gjėsende me vlerė. Mė vonė pėrpiqen tė arsyetohen, duke thėnė se si nuk kanė ditur se ēka bėnin. Kėshtu njeriu i tillė pėr shkak tė afektit tė tij mund tė ndeshet me rrethin e tij. Ky afekt tregon pothuajse shkatėrrimin e tėrėsishėm tė ndjenjės shoqėrore. Krijon qėndrim armiqėsor kundrejt tjerėve.

Gjer nė kėtė shkallė s’mund tė mbėrrijė ai qė ėshtė i vetėdijshėm pėr aftėsitė e tij dhe qė mbėshtetet qetė nė forcat e veta. Ndėr faktorėt tė cilėt lehtėsojnė zemėrimin duhet cekur alkoolin. Te disa njerėz janė tė mjaftueshme edhe sasitė e vogla. Njeriu i dehur me alkool, sillet ashtu sikur qė kurrė tė mos ketė jetuar nė botėn kulturore.

Ai e humb pushtetin mbi veten e tij. Zemėrimi shumė mė tepėr shfaqet te fėmijėt sesa te tė rriturit. Kjo rrjedhė si pasojė se tek ata ėshtė mė e theksuar ndijesia e dobėsisė. Zemėrimi i skajshėm mund ta ēojė njeriun deri nė vetėvrasje.

PIKĖLLIMI

Shfaqet te njeriu kur ai privohet nga diēka, kur i ndodhė ndonjė humbje pėr tė cilėn ai s’mund tė ngushėllohet lehtė. Sado qė pikėllimi nė qenien njerėzore ėshtė fundamentuar nga natyra, ai prapėseprapė nė tepėrimin e tij ka diēka qė ndaj rrethit ka karakter tė ndjenjės armiqėsore.

Njeriu i pikėlluar nė masė tė madhe kudo kėrkon nga rrethi qė tė interesohen pėr tė. Edhe ky afekt tregon linjėn qė ēon nga posht - lartė, qė pėr qėllim ka tė balancojė ndjenjėn e dobėsisė dhe pandihmesės nė atė mėnyrė qė e tregon vetė njeriu.

KEQĖPĖRDORIMI NĖ APLIKIM

Pėrdorimi i afekteve automatikisht mund tė bėhet shprehi dhe tė zhvillohet deri nė atė masė qė mė nuk ndjehet si normale. Zemėrimi dhe pikėllimi janė afekte qė nuk bashkojnė, por qė shkaktojnė kundėrthėnie dhe ndarje, ndonėse nė shikim tė parė duket se pikėllimi bashkon.
avatar
Jon

1315


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Njohja e Njeriut

Mesazh  Jon prej 03.08.08 23:41

FRIKA

Rėndėsi kyqe nė jetėn e njeriut ka frika. Mekanizmi i frikės nuk paraqet dominim tė drejtėpėrdrejt mbi rrethin, por pikėsėpari paraqet dėshtim: frikacaku ik nga ndonjė mbrojtje e situatės tjetėr dhe synon qė nė kėtė mėnyrė tė pėrforcojė pozicionin e tij duke fituar mbi rrezikun.

Qysh nė shprehjet lėvizėse tė kėtij afekti, veēanėrisht nė mimikė, gjejmė fillimin e njė kundėraksioni, por se kjo nuk sillet nė linjė tė drejtė - nuk ėshtė agresive.

GĖZIMI

Nuk duron izolimin. Ėshtė pikėrisht shprehja e parė me tė cilėn tregohet se vėshtirėsitė janė mposhtur. Pas saj shfaqet buzėqeshja, e cila plotėson ndjenjėn e ēlirimit. Me anė tė gėzmit njeriu ngritet mbi vetveten dhe kėrkon simpatinė e tė tjerėve.

KEQARDHJA

Ėshtė shprehja mė e pastėr e ndjenjės shoqėrore. Ky afekt tregon sesa ėshtė dikush i aftė qė tė ndiej pozitėn e tė afėrmit tė tij. Nė kėtė kontekst vlen tė ceket se ka njerėz, tė cilėt gjithnjė turren pėrpara kur tė ndodh ndonjė fatkeqėsi dhe ndonėse s’bėjnė pothuajse asgjė, duan veē tė pėrmenden. Kėshtu ata orvaten qė nė kėtė mėnyrė mė sė liri ta arrijnė famėn nė opinion.

TURPI

Pa kėtė afekt shoqėria njerėzore do tė ishte e pamundur. Ky afekt paraqitet te njeriu nė situatė tė atillė, kur ai nė sferėn e tij shpirtėrore ndien rrezikimin e vlerės sė personalitetit tė tij dhe kur i kanoset qė tė humb diē nga dinjiteti i tij, pėr tė cilėn secili njeri ėshtė i vetėdijshėm. Ka njerėz qė pos nė fytyrė skuqen edhe nė gjoks.

VĖREJTJET E PĖRGJITHSHME PĖR EDUKIM

Pėr faktin se pridėrit nuk janė as pedagogė dhe as psikologė ajo qė luan sot rolin nė edukimin familjar ėshtė egoizmi familjar. Kjo ka tė bėjė edhe sa i pėrket vetė organizimit familjar qė s’mund tė shkėputet nga autoriteti i babait.

Kėsisoj shpesh ndodhin gabimet e tilla nė edukim kur fėmijėve u thonė se duhet tė krenohen para tė tjerėve dhe se veten ta konsiderojnė mė tė mirė. Nė kėtė mėnyrė te fėmiu mbillet ndijesia e dominancės. Lėvizjet e para tė sjelljes sė butė tė fėmiut lidhen ndaj nėnės.

Nėna pėr fėmiun ėshtė pėrjetimi mė i rėndėsishėm i afėrsisė, ajo ėshtė person ku ai mėson tė ndiej e tė njoh tė tjerėt. Mirėpo kjo butėsi dhe ky interesim i fėmiut nuk duhet tė koncentrohen vetėm te nėna e vet, sepse tek ai zhvillohet baza pėr mungesė tė ndjesisė shoqėrore.

Edukimi i gabueshėm nė ditėt e para tė jetės mund tė ketė pasoja tė rėnda tė mėvonshme.

Edukimi i rreptė dhe i vrazhdė mund tė pamundėsojė gėzimin e jetės dhe lojėn e pėrbashkėt, kurse edukimi nė atmosferė gjithnjė tė ngrohtė e tė pėrzemėrt mund mė vonė tė sjell gjer tek ajo qė fėmiu tė mos ketė aftėsi e mundėsi tė adaptohet nė klimė mė kontestuese jashtėfamiljare.

Numri i madh i fėmijėve nė klasė nuk i ofron mundėsi as mėsuesit pėr edukim tė drejtė tė fėmijėve. As jeta nuk mund tė sjell ndonjė ndryshim qenjėsor dhe kjo ėshtė psikologjikisht e kuptueshme, pasiqė njeriu hyn nė jetė si i gatshėm, me botėkuptime tė verifikuara dhe qė synon drejt qėllimit individual pėr dominim.

Pėrndryshe jeta, pėrkundrazi, ėshtė mėsuese e keqe, nuk ėshtė aspak e butė dhe e mėshirshme, nuk na tregon fare vėrejtjen dhe nuk na kėshillon, por se vetėm sa na dobėson me ftohtėsi dhe na le tė biejmė. I vetmi autoritet qė do tė mund ta kryente rolin edukativ ėshtė shkolla, sikur tė mos instrumentalizohej nga ato instanca qė synojnė realizimin e planeve tė tyre.

FJALA PĖRFUNDIMTARE

Organi psikik zhvillohet nė varėsi tė kushteve sociale, d.m.th. nga njė anė duhet tė kėnaqen kėrkesat e organizmit, kurse nė anėn tjetėr kėrkesat e shoqėrisė njerėzore.

Ky ligj i zhvillimit psikik na tregohet si njė udhėrrėfyes mė i rėndėsishėm pėr ēdokend qė nuk do tė bie nėn ndikimin e drejtimeve tė errėta, por qė synon me vetėdije ta ndėrtojė fatin e tij.

Me kėtė njohje tė njeriut ofrojmė shkencėn, e cila askund nuk kultivohet dhe qė tregohet si mė e rėndėsishme pėr tė gjitha llojet e shoqėrisė.
avatar
Jon

1315


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi