Femijet, TV dhe ērregullimet e vemendjes

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Femijet, TV dhe ērregullimet e vemendjes

Mesazh  FM prej 28.07.08 23:11

FĖMIJĖT, TELEVIZIONI DHE ĒRREGULLIMET E VĖMENDJES

Njė studim i ri qė doli nė numrin e Prillit tė “Pedriatia”, del nė pėrfundimin qė fėmijėt qė shikojnė televizion pėrjetojnė harqe tė shkurtuara tė vėmendjes dhe rrit nė mėnyrė tė ndjeshme mundėsitė, bazuar mbi orėt para televizorit, e zhvillimit tė ADD (crregullimet e vėmendjes) mė vonė gjatė jetės.

Akademia Amerikane e Padriatisė ka rekomanduar qė fėmijėt nėn moshėn dy vjeēare tė mos shikojnė televizor dhe ky studim i ri ka pėrforcuar kėtė rekomandim.

Publikimi i kėtij studimi ndodh nė tė njėjtėn kohė me festimin e 35 vjetorit tė transmetimeve tė Sesame Street. Ndihmės drejtori pėr kėrkime nė Workshopin e Sesame vuri nė dyshim rezultatet e kėtij studimi sepse kėrkuesit nuk e dinin pėrmbajtjen e programacionit gjatė studimit, por vetėm duke u fokusuar nė numrin e orėve qė fėmija shikonte ekranin e televizorit. Programacioni i Sesame Street konsiderohet instruktive dhe edukative.

Sipas Dr. Dimitri Christakis, kėrkues nė Spitalin e Fėmijėve dhe Qendrėn Rajonale Mjeksore nė Seattle, imazhet vizive tė pėrshpejtuara qė kryesisht shihen nė televizor mund tė ndryshojnė zhvillimin normal tė trurit.

Pėrvec kėsaj, vazhdon Dr. Christakis, koha e tepėrt pėrpara televizorit kontribuon nė obesitetin (trashje) dhe agresivitetin tek fėmijėt.

Me sa duket kjo nuk ėshtė dicka e re pėr Dr. Lorraine Day, njė kirurg i traumės ortopedike i njohur nė rang ndėrkombėtar dhe autore shume e shitur, ishte pėr 15 vjet Ndihmė Profesor nė Fakultetin e Kalifornisė, Shkolla e Mjeksisė nė San Francisko, dhe Zėvendės Kryetar i Departamentit tė Ortopedisė.

Ajo ishte gjithashtu Shefe e Kirurgjisė Ortopedike nė Spitalin e Pėrgjithshėm tė San Franciskos dhe njihet nė tė gjithė botėn si ekperte e SIDA-s.

Sipas Dr. Day, qė pėr mė shumė se njė dekadė ka mbėshtetur eleminimin e televizionit gjatė viteve tė para tė fėmijės: "Tregohet qė fėmijėt shikojnė mesatarisht televizor 43 orė nė javė, qė ėshtė mė shumė se orėt e punės sė njė tė rrituri nė javė. Gjatė shikimit, ata shumė shpejt bėhen pothuajse tė hipnotizuar.

Ėshtė treguar shkencėrisht qė pas pak minutash para televizorit, truri ndryshon nga valė vigjilente tė trurit (valėt beta) nė valė hipnotike (valėt alfa), ku qendra e gjykimit tė trurit anashkalohet.

Kėshtu dhuna dhe dekadenca qė sheh fėmija, anashkalon qendrėn e gjykimit dhe ngulitet nė trurin e fėmijės pa ndonjė aftėsi nga ana e fėmijės pėr tė vendosur nėse ajo qė sheh ai ėshtė e e mirė apo e gabuar.

Dhuna dhe dekadenca pranohen nga truri pa iu nėnshtruar ndonjė gjykimi moral. Atėhere ajo bėhet pjesė e subkoshiencės sė pėrhershme tė fėmijės.

Opinioni i hershėm i Dr. Day pėr kėtė cėshtje duket se ėshtė i njėjtė deri diku me Dr Christakis i cili ka thėnė, "Truri i tė sapo-lindurit zhvillohet shumė shpejt gjatė dy deri tre viteve tė para tė jetės. Me tė vėrtetė ai ‘ėshtė nė ndėrtim’ gjatė kėsaj kohe.

Burimi: www.newswithviews.com
avatar
FM

1190


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Femijet, TV dhe ērregullimet e vemendjes

Mesazh  FM prej 09.02.13 0:40

NDIKIMI I TELEVIZIONIT NĖ AGRESIVITETIN E FĖMIJĖVE

ĒFARĖ ESHTĖ AGRESIVITETI ?

TELEVIZIONI

Kemi vėnė re se kur fėmijėt shikojnė njė model agresiv, ata e imitojnė atė, madje mundohen tė krijojnė mėnyra tė reja pėr tė stimuluar sjellje tė dhunshme. Nė vitin 1945, nė njė anketė, Gallup i pyeti amerikanėt: “A e dini ē’ėshtė televizori?”, ndėrsa sot, dy tė tretat e familjeve amerikane kanė mė shumė se tre televizorė nė shtėpi.

Nė shtėpitė mesatare, televizori qėndron ndezur mesatarisht 7 orė nė ditė dhe pjestarėt e familjes shohin 4 orė nė ditė secili. Gratė shohin televizor mė tepėr se burrat, fėmijėt e vegjėl dhe pensionistėt shohin mė tepėr se nxėnėsit dhe punėtorėt, ata mė pak tė edukuar shohin mė shumė se ata mė shumė tė edukuar. Qė prej 1994, Studimi Kombėtar mbi Dhunėn e Televizionit (1997), ka analizuar rreth 100 000 programe nga tė gjitha llojet e televizioneve amerikane.

Nga kjo analizė rezultoi se gjashtė nga dhjetė programe pėrmbajnė dhunė. Nė fund tė shkollės fillore, njė fėmijė mesatarisht ka parė rreth 8000 vrasje dhe 100 000 akte tė tjera dhune nė televizion.A stimulohen sjellje kriminale prej skenave kriminale? Apo ndoshta, kėto skena pėrthajnė energjinė agresive duke e konsumuar atė gjatė shikimit? Si ndikon dhuna televizive mbi mendimin dhe sjelljen e shikuesve?

NDIKIMI I TELEVIZIONIT MBI TĖ MENDUARIT

A ndikon bota fantastike e televizionit nė shtrembėrimin e realitetit tė botės?Xhorxh Gebner dhe kolegėt e tij tė Universitetit tė Pensilvanisė, supozojnė se pikėrisht ky ėshtė ndikimi mė i madh i televizionit. Anketat e tyre me fėmijėt tregojnė se ata qė shohin mė tepėr televizion kanė prirje mė tė madhe se ata qė shohin mė pak, qė tė ekzagjerojnė me sasinė e dhunės nė botėn qė i rrethon.

Njė anketė kombėtare qė pėrfshinte fėmijė amerikanė tė moshave nga 7 deri 11 vjeē, zbuloi se ata qė shikonin shumė televizor kishin prirje mė tė madhe se ata qė shikonin mė pak televizor, pėr tė pranuar frikėn “se njė person i keq mund t’u futej nė shtėpi”, ose “kur tė dilnin jashtė dikush mund t’i dėmtonte”. Ata qė shohin shumė filmat dhe emisionet e tjera ku shfaqet dhunė kriminale, e shohin Nju Jorkun si njė vend tė rrezikshėm. Ata mendojnė se edhe vetė qyteti i tyre ku jetojnė ėshtė njė vend i rrezikshėm. Televizori, pėr ēdo vit zėvendėson mė shumė orė nga jeta aktive e njerėzve

INTERNETI

Njė ndėr mjetet mė tė pėrdorura tė komunikimit masiv interaktiv ėshtė padyshim interneti. Me qindra-mijėra adresa, shumica tė pakontrolluara, hedhin materiale nga mė tė ndryshmet, nė tė cilat ekspozohet dhunė e pastėr, madje edhe krime mizore siē ėshtė rasti i www.ogrish.com, nė tė cilin transmetohen prerje kokash, gjymtyrėsh, vrasje tė ndryshme reale. Adresa tė ngjashme kanė tėrhequr njė numėr rekord shikuesish, tek tė cilėt, sigurisht, pėr tė gjitha arsyet qė pėrmendėm mė lart, pasojat janė katastrofike.

Gjithashtu, pornografia reklamohet hapur nė kėtė mas-media dhe nė shumė site pornografikemund tė ketė akses kushdo, pėrfshi kėtu edhe minorenėt. Ashtu si edhe pornografia e shfaqur nė televizion, edhe kjo mėnyrė shfaqjeje, ka ndikim direkt tek shikuesit, tė cilėt si prirje kryesore, pas shikimit tė njė skene pornografike, kanė imitimin. Vrasės nė seri, pėrdhunues, bashkėshortė tė dhunshėm, pedofilė, etj., shpesh janė inspiruar nga sekuenca apo heronj tė filmave, historive e materialeve qė gjenden tashmė “pa doganė” edhe nė internet.

VIDEO-LOJRAT

Video-lojrat janė njė lloj mė i veēantė i mediave. Pėrdoruesit i kėrkohet qė tė arrijė njė objektiv tė caktuar duke ndjekur njė numėr rregullash tė caktuara. Kėto rregulla, shpesh i kėrkojnė lojtarit qė tė vrasė persona, apo tė shkatėrrojė diēka. Lumenj gjaku dixhital, shpėrthime atomike, beteja me armė tė sofistikuara, janė pamjet e zakonshme qė ofrojnė video-lojrat. Lojra tė tilla janė akuzuar gjithmonė se shkaktojnė sjellje tė dhunshme brenda komunitetit tė rinjve. Me 28 Gusht 2003 dy tė rinj pranuan se kishin vrarė njė burrė dhe njė grua tė inspiruar nga loja Grand Theft Auto, e cila njihet nga tė gjithė pėr skenat e dhunshme.

PROGRAMET TELEVIZIVE NDIKOJNĖ TEK FĖMIJĖT

Profesori Arafat Shabani thekson madje se pasojat e tė parit shumė televizor, veēanėrisht tė pamjeve filmike tė dhunshme jo adekuate pėr moshėn e tyre, mund tė lėnė gjurmė tė thella afatgjata dhe tė jenė negative, madje kur ata rriten dhe pėrballen tė vetėm nė shoqėri, manifestojnė edhe agresivitet. Hulumtimet shkencore flasin se ndikon negativisht nė disa aspekte, jashtė aspekteve pozitive qė ka.

Pika kryesore ėshtė se TV rrit sjelljen agresive tek fėmijėt, pastaj aspekti tjetėr ėshtė se luan rol nė uljen e motivimit tė brendshėm pasi ne kemi dy lloje tė motiveve, ato tė brendshme dhe tė jashtme pėr mėsim dhe fatkeqėsisht sistemi arsimor i yni ėshtė i koncentruar pėr motivimin e jashtėm dhe i motivon ata tė mėsojnė me motive tė jashtme, ku mėsimdhėnia moderne do tė mėsonte qė nxėnėsit tė motivohen me motive tė brendshme, ndėrsa shpenzimi shumė kohė para TV dhe kompjuterit shkakton ulje tė motivit tė brendshėm pėr mėsim, ndėrsa kėtė ulje e zėvendėson me motive tė jashtme pėr veprime negative nė shkollė, familje dhe shoqėri .

Shpenzimi pa kriter dhe pa kohėzgjatje tė caktuar i orėve para televizorit si dhe moskujdesi i prindėrve pėr mbajtjen nėn kontroll tė fėmijėve tė tyre lidhur me ato ēfarė shohin nė televizor, shpesh ndikon nė sjellje nė stilin e jetesės dhe nė suksesin e tyre nė shkollė. Televizioni mund tė jetė njė burim i mirė i diturisė mirėpo varet nga ajo se ēfarė fėmijėt shohin nė televizion, ēfarė emisioni jepen nė TV, a ka programe mėsimore, pėrmbajtje edukativo-arsimore, varet nga ajo se ēfarė i lejon prindi fėmijės tė shikojė.

NDIKIMET NEGATIVE TĖ TELEVIZIONIT

Njė studim i ri qė doli nė numrin e Prillit tė “Pedriatia”, del nė pėrfundimin qė fėmijėt qė shikojnė televizion pėrjetojnė harqe tė shkurtuara tė vėmendjes dhe rritin nė mėnyrė tė ndjeshme mundėsitė, bazuar mbi orėt para televizorit, tė zhvillimit tė ADD (ērregullimet e vėmendjes) mė vonė gjatė jetės.

Akademia Amerikane e Pedriatisė ka rekomanduar qė fėmijėt nėn moshėn dy vjeēare tė mos shikojnė televizor dhe ky studim i ri ka pėrforcuar kėtė rekomandim. Publikimi i kėtij studimi ndodh nė tė njėjtėn kohė me festimin e 35 vjetorit tė transmetimeve tė Sesame Street. Ndihmės drejtori pėr kėrkime nė Workshopin e Sesame vuri nė dyshim rezultatet e kėtij studimi sepse kėrkuesit nuk e dinin pėrmbajtjen e programacionit gjatė studimit, por vetėm duke u fokusuar nė numrin e orėve qė fėmija shikonte ekranin e televizorit.

Programacioni i Sesame Street konsiderohet instruktiv dhe edukativ.Sipas Dr. Dimitri Christakis, kėrkues shkencor nė Spitalin e Fėmijėve dhe nė Qendrėn Rajonale Mjekėsore nė Seattle, imazhet vizive tė pėrshpejtuara qė kryesisht shihen nė televizor mund tė ndryshojnė zhvillimin normal tė trurit. Pėrvec kėsaj, vazhdon Dr. Christakis, koha e tepėrt pėrpara televizorit kontribuon nė obezitetin (trashjen) dhe agresivitetin tek fėmijėt.Sipas Dr. Day, qė pėr mė shumė se njė dekadė ka mbėshtetur eleminimin e televizionit gjatė viteve tė para tė fėmijės: “fėmijėt shikojnė mesatarisht televizor 43 orė nė javė, qė ėshtė mė shumė se orėt e punės sė njė tė rrituri nė javė.

Gjatė shikimit, ata shumė shpejt bėhen pothuajse tė hipnotizuar. Ėshtė treguar shkencėrisht qė pas pak minutash para televizorit, truri ndryshon nga valė vigjilente tė trurit (valėt beta) nė valė hipnotike (valėt alfa), ku qendra e gjykimit tė trurit anashkalohet. Kėshtu dhuna dhe dekadenca qė sheh fėmija, anashkalon qendrėn e gjykimit dhe ngulitet nė trurin e fėmijės pa ndonjė aftėsi nga ana e fėmijės pėr tė vendosur nėse ajo qė sheh ai ėshtė e mirė apo e gabuar. Dhuna dhe dekadenca pranohen nga truri pa iu nėnshtruar ndonjė gjykimi moral.

Atėhere ajo bėhet pjesė e subkoshiencės sė pėrhershme tė fėmijės.Mėnyra jonė e jetės, por edhe ambienti jonė ka ndryshuar shumė nė dhjetėvjetėshin e fundit. Kėshtu ėshtė shtuar trafiku rrugor dhe dendėsia e ndėrtimit, gjė qė ka bėrė,qė fėmijėt tė mos munden tė luajnė nė rrugė apo nė vende tė tjera, pėrveē vendeve posaēėrisht tė parapara pėr lojė.

Hapėsira e aksioneve tė fėmijėve dhe mundėsitė e tyre qė ta njohin ambientin nė mėnyrė aktive dhe ta “robėrojnė“ atė, janė fort tė kufizuara, dhe kėshtu nevoja pėr lėvizje natyrore ėshtė e penguar. Ėshtė bėrė njė mbartje e lojėrave nga jashtė brenda, qė pėrmes konsumit medial po bėhet mė e fortė.• Njė ofertė e gjerė e mediave qėndron sot nė dispozicion. Mediat nė pėrditshmėrinė e fėmijėve janė sot tė natyrshme.

Aty bėjnė pjesė televizori, radio, CD- Player, videolojėrat dhe videofilmat, DVD, revistat, Handys dhe kompjuteri deri te interneti. Konsumi medial do tė thotė kufizim pėr aktivitetin trupor. Pėr kėtė arsye fėmijėt dhe tė rinjtė duhet tė mėsojnė aktivisht si tė sillen me kėto media.• Sjellja e vėrtetė nuk do tė thotė qė tė dinė tė shėrbehen me kėto media, por para sė gjithash, tė mėsojnė qė me shumė masė dhe nė mėnyrė kritike t“i shfrytėzojnė.

E pranishme duhet tė jetė loja, lėvizja, ecja, britma dhe takimet me shoqėrinė! Nėse fėmijėve ju afrohet mundėsia qė te rrinė jashtė (p.sh., nė oborr, nė hyrje tė shtėpisė, nė rrugė apo vendlojė), mund tė harrojnė disa emisione tė “rėndėsishme“ nė televizor.

Fėmijėt kanė mjaft fantazi qė tė gjejnė lojėra, ata nuk duhet gjithmonė tė jenė nė pėrkujdesje.• Fėmijėt qė e shikojnė shumė televizorin shpesh nuk kanė tjetėr veprimtari. Por e shikojnė televizorin nga monotonia apo luajnė videolojra. Rreziku, qė kėta fėmijė tė shėndoshen ėshtė shumė i madh, sepse lėvizin shumė pak dhe mjerisht njė pjesė e tyre hanė edhe sheqerka dhe chips para televizorit.

Kėshtu vjen rreziku, qė fėmijėt pa zgjedhur dhe pa kontrolluar shikojnė ēdo gjė qė transmetohet. Disa emisione, qė transmetohen nė mėngjes qė nė asnjė mėnyrė nuk janė tė dedikuar pėr fėmijė, apo skena tė dhunės qė paraqiten nė film, munden te fėmijėt tė shkaktojnė frikė dhe agresivitet.• Qė edhe nė programet e fėmijėve tregohet dhunė, ėshtė e rėndėsishme qė prindėrit tė dinė, ēfare shikojnė fėmijėt e tyre dhe tė flasin me ta mbi kėto programe.

SI DUHET TĖ JETĖ RAPORTI FĖMIJĖ-TELEVIZION?

Fėmijėt munden vetėm njė pjesė tė sasisė tė informacioneve t“i pėrpunojnė. Televizori me ndėrrim tė shpejtė tė pamjeve shkakton njė vėrshim ngacmimesh, qė para se gjithash fėmijėt e njomė nuk mund t“i pėrballojnė. Fėmijėt reagojnė pėr kėtė me shqetėsim.• Fėmijėt e njomė nuk munden po ashtu ta bėjnė dallimin nė mes tė vėrtetės dhe trillimit. Dhuna nė televizor i tremb dhe i frikėson ata.

Sė pari diku nė moshėn 9 vjeēare fėmijėt munden t“i kuptojnė, filmin dhe realitetin, si dhe tė dallojnė shtjellimet e komplikuara. Fėmijėt dhe tė rinjtė janė blerėsit mė tė fortė tė informacioneve, tė cilat janė tė dedikuara posaēėrisht pėr njė publik tė caktuar. Ne nuk kemi mundėsi nė ditėt e sotme, qė publicitetit t“i shmangemi plotėsisht, pėr kėtė duhet qė prindėrit me fėmijėt e tyre tė diskutojnė mbi kuptimin dhe qėllimin e kėtyre mesazheve.

MARRĖDHĖNIET ME TELEVIZORIN DUHET TĖ MĖSOHEN

Televizori nuk duhet ta zėvendėsojė nevojėn e fėmijės pėr sport dhe lėvizje.• Lėvizja dhe shfryrja i takojnė zhvillimit tė shėndetshėm.• Fėmijėt (por edhe tė rriturit) nuk duhet tė hanė para televizorit.• Televizori nuk ka vend nė dhomėn e fėmijėve.• I rrituri duhet t`i lejojė fėmijėve tė shikojnė vetėm njė emision nė ditė. Pastaj televizori duhet tė ndalet. Nuk duhet tė shėtitet nėpėr kanalet e tjera.• Fėmijėt duhen ta shikojnė televizorin atėherė kur t“i kenė kryer detyrat e tyre.• Fėmijėt e vegjėl nuk duhet tė lihen vetėm para televizorit. Vetė programet speciale pėr fėmijė munden nganjėherė tė shkaktojnė frikė. Pastaj ėshtė shumė me rėndėsi, qė fėmija tė ketė mundėsi tė flasė me prindėrit pėr tė.TELEVIZORI NUK

DUHET TĖ JETĖ KUJDESTAR I FĖMIJĖVE !

Pėrfundim

Nė ēdo mjet tė komunikimit masiv, skenat e dhunės janė bėrė mė tė preferuarat nga konsumatorėt dhe mė fitimprurėset pėr bizneset qė i ofrojnė, pėrherė e mė tė shpeshta e pėrherė e mė tė larmishme.
Ndėrhyrja e ligjit, si i vetmi rregullator potencial, ėshtė mė se e domosdoshme pėr reduktimin e kėtyre fenomeneve me pasoja shkatėrruese. Kontrolli mbi mjetet e komunikimit masiv duhet tė shtohet si dhe tė pasurohet baza ligjore pėr kryerjen e kėtij kontrolli. Ajo qe shihet nė mas-media reflektohet nė realitetin e pėrditshėm, i cili gjithashtu pasqyrohet ēdo ditė nė media. Ky rreth vicioz ka nje kryefjale: ”

NJERIU ESHTE ĒFARE AI SHEH”

Silvana Skerja
avatar
FM

1190


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi