Ekonomia globale

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Ekonomia globale

Mesazh  Jon prej 05.07.09 14:31

Ekonomia globale - pasojat pėr gratė

Fėmijėt ndjejnė mungesėn e nėnave, pėr arsye se ato duhet tė punojnė larg shtėpisė pėr tė fituar dhe cilėsia e ushqimit bie, duke qenė se konsumohet gjithmonė e mė shumė ushqim i konservuar

Globalizimi i ekonomisė, njė fenomen i cili eci paralelisht me rritjen eksplozive tė koorporatave multinacionale, nė rrjedhėn e dy dekadave tė fundit, ka patur pasoja shkatėrruese pėr njerėzit nė tė gjithė botėn, veēanėrisht pėr gratė. Ndėrsa pasojat janė familjare, lidhjet e tyre me tregun ndėrkombėtar dhe politikat investuese qė i kanė prodhuar ato, nuk kuptohen gjerėsisht.

Qeveritė e shumė shteteve Jugore e shohin eksportin agrikulturor si e vetmja rrugė pėr ta drejt ekonomisė globale. Dokumentet historike pėr ēka ndodhi nė ekonominė tradicionale fshatare, kur konvertohen nga plotėsimi i nevojave tė tyre vetiake nė prodhim me qėllim eksporti ėshtė pėrsėritur vend mbas vendi.

-Roli i prodhuesit ndryshon nga femrat te meshkujt.

-Sa mė pak mbillet, bėhet i pamjaftueshem, ēmimi rritet dhe shuma gjithnjė e mė tė mėdha parash nevojiten pėr tė mbajtur familjet.

-Fėmijėt ndjejnė mungesėn e nėnave, pėr arsye se ato duhet tė punojnė larg shtėpisė pėr tė fituar dhe cilėsia e ushqimit bie, duke qenė se konsumohet gjithmonė e mė shumė ushqim i konservuar.

-Tė ardhurat e gruas nė familje, shumė lehtėsisht konvertohen nė artikuj jo ushqimorė nga pjesėtarė tė tjerė tė familjes.

-Njerėzit humbin dinjitetin e tyre dhe familjet ndahen, duke qenė se statuset ndryshojnė nga fermerė tė pavarur nė punėtorė tė pakualifikuar krahu.

Miliona gra vuajnė pasojat negative

Pasojat negative tė liberalizimit tė tregut nuk janė tė kufizuara me vendet nė Jug. Marrėveshja e tregut, bėrė nė vitin 1988 midis Shteteve tė Bashkuara dhe Kanadasė, kanė rezultuar si humbja e tė paktėn ēerek milioni punėve pėr Kandanė, si p.sh., shoqėri tė migruara nė rajone tė Shteteve tė Bashkuara, me rroga mė tė ulta dhe me taksa mė tė ulta.

Shoqata e Shėrbimeve tė Pavarura Kanadeze ka parashikuar se brenda pesė vjetėve 360,000 punė do tė humbasin vetėm me punė kompjuteri - vende pune tė zėna veēanėrisht nga gratė. Erozioni i bazės sė taksės komerciale ka rezultuar i shkurtuar sipas kėtyre shėrbimeve sociale kanadeze, duke pėrfshirė dhe rinovimin e sistemit shėndetėsor tė vendit.

Shtetet e Bashkuara kanė pėrjetuar njė rrjedhė tė ngjashme punėsh nė Meksikė dhe vende tė tjera me paga tė ulta, duke vendosur presione tė shumta pėr ulje nė rrogat e Shteteve tė Bashkuara dhe pėrfitime tė tjera, pasojat negative tė sė cilave i kanė vuajtur veēanėrisht gratė.

Kur 10 milion gra tė tjera u bashkuan me forcėn e punės sė Shteteve tė Bashkuara nė vitet 1981-1991, njė rritje prej 25 pėrqind, u pėrshėndet si njė evidencė e rritjes sė cilėsisė dhe e arritjes femėrore. Ndikimi i konkurrencės ndėrkombėtare nė tregun e punės, kombinoi me njė ekonomi ngurruese dhe njė inflacion pėr tė zbehur si vlerat e punės sė gruas si fuqizimi i pushtetit tė tyre nė tė njėjtėn kohė.

Liberalizimi i tregut ka treguar se nė Meksikė po fiton punė industriale shtesė. Akoma populli i Meksikės, e veēanėrisht gratė, kanė paguar njė ēmim tė shtrenjtė. Mė shumė se ¾ e punėtorėve nė punėn industriale tė paguar pak dhe nė zonat e prodhimit nė duty-free pėrgjatė kufirit me Shtetet e Bashkuara, janė gra - pėrgjithesisht gra tė reja tė ndara nga tė afėrmit e tyre dhe objekt i formave tė ndryshme tė pėrdorimit. Tė njėjtat gra dhe fėmijėt e tyre janė viktimat kryesore tė llojeve tė ndryshme tė sėmundjeve pėr shkak tė hedhjes sė parregullt tė lėndėve toksike nė kėtė zonė.

Kur merret pėr bazė bujqėsia meksikane, liberalizimi i tregut me shumė mundėsi ka rezultuar me humbje tė vendeve tė punės edhe nė Meksikė. Si parashikim i Marrėveshjes sė Tregut tė Lirė amerikano-verior, Kushtetuta Meksikane u ndryshua nė mėnyrė qė tė lejonte privatizimin e sistemit bujqėsor komunal.

Fermat e vogla familjare, tė cilat nuk mund tė konkuronin importe tė lira drithi nga Shtetet e Bashkuara, do tė largohen nga fermat e tyre, duke mos pasur vend tjetėr ku tė shkojnė pėrveē qyteteve tė mbipopulluara ose nė zona eksporti, duke qenė se tokat e tyre do tė blihen nga koorporata agrobiznesi. Barazia e jetėve tė grave, si rrjedhim do tė pėrkeqėsohet.

Propozime tė ndryshme pėr pėrfshirjen e shėrbimeve nėn furnizime tė tregut tė lirė sipas Marrėveshjes sė Pėrgjithshme mbi Tarifat dhe Tregun, do tė ndryshojnė vetėm virtualisht tė gjitha tė dhėnat mbi procesin nė shtetet Jugore. Gratė, tė cilat kohėt e fundit janė bėrė tė pavarura nė Veri do ta gjejnė veten shumė shpejt tė papuna.

Gratė nė Jug, tė lėna pa tokė pėr shkak tė furnizimeve bujqėsore tė marrėveshjeve tė tregut tė lirė, do tė detyrohen tė emigrojnė nė qytete tė mbipopulluara. Shėrbimi i Korporatave do tė pasurohet, duke qenė se paguajnė vetėm 1/10 e asaj qė duhet tė paguajnė nė Veri.

Globalizimi i mėtejshėm i ekonomisė, me siguri do tė pėrjetėsojė dhe thellojė kėto modele shkatėrruese. Gratė kanė patur zė tė pakėt nė negociatat e tregut, tė cilat, gjerėsisht pa njohuritė e tyre, rimodeluan jetėt e tyre.

Ato duhet tė organizojnė, tė familjarizohen me ēėshtjet dhe tė flasin qartė me njė zė tė pastėr dhe tė artikuluar, nė tregun ndėrkombėtar dhe nė ēėshtjet e investimeve, tė cilat lidhen ngushtė me ato dhe familjet e tyre. K.B.
avatar
Jon

1260


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi