Asteroidi,shkaterroi dinosauret

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Asteroidi,shkaterroi dinosauret

Mesazh  Kill me prej 04.08.12 0:15








Njė skuadėr prej 41 shkencėtarėsh nga mbarė bota, pas shqyrtimit tė tė dhėnave tė mbledhura gjatė kėtyre 20 viteve, ka konfirmuar shkakun e sė ashtuquajturės zhdukje tė Kretacen-Terciarit (KT), kur krijimi i kushteve tė pabanueshme nė Tokė rreth 65 milionė vite mė parė solli zhdukjen e mė tepėr se gjysmės sė llojeve tė deriatėhershme tė planetit.

Bota shkencore ka qenė e ndarė derimėtash nė lidhje me shkakun e zhdukjes, nėse ky vinte nga asteroid apo nga veprimtaria vullkanike 1.5-milionė-vjeēare nė zonėn e Dekanit nė Indi.

Studimi i ri, i kryer nga shkencėtarė tė disiplinave tė ndryshme nga shtete tė Evropės, Amerikės dhe Japonia dhe botuar sė fundmi nė revistėn "Science", vė re se shkaku i zhdukjes ka qenė pikėrisht njė asteroid me gjerėsi 15 km qė ka goditur Tokėn nė Ēikshulub, Meksikė.

"Kjo shkaktoi zjarre nė shkallė tė gjerė, tėrmete mbi 10 rihter, shkarje kontinentale qė formuan mė tej cunami," thotė Xhoena Morgani, e Kolegjit Imperial Londėr, bashkautore e studimit.

Mendohet se asteroidi e ka goditur Tokėn me njė fuqi miliarda herė mė tė madhe se bomba atomike nė Hiroshimė. Morgani shton se "goditja vdekjeprurėse pėr dinozaurėt" erdhi kur lėnda e ngritur nga shpėrthimi u pėrhap nė atmosferė duke mbėshtjellė planetin nė errėsirė e duke shkaktuar njė dimėr mbarėbotėror qė "zhduku shumė lloje qė nuk mundėn t'i pėrshtateshin kėtyre kushteve armiqėsore".

Shkencėtarėt morėn nė shqyrtim punėn e paleontologėve, gjeokimistėve, modeluesve tė klimės, gjeofizikanėve dhe sedimentologėve tė cilėt kanė grumbulluar gjatė 20 viteve tė fundit fakte rreth zhdukjes KT.

Tė dhėnat gjeologjike tregojnė se ka qenė njė ngjarje e caktuar ajo qė nisi zhdukjen e dinozaurėve dhe shkatėrrimin e pėrshpejtuar tė ekosistemeve detare dhe tokėsore, dhe se vetėm goditja nga asteroid "ishte i vetmi shpjegim i mundshėm".

Peter Shulte i Universitetit tė Erlangenit nė Gjermani, kryeautor i studimit, thotė se tė dhėnat fosile tregojnė qartė njė zhdukje masive rreth 65.5 milionė vjet mė parė, periudhė kjo qė njihet si kufiri K-Pg.

Me gjithė tė dhėnat pėr veprimtari vullkanike nė Indi, ekosistemet detare dhe tokėsore shfaqnin luhatje minimale gjatė 500'000 viteve para kufirit K-Pg, gjė qė do tė thotė se zhdukja nuk kishte nisur qė mė parė dhe nuk ishte shkaktuar nga shpėrthimet vullkanike.

Teza e vullkanit tė Dekanit vihej nė dyshim, sipas ekipit shkencor, dhe nga modelet kimike atmosferike, tė cilat tregojnė se goditja nga asteroidi do tė kishte lėshuar sasi shumė mė tė mėdha tė squfurit, pluhurit dhe blozės nė shumė mė pak kohė se sa shpėrthimet vullkanike, duke shkaktuar errėsim dhe ftohje tė skajshme.

Gereth Kolinsi, njė tjetėr bashkautor nga Kolegji Imperial, thotė se goditja nga asteroidi shkaktoi njė "ferr" tė atillė qė shėnoi fundin e sundimit 160-milionė-vjeēar tė dinozaurėve, por qė i hapi rrugėn gjitarėve.

"Zhdukja KT ka qenė njė ēast kyē nė historinė e Tokėn, duke i hapur pėrfundimisht rrugėn njeriut tė bėhet lloji mbizotėrues nė Tokė," pohon ai nė studim.

Kolinsi ka krijuar gjithashtu njė faqe,qė jep mundėsinė tė shikojmė pasojat e goditjes nga asteroidi.
avatar
Kill me

240


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi