Ungjijtė gnostik

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Ungjijtė gnostik

Mesazh  Neo prej 29.01.09 22:28

Historia e Ungjillit te Barnabait



Ungjilli i Barnabait eshte i vetmi ungjill i njohur qe ka arritur ne ditet tona, i cili eshte shkruar nga nje dishepull i Jezusit, nga nje neri i cili me te vertet shpenzoi pjesen me te madhe te jetes se tij nen shoqerine e Jezusit gjate tre vjeteve te misionit te tij. Ne kete menyre, ndryshe nga autoret e tjere te kater ungjijve te pranuar, ai kishte nje eksperience njohurie te drejtperdrejte nga mesimet e Jesusit .

Nuk dihet se ne cfare kohe u shkrua e gjithe ajo qe ai kujtonte nga Jezusi dhe mesimet e tij, ose nese ngjarjet dhe diskutimet ishin regjistruar gjate kohes kur ndodhnin, apo mbase u shkruajt pak mbasi Jezusi pati lene token, duke patur friken se neqoftese do te behej ndryshe disa nga mesimet e tij mund te ndryshonin dhe humbisnin.

Ka mundesi qe ai nuk pati shkruar asgje deri ne kohen kur u kthye nga Qiproja me Gjon Markun. Keta e bene kete udhetim pak kohe mbasi Jezusi u largua nga toka, pasi u ndane nga shoqeria e Pavlit te Tarsus, i cili pati refuzuar te bente udhetime te tjera me Barnabane ne te cilat merrte pjese edhe Marku.

Por megjithe pasigurine e kohes se shkrimit, dhe megjithese edhe ai si te gjithe kater Ungjijte e pranuar ka patur shtremberime gjate perkthimeve ne fund te fundit, eshte nje deshmimtar realist i jetes se Jezusit.

Ungjilli i Barnabase u deklarua si nje Ungjill Kanonik ne kishat e Aleksandrise deri ne vitin 325 e.s. Dihet fakti se ai pati qarkulluar gjate dy shekujve te pare pas lindjes se Jezusit nga shkrimet e Iraneusit (130-200 e.s), i cili shkroi per Bashkesine e Shenjte.

Ai gjithashtu kundershtoi Palin te cilin e akuzoi me pergjegjesine per asimilimin e besimit pagan romak dhe filozofise Platonike ne mesimet origjinale te Jezusit. Ai vazhdimisht sillte fraza nga Ungjilli i Barnabait per te mbeshtetur pikepamjet e tij.

Me 325 e.s, u mbajt i famshmi Keshill i Niceas. Doktrina e Trinitetit u deklarua si doktrina zyrtare e Kishes se Pavlike, dhe nje nga rrjedhat e ketij vendimi ishte se nga rreth tre qind Ungjij qe ishin ne qarkullim ne ate kohe, kater u zgjodhen si Ungjijte zyrtare te Kishes.

Ungjijte e tjere, perfshi ketu edhe ate te Barnabait u dha urdher qe te shkateroheshin teresisht. Gjithashtu u vendos qe te gjithe Ungjijte e shkruar ne hebraisht te shkateroheshin. Kushdo qe do te gjendej se mbante ndonje kopje te paautorizuar te Ungjillit do te denohej me vdekje.

Kjo ishte perpjekja e pare e organizuar per te eliminuar te gjitha ato mesime origjinale te Jezusit te ruajtura nga njerezit dhe librat, te cilat binin ne kontradikte me doktrinen e Trinitetit. Ne rastin e Ungjillit te Barnabait, keto rregulla nuk paten sukses te plote, keshtu qe ai ende permended edhe ne ditet e sotme.

Papa Damasus (304-384 e.s.) i cili u be Pape me 366 e.s pati leshuar nje vendim sipas te cilit Ungjilli i Barnabait nuk duhej te lexohej. Ky vendim suportohej nga Gelasusi, Bishop i Caesarias, i cili vdiq me 395 e.s. Ungjilli u perfshi ne listen e tij te librave Apokrife. Apokrife (Apocrypha) do te thote "i fshehur nga njerezit".

Keshtu qe ne kete kohe, Ungjilli nuk ishte me ne perdorim te pergjithshem, por ende perdorej si reference nga udheheqesit e Kishes. Ne te vertete, eshte fakt i njohur se Papa siguroi nje kopje te Ungjillit te Barnabait me 383 e.s. dhe e mbajti ate ne biblioteken e tij private.

Po ashtu pati edhe nje numer te madh vendimesh te tjera te cilat i referoheshin Ungjillit.

Ai u ndalua me vendim te Kishave Perendimore me 382 e.s , dhe nga Papa Innocent me 465 e.s.

Ne dekretin Glasian me 496 e.s Evangelium Barnabe (emri origjinal i ungjillit) perfshihet ne listen e librave te ndaluar. Ky dekret u rimbeshtet nga Hormisidas, i cili ishte Pape nga 514 e.s deri me 523 e.s.

Te gjitha keto vendime permenden ne katalogun e doreshkrimeve greke ne biblioteken e Kancelarit Seguier (1558 - 1672), i pergatitur nga B. De Montfaucon (1655-1741).

Barnabai po ashtu permended edhe ne Stikometrine e Nicephorusit si me poshte:

Numri Serial. 3, Ungjilli i Barnabait.... Reshtat 1,300

Dhe perseri ne listen e Gjashtedhjete Librave si me poshte:

Numri Serial. 17. Udhetime dhe mesime nga Apostujt.
Numri Serial. 18. Ungjilli i Barnabait.
Numri Serial. 24. Ungjilli sipas Barnabait.

Kjo liste e famshme njihej edhe me emrin indeksi, dhe kristianet nuk duhej te lexonin asnje nga librat e permendur sepse do denoheshin rende ne te dyja botat.

Koteleriusi, i cili kategorizoi doreshkrimet ne biblioteken e mbretit francez, e renditi Ungjillin e Barnabait ne Indeksin e Skripturave te cilin e pregatiti me 1789. Ungjilli gjithashtu permended edhe ne doreshkrimin 206``` te Koleksionit Barok ne Biblioteken Bodleian te Oksfordid.

Gjithashtu ekziston edhe nje fragment i shkeputur nga nje version grek i Ungjillit te Barnabait, i cili gjendet ne nje muzeum ne Athine, dhe eshte gjithshka qe ka mbetur nga nje kopje e cila pati qene djegur:

Ne vitin e katert te pushtetit te Pernadorit Zeno me 478 e.s., u zbulua trupi i Barnabait dhe bashke me te edhe nje kopje e Ungjillit te Barnabait, i shkruar nga dora e tij, u gjet ne gjoksin e tij. Kjo permended ne Acta Sanctorum Boland Junii, Tome II, faqet 422-450, publikuar ne Antverp me 1689. Thuhet nga Kisha Katolike Romake se Ungjilli i gjetur ne varrin e Barnabait ishte ai i Mateut, por megjithate asnje hap nuk eshte ndermarre per te nxjerre ne qarkullim kete kopje. Te gjitha materialet e bibliotekes njezet e pese milje te gjate te Vatikanit, ende mbeten ne erresire.

Doreshkrimi nga i cili u be perkthimi anglisht i Ungjillit te Barnabait, pati qene fillimisht libri i pape Sekstusit (1589-1590).

Ai kishte nje shok, nje monk te quajtur Fra Marino, i cili u be shume i interesuar mbas Ungjillit te Barnabait mbasi lexoi shkrimet e Iraneusit, i cili sillte shume shembuj nga ky Ungjill. Nje dite ai shkoi te vizitonte Papen. Mbasi hengren dreke se bashku, Papa ra te flinte. Fra Marinoja filloi te kerkonte midis Librave te Papes dhe zbuloi doreshkrimin italisht te Ungjillit te Barnabait. Mbasi e fsheu ate ne mengen e rrobes se tij, ai u largua dhe e nxorri ate kopje jashte Vatikanit.

Ky doreshkrim me vone kaloi neper duar te ndryshme derisa arriti tek "nje person me emer dhe autoritet" ne Amsterdam, "i cili gjate jetes se tij shpesh thoshte se ky liber kishte nje vlere shume te madhe."

Mbas vdekjes se tij, Ungjilli kaloi ne pronesine e J.E.Kramerit, nje Keshilltar i Mbretit te Prusise. Me 1713, Krameri ia tregoi kete doreshkrim njohesit te famshem te librave , Princit Eugjen te Savojes.

Me 1738, se bashku me biblioteken e Princit, doreshkrimi arriti ne Hofbibliothek ne Viene, ku qendron edhe sot.

Tolandi, nje historian i famshem i Kishes se hershme, e pati lexuar kete doreshkrim, dhe i referohet atij ne Veprat e Ndryshme e cila u publikua me 1747. Ai thote per Ungjillin: "Ky eshte shkruar ne stilin e skripturave pike per pike," dhe vazhdon:

Historia e Jezusit eshte treguar shume ndryshe nga Ungjijte e pranuar, por eshte shume me i plote...dhe vecanerisht ky Ungjill...eshte i gjate pothuajse sa shume nga tanet. Dikush mund edhe te kete ndonje paragjykim ne favor te tij; sepse te gjitha gjerat dihen mire kur sapo kane ndodhur, dhe gjithshka zbehet dhe ndryshon sa me shume largohet nga origjinali.

Publiciteti qe iu be ketij doreshkrimi nga Tolandi e beri thuajse te pamundur qe ai te kishte te njejtin fat me nje doreshkrim tjeter te Ungjillit ne Spanjisht i cili ekzistonte gjithashtu. Ky doreshkrim iu dha nje biblioteke te nje kolegji ne Angli pothuajse ne te njejten kohe kur doreshkrimi italian iu dha Homibibliotekes. Ai nuk qendroi gjate ne Angli pasi u zhduk mistershem pas disa kohesh.

Doreshkrimi italian u perkthye ne anglisht nga Kanon dhe Mrs.Ragg, dhe u printua dhe botua nga Shtypi Universitar i Oksfordit me 1907. Pothuajse te gjitha kopjet e ketij perkthimi u zhduken menjehere dhe mistershem nga tregu.

Vetem dy kopje te ketij perkthimi thuhet te kene mbetur, njeri ne Muzeumin Britanik dhe tjetri ne Biblioteken e Kongresit ne Uashington. Nje kopje ne mikro film e librit ne Biblioteken e Kongreseve u perdor per te nxjerre nje edicion te ri te perkthimit anglisht i cili u botua ne Pakistan. Nje kopje e ketij edicioni u perdor me qellimin e ribotimit te nje versioni te ndryshuar te Ungjillit te Barnabait.

Tani eshte nje fakt i pranuar prej kohesh se te tre Ungjijte e hershem te pranuar, qe njihen si Ungjijte Sinoptike, paten qene kopjuar nga nje ungjill me i hershem i panjohur te cilit kerkuesit e sotem i referohen si "Q".

Atehere shtrohet pyetja: mos valle eshte Ungjilli i Barnabait, ky Ungjill qe eshte perdorur? E rendesishme eshte te thuhet se Gjon Marku, Ungjilli i te cilit eshte me i hershmi nga te kater Ungjijte e pranuar, ishte i biri i te motres se Barnabait. Ai nuk e takoi Jezusin qofte edhe nje here. Keshtu qe, cdo gje qe ai tregon per jeten e Jezusit dhe mesimet e tij duhet t`i jene treguar atij nga te tjere.

Po ashtu dihet nga Librat e Dhiates se Re se ai shoqeroi Pavlin dhe Barnabain ne shume prej udhetimeve te tyre misionare deri ne momentin kur filloi mes tyre nje konflikt i mprehte si rezultat i te cilit, Barnabai dhe Marku shkuan ne Qipro se bashku.

Po ashtu nuk ka vend ideja se Marku u mbeshtet tek Pali per te marre informacion sepse edhe ai nuk e pati takuar asnjehere Jezusin. I vetmi konkluzion i arsyeshem duket se eshte perseritja e asaj cfare daja i tij, Barnabai, i pati treguar per Jezusin.

Thuhet nga disa se ai pati qene edhe interpretuesi i Pjetrit dhe shkroi ato qe pati mesuar prej tij. Kjo mund te jete e sakte sepse Marku pa dyshim qe duhet te kete patur kontakte me apostuj te tjere gjate kohes qe nuk udhetonte me Barnabane dhe Pavlin. Sidoqofte, Goodspeed na ben te qarte me kerkimet e tij se cdo gje qe ai mund te kete mesuar nga Pjetri asnjehere nuk mund te ishte me kaq detaje:

"Ai pati qene nje interpretues i Pjetrit dhe shkruajti me saktesi, megjithese jo ne radhen e duhur, gjithshka qe ai kujtonte nga ato qe u thane dhe u bene nga Lordi (Jezusi). Sepse ai as nuk e degjoi me veshet e tij Lordin, as nuk e ndoqi, por me mbrapa, sic e permenda me siper, ndoqi Pjetrin i cili i adaptoi keshillat e tij sipas nevojave te degjuesve, por nuk kishte nje menyre te sakte per te dhene nje histori te lidhur te profecise se Zotit."

Luka, i cili gjithashtu shkroi Aktet e Apostujve, asnjehere nuk e takoi Jezusin. Ai ishte mjeku personal i Pavlit. Mateu, i cili gjithashtu asnjehere nuk e takoi Jezusin, ishte nje taksambledhes.

Ekziston mendimi se Ungjilli i Markut mund te kete qene Ungjilli "Q" dhe se Mateu dhe Luka perdoren kete Ungjill kur shkruajten te tyret. Sidoqofte, ata permendin detaje te cilat nuk permenden nga Marku, gje e cila sugjeron se Ungjilli i Markut nuk ka qene burimi i vetem i informacionit per ta.

Disa mendojne se kjo nuk eshte shume e rendesishme, perderisa dihet se Ungjilli i Markut qe shkruar ne hebraisht, u perkthye me vone ne greqisht, dhe u riperkthye perseri ne latinisht. Te gjitha versionet e hershme te Ungjillit te Markut ne hebraisht apo greqisht jane shkaterruar, keshtu qe njerezit nuk mund te kene nje ide te qarte se sa ky Ungjill duhet te jete ndryshuar gjate ketyre kalimeve nga nje gjuhe ne tjetren.

Gjithashtu eshte interesant fakti se ka patur perpjekje, per tu rikthyer ne burimin origjinal duke bere nje sinteze te Ungjijve ekzistues, per shkak se kontradiktat midis tyre, shume here kane qene veshtiresi per Kishen.

Titiani u mundua qe te bente kete sinteze te kater Ungjijve te pranuar, te cilet ishin deklaruar nga Kisha Pavlike si Shkrimet e tyre zyrtare ne shekullin e dyte e.s. ne kete Ungjill, Titiani perdori 96% e Ungjillit te Gjonit, 75% te Ungjillit te Mateut, 66% te Ungjillit te Lukes dhe 50% nga Ungjilli i Markut.

Pjesen tjeter ai e hodhi poshte. Eshte shume interesant fakti se ai pati besim shume te vogel tek Ungjilli me i hershem dhe u mbeshtet shume ne Ungjillin e shkruar ne fund. Ne kete menyre Ungjilli i tij i sintetizuar nuk pati sukses.

Keshtu qe eshte i diskutueshem fakti se Ungjilli i Markut mund te konsiderohet si burimi i perbashket i te tre Ungjijve Sinoptike, ndersa shihet qarte se te gjitha ngjarjet e permendura ne keta tre Ungjij permblidhen brenda Ungjillit te Barnabait.

Edhe nese keta tre njerez, me nje te shkuar shume te ndryshme nga njeri tjetri, e huazuan njohurine e tyre nga i njejti burim apo jo, per Barnabain urdhri eshte:

Neqofte se ai vjen tek ty, pranoje.
(Letra e Kolossianeve 4:10)

M.R

Neo

Shkrime: 1198


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Ungjijtė gnostik

Mesazh  zattoo prej 23.12.10 0:18

Ungjijtė gnostik

Sipas tė dhėnave historike nė Kuvendin e Nikejės tė vitit 325, perandori Konstantin i pėrmbylli polemikat dogmatike, e dėnoi herezinė, e bashkoi krishtėrimin dhe i "zyrtarizoi" 4 Ungjijtė (Luka, Marku, Gjoni, Mateu), edhe pse ekzistonin mbi 30 tekste tė tjera (Ungjij) qė kishin tė bėnin me jetėn e Jezu Krishtit.

Pra, bie nė sy fakti i ekzistimit tė mė shumė se 30 Ungjijve. Interesant! Qenka njeriu, pra nė kėtė rast perandroi Konstantin i cili pėr arsye politike thirri kėtė kuvend dhe i vuri "themelet' njė religjioni, duke hequr tė gjithė Ungjijtė "joparimor" dhe duke pranuar vetėm katėr, e njėkohėsiht duke i me dekret, atribute Hyjnore-Jezusit!

Nė vėrshimin e shumė Ungjijve tė cilėt u shkruan dhe u zhdukėn nė kohėt e hershmė tė krishtėrimit, gjejmė edhe "plotėsime" tė Ungjijve "zyrtar". Pasi qė shkenca nuk bėn dallim ndėrmjet "zyrtares" dhe "tė rrejshmes", nuk ka arsye qė ato tė mbahen si mė pak tė vlefshme krahas atyre qė u "pėrzgjodhėn" nga Etėrit e Kishės.

Ja disa xhevahirė (perla) nga ata Ungjij:

Ungjilli i Pseudo-Mateut sjell disa anekdota nga rruga nė Egjipt;
-Palma u pėrkul qė Maria tė mbledhte frute. (Hokus-pokus Palmus)
-Rrugėn e tridhjetė ditėve, ata e kaluan pėr njė ditė!!! (Me ēfarė mjeti transportues se...)
-365 idhuj nė Tempullin pagan u rrėzuan, kur hyri Maria me foshnjėn (Jezusin). (Ishte tėrmet apo...)

Ungjilli sipas Jakovit flet pėr lindjen e Marisė nga nėna plakė dhe Joakimi i pasur.Jezusi lind nė shpellė, Marinė e ndihmon mamia ēifute, ndėrsa Saloma dyshon qė Maria kishte mbetur e virgjėr edhe pasi kishte lindur. (Mrekulli jo, super-mrekulli!)

Dhe mamia i tha, : "Salomė, oj Salomė, do tė ta them njė gjė shumė tė ēuditshme qė e pashė. Virgjėresha lindi, diēka e kundėrt me natyrėn"! Nė kėtė Saloma ia ktheu; "Siē ėshtė Zoti nė qiell, nėse nuk marr njė dėshmi tė saktė pėr kėtė, nuk do tė besoj qė virgjėresha lindi". Mandej hyri Saloma, ndėrsa mamia i tha; "Mari, zbulohu, sepse u krijua njė kontraverzė e madhe rreth teje..." Dhe Saloma mbeti e kėnaqur. Por, dora e saj u vyshk dhe filloi tė qaj pėr kėtė.

Porosia pėr besimtarėt;
Nėse nuk besoni, menjėherė do tė dėnoheni sikurse Saloma, e cila besoi vetėm pasiqė ia preku me dorė (atė qė e preku me dorė), dhe u bind qė Maria nuk e kishte humbur virgjėrinė, as pas lindjes sė foshnjės!

Ungjilli sipas Tomės...... tregon njė ngjarje nga fėmijėria e Jezusit, kur Ai si 5 vjeēar i bėn 12 zogj (trumcakė) nga dheu tė cilėt pėr ēudi edhe fluturojnė.

Kur biri i noterit Ane ia derdh ujin nga ena Jezusit, ky e mallkon;
-"Ti budalla heretik".
-Djaloshi qė rastėsisht u ndesh me Jezusin, bie i vdekur.
-Ata qė e akuzojnė humbasin tė pamurit (sytė).
-Jezusi i vogėl ēuditėrisht i ndihmon njerkut marangoz, qė t'i zgjėroj trarėt sipas nevojės!

Ungjilli sipas Pjetrit...
... qė pėrdorej nė masė tė gjerė te krishterėt e hershėm nė fund tė shekullit II, thotė se; "Jezusi nuk ndjeu kurrfarė dhembjesh gjatė kryqėzimit"!

Ungjilli sipas Nikodemit flet se Kėshilli i madh pas "ringjalljes" e pranoi qė Jezusi u ringjall; flamujt Romak u hoqėn me rastin e hyrjes sė Jezusit te Pilati: disa detaje tė kėtij Ungjilli sollėn deri te kanonizimi i gruas sė Pilatit, Proklės, nė kishėn ortodokse greke dhe deri te Dita e Shėn Pilatit nė kishėn ortodokse tė Etiopisė.

Ungjilli i Nazarenėve, Ebionitėve dhe Ebrejve

Sipas Ungjillit tė Nazarenėve Jezusi thotė qė edhe nė Dhjatėn e vjetėr kishte tekste mėkatare; Ishin tre djem tė pasur, njėri e rriti pasurinė, i dyti e fshehu talentin ndėrsa i treti e harxhoi me kėngėtarė e kurva.

Natyrisht therrja e fėmijėve dhe marrja e tyre si robėr tė pėrshkruara nė Dhjatėn e vjetėr nuk i penguan Jezusit as nė shkrimet apokrifike e as nė 4 Ungjijtė.

Ungjijtė "Heretik"

Fjala ėshtė pėr Ungjijtė gnostik-vetėm pėr gnostikun Bazilid ekziston e dhėna pėr 24 Ungjij tė grumbulluar. Pėrveē kėtyre, mė i njohuri ėshtė Ungjilli sipas Evės, Ungjilli i Juda Iskariotit (kėtu Juda ėshtė person pozitiv), Ungjilli i Egjiptasve dhe disa Ungjij tė Bartolomeut.

Ungjilli sipas Tomės

Kisha qėmoti e cilėsoi si njė shkrim tė vonshėm tė shekullit II. Mirėpo, gjetja e sėrishme e tij nė vitin 1945 nė Nag Hamadi e ripėrtriu studimin e tij. Pėrmbledhja e "114 thėnieve tė Jezusit" s'ka tė bėj me kurrfarė ēudirash apo "xhevahirėsh teologjik", dhe nuk merret me dėshmimin e Hyjnores te Jezusi.

Shumė studiues kėtė Ungjill e konsiderojnė si mė tė vjetrin dhe mė autentikun deri mė tani, pasi qė e vendosin nė vitet 70 tė epokės sonė.

Dhe Jezusi tha; "Nėse ata qė ju prijnė thonė, shikoni, perandoria e Zotit ėshtė nė qiell, atėherė zogjtė do tė jenė atje pėrpara jush. Nėse ju thonė; "Mbretėria e Zotit ėshtė nė det, atėherė peshqit do tė jenė pėrpara jush, atje". Mbretėria e Zotit ėshtė ne Ju dhe jashtė juve. Kur ta njihni vetvetėn atėherė do ta dini dhe do ta kuptoni qė ju jeni Bijt e Zotit tė gjallė. Por, nėse nuk e njihni vetvetėn, do tė jetoni nė varfėri dhe do tė jeni tė varfėr".

Ungjilli sipas Judės

Mė nė fund u publikua pėrmbajtja e Ungjillit sipas Judės, gjė qė mund tė ndikoj qė historia sėrish tė rishkruhet.

Juda nuk e tradhėtoi Krishtin. Ky Ungjill i tundi themelet nė tė cilat ėshtė ndėrtuar krishtėrimi. Nė tekstin prej 30 faqesh nė gjuhėn KOPTE (tė krishter tė Egjiptit), i cili mė nė fund u pėrkthye, thuhet se Juda Iskarioti nuk e tradhėtoi Jezu Krishtin, por se Ai i kishte thėnė qė tė vepronte asisoj.

"Ti do tė jesh apostulli tė cilin do ta pėrndjekin tė gjithė tė tjerėt"! "Judė, ti do ta viktimizosh trupin e njeriut nė tė cilin gjendem", pohohet t'i ketė thėnė Jezu Krishti njėrit nga 12 apostujt, pėrpara se ta merrnin ushtarėt romak. "Largohu nga tė tjerėt dhe unė do tė tė rrėfej fshehtėsinė e Mbretėrisė. Ka mundėsi qė ta arrish. Ki kujdes nė gjithēka qė tė them. Hapi sytė, shikoje renė, dritėn brenda saj dhe yjet qė e rrethojnė. Ylli qė prinė ėshtė ylli yt", thuhet t'i ketė thėnė Jezu Krishti, Judės.

Nė Ungjillin sipas Judės thuhet se Jezu Krishti pikėrisht Judėn e kishte respektuar mė shumė se apostujt e tjerė.

Ky Ungjill, tė cilin Vatikani nuk e pranon u zbulua krejt rastėsisht kah mesi i shekullit tė kaluar, nė Egjipt, prej nga ilegalisht u kontrabandua deri nė Zvicėr. Ungjilli mandej u gjend nė pronėsi tė Fondacionit pėr Artin e Lashtė nė Bazel.


zattoo

Shkrime: 304


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Ungjijtė gnostik

Mesazh  Idlir prej 24.12.10 14:29

Exstremet (qendri,et), gjithnje kane rezultuar si c'rregulime. A mund te behet nje diskutim mbi bazen e "te mesmes se arte"?.
Se dyti, eshte fare pa kuptim, qe te diskutohet per Jezusin nje njeri qe nuk beson fare tek Ai, apo nje njeri tjeter qe eshte teper i sigurte per hyjnine ungjillore te Tij (Jezusit). Dmth, njerezit me qendrime te paravendosura, hyjne ne "debat", thjesht per te imponuar "te vertetat" e tyre, ultrateologjike, fondamentaliste, apo ultraateiste.

Idlir

Shkrime: 156


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Ungjijtė gnostik

Mesazh  yasmin prej 08.01.11 23:32

Eshte hera e pare qe degjoj per keto lloj Ungjillesh!!!!

Me aq njohuri sa kam (nuk mund te them se kam shume) kam dijeni se,vertet nuk ekzistojne vetem 4 Ungjille por pese,dhe Ungjilli i peste quhet "Ungjilli i Bernabeut" i cili,supozohet se mbahet i fshehur nga Vatikani,jo sepse aty tregohen keto lloj historish si tek keta ungjillet e permendur ne temen e zatoo-s,por sepse tek Ungjlli i Bernabeut permenden disa te verteta qe le te themi,nuk i "leverdisin" Vatikanit,si psh :permendja ne te nga ana e Jezusit (a.s) per ardhjen e Profetitit Muhamed(a.s) i cili permendet me emrin Ahmed....

Por,nese me duhet te tregohem e drejte (nuk them qe jam e tille),jo vetem per Jezusin (a.s) ekzistojne histori te tilla,por edhe per Muhammedin (a.s)....Mesa mbaj mend kam degjuar tek disa hadithe (thenie profetike) te transmetuara nga Buhariu,qe njehere kur profeti qau,u merzit edhe trungu i pemes dhe nga hidherimi levizi nga vendi dhe iku...e perralla te tilla....dhe mesa di une,thenie te tilla qe bien ndesh me llogjiken konsiderohen si hadithe te paverteta,pra qe nuk i ka thene ndonjehere Profeti...

Gjithashtu kam degjuar te thuhet, nga disa teologe islam qe thone se: "sikur Zoti te mos kishte parashikuar se do te sillte Muhamedin,nuk do ta kishte krijuar boten fare"

Ne raste te tiila,e rendesishme eshte te perdorim llogjiken,e cila eshte nje dhurate e cmuar nga Zoti yne, ne menyre qe te dallojme ate qe eshte me afer te vertetes dhe ate qe eshte me vite larg drite nga e verteta...
Sipas mendimit tim personal,mos perdorimi i llogjikes eshte mosmirenjohje ndaj Atij qe ta ka dhuruar!

yasmin

Shkrime: 353


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Ungjijtė gnostik

Mesazh  zattoo prej 09.01.11 0:06

Ekziston nje film qe eshte bere ne baze te Ungjillit sipas Tomės dhe quhet Stigmata.
Reaksioni i kishes ndaj ketij filmi ka qene shume negativ.
Nje nder porosite e filimit eshte edhe ajo qe, Zoti nuk gjindet ne objektet e kultit por ne zemren e njeriut (kjo eshte e papranueshme per kishen prandaj edhe nuk njihet) .
Sipas mendimit tim dy fraza jane interesante ne kete ungjill:
"Por Mbreteria eshte brenda jush dhe jashte jush, kur ju do te njihni vetveten atehere ne do te ju njohim, dhe ju do t'a dini qe ju jeni djali i Atit te gjalle ".

zattoo

Shkrime: 304


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Ungjijtė gnostik

Mesazh  Idlir prej 10.01.11 12:23

Logjika, eshte nje "mjet" qe merr vlere ne rafshin e kuptimeve explicite, te percjelleshme ne menyre racionale (logjike).

Mirepo ekzistojne rrafshe kuptimore me te larta se Racionali; ketu logjika fillon te terhiqet, per t'ia lene vendin "mjeteve" te tjera te perceptimit. Art. psh, eshte nje dukuri irracionale, dhe veshtire se mund te gjenden argumente logjike per ta analizuar. Arti prandaj ekziston: per te plotesuar ate qe le pa zbuluar shkenca dhe filozofia( e para eshte faktike, e dyta logjike, te dyja racionale).

Pastaj vjen Mistika qe ploteson ato qe nuk zbulon dot arti. Ajo perdor kodet ligjeruese te artit e poezise, por rrafshi kuptimor i saj, Mistikes eshte pafundesisht me i larte, me i thelle... Ne kete kontekst, nuk ka arsye qe te mos ndodhin mrekullite. Pema edhe mund te jete perkulur edhe jo. Teorikisht, mrekullia ndodh, por logjika eshte e pazonja per ta perceptuar, per ta futur ne "klishete" e veta, se kemi te bejme me ndryshim rendi apo dimensioni.

Idlir

Shkrime: 156


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Ungjijtė gnostik

Mesazh  rebelisistemit prej 11.08.11 15:48

Burim me vlerė ėshtė Ungjilli i Bernabės, tė cilin Kisha nuk e merr parasysh, pėr shkak se “pėrmbajtja e tij ėshtė e dyshimtė”.

Ėshtė shumė interesante, se tė krishterėt kanė treguar zell shumė tė madhė pėr ta fshehur kėtė libėr. Shekuj me radhė ai ėshtė mbajtur larg. Nė shekullin e gjashtėmbėdhjetė, nė bibliotekėn e papa Sixtus - it gjendej njė kopje e njė pėrkthimi jo tė rėndomtė latin dhe askujt nuk i lejohej qė ta prekte. Vetėm nė fillim tė she-kullit tė tetėmbėdhjetė kjo kopje ra nė dorėn e tė quajturit John Toland. Mė pastaj, duke kaluar nėpėr duar tė ndryshme, nė vitin 1738 arriti nė bibliotekėn e Perandorisė sė Vjenės.

Pėrkthimi anglisht i kėtij Ungjilli u botua mė 1907 nga shtėpia botuese Oxford - Clanderen. Por, me tė dalė nė shitje, vepra shkaktoi njė shqetėsim nė botėn e krishterė, ndėrsa shumė prijės fetarė e pėrfaqėsues tė kishės i kaploi skepticizmi se pėrhapja e tepėrt e librit nė fjalė mund tė bėhej shkak qė feja e krishterė tė humbej. Si pasojė, tirazhi i botuar u zhduk nė mėnyrė tė fshehtė dhe tė planifikuar. Nuk u bė e mundshme qė pėrkthimi anglisht tė botohej edhe njė herė.

Nė shekullin e tetėmbėdhjetė njė botim i pėrkthyer nga latinishtja nė spanjisht ėshtė hasur nė biblioteka tė ndryshme dhe nė shitje. Kėtė fakt e transmeton George Sell nė pėrkthimin e tij anglisht tė Kur’ani Kerimit. Por edhe ky pėrkthim ėshtė humbur.

Pėr fat tė keq, sot nuk gjendet askund njė kopje e tij. Unė pata rastin tė lexoj njė kopje tė pėrkthimit anglisht, tė botuar nė Oxford. Ungjillin e Bernabės e kam lexuar me kujdes. Sipas meje ky Ungjill, ėshtė njė dhunti shumė e madhe pėr tė krishterėt dhe se ata, vetėm pėr shkak tė fanatikėve dhe inatēinjve kanė mbetur mė tė varfėr pėr kėtė vlerė.

Kudo qė nė literaturėn e krishterė pėrmendej emri i tij, aty shė-nohej njė kundėrkomentim se fjala ishte pėr njė Ungjill fals, prandaj ėshtė rekomanduar qė tė refuzohet. Disa prijės fetarė tė krishterė tė mangėt nga shkenca kanė shkuar aq larg saqė kanė menduar se kjo ėshtė vepėr e sajuar nga muslimanėt. Kjo ėshtė njė gėnjeshtėr e madhe dhe shkak i kėsaj ėshtė fakti se nė shumė vende nė tekstin e kėtij Ungjilli gjenden shėnime tė thukėta dhe tė qarta pėr ardhjen e Muhamedit (a. s) nė kėtė botė.

Sė pari, ēdo njeri qė e lexon, bindet nė mėnyrė tė prerė se ai nuk ėshtė shkruar nga dora e muslimanit. Sė dyti, po tė ishte shkruar nga dora e njė muslimani, muslimanėt do ta njihnin shumė mirė dhe dijetarėt muslimanė do ta theksonin shpesh dhe gjerė e gjatė nė veprat e tyre. Titullin e Ungjillit tė Bernabės muslimanėt asqė e kishin dėgjuar para se tė pėrkthehej Kur’ani Kerimi nė gjuhėn angleze nga George Sell.

Historianėt, shkrimtarėt, dhe fakihet qė kanė qenė tė informuar mirė me burimet e tė krishterėve, si Taberiu, Jakupi, Mes’udi, Biruni, Ibn Hazmi, Ibn Tejmije dhe tė tjerė, i pėrmendin katėr ungjijtė dhe krishterimin, por nuk kanė dhėnė as edhe shenjėn mė tė vogėl pėr Ungjillin e Bernabės. Bibliografitė mė tė besueshme dhe mė tė gjera tė librave qė gjenden nė bibliotekat e shumta nė botėn islame janė tė pėrgatitura nga Ibni Nedimi dhe Haxhi Halife (shih “El - Fihrist” dhe “Keshf edh - Dhunun”).

Por as nė kėto nuk pėrmendet Ungjilli i Bernabės. Argumenti i tretė dhe mė i forti pėr t’i shpallur tė pabaza pretendimet e tė krishterėve, madje qė 75 vjet para ardhjes sė Muhamedit a. s. nė kėtė botė, ėshtė pėrmendja e Ungjillit tė Bernabės (Evangelium Bernabe) nė listėn e pėrgatitur “Librat e gabuar dhe tė kundėrt me mendimin fetar” nė kohėn e papa Gelasiusit I. A mund ta kishte shkruar nė atė kohė ndonjė musliman kėtė Ungjill fals?

Disa njohuri themelore rreth Ungjllit tė Bernabės

Para se tė fillojmė me myzhdet (sihariqet) dhe lajmet qė gjenden nė Ungjillin e Bernabės pėr ardhjen e Muhamedit a. s. si pejgamber, sė pari le tė njoftohemi me kėtė libėr tė cilin tė krishterėt nuk e kanė njohur mirė, ndėrsa muslimanėt nuk e kanė njohur fare, nė mėnyrė qė ta ke¬mi mė tė qartė rėndėsinė, pėrmbajtjen dhe esencėn e tij. Tė qartė do tė kemi sidomos arsyen qė tė krishterėt e mbaj¬tėn larg kėtė Ungjill. Ėshtė me rėndėsi tė dihet se as¬njėri prej ungjijve, qė nė mėnyrė tė respektuar dhe le¬gj¬i¬time zėnė vend nė Librin e Shenjtė, nuk ėshtė shkruar nga apostujt (shokėt e Jezusit). Pastaj, asnjėri prej shkru¬es¬ve tė kėtyre ungjijve nuk ka pretenduar se ėshtė bazuar nė transmetimet e apostujve. Krahas kėtyre pėrvetė¬si¬me¬ve, nuk ėshtė shėnuar burimi i asnjė shkrimi. Pra, nuk di¬het nėse vetė transmetuesi i ka dėgjuar fjalėt, apo i ka pa¬rė ngjarjet. Nė pėrgjigje tė kėsaj, shkruesi i Bernabės, thotė:”Unė jam njėri nga dymbėdhjetė apostujt e parė tė Mesias. Prej fillimit e deri nė fund kam qenė me Mesian, ngjarjet qė i kam parė me sytė e mi dhe fjalėt qė i kam dėgjuar vetė, i shkruaj nė kėtė libėr”. Nuk ėshtė vetėm kjo. Bernaba thotė edhe kėtė: ”Mesia duke u shpėrngulur nga kjo botė mė ka urdhėruar qė gėnjeshtrave dhe thashethemeve qė do tė lindin pėr tė, t’u jap fund duke ia shpjeguar botės tė vėrtetėn”.
Kush ishte Bernaba? Emri i kėtij personi haset shpesh nė “Veprat e Apostujve” tė Librit tė Shenjtė. Ber¬na¬ba ka qenė pjesėtar i njė familjeje ēifute qipriote. Ėsh¬tė e shėnuar se ka dhėnė kontribut tė madh pėr pėr¬hap¬jen e krishterimit dhe pėr ndihmėn qė ua ka ofruar ith¬ta¬rė¬ve tė Isait. Por, nuk ėshtė pėrcaktuar se kur e ka pra¬nu¬ar krishterimin. Nė mesin e dymbėdhjetė apostujve tė ci¬lėt pėrmenden nė tre ungjijtė, emri i Bernabės nuk ha¬set. Kėshtu qė nuk ėshtė e qartė nėse shkruesi i kėtij Un¬gji¬lli ėshtė ky apo ndonjė Bernabė tjetėr. Nėse e kra¬ha¬soj¬mė listėn e Mateut, tė Markut dhe tė Bernabės pėr apo¬stujt, do tė shohim se mes tyre vetėm dy emra janė tė ndry¬shėm. I pari ėshtė Thomasi, nė vend tė tė cilit Ber¬na¬ba pėrdor emrin e vet, ndėrsa i dyti ėshtė Shemun Ke¬na¬ni, nė vend tė tė cilit Bernaba e shkruan emrin e Ja¬ko¬bit, birit tė Jehudės (Juda). Ky emėr ekziston edhe nė Un¬gjillin e Llukės. Mė vonė liderėt dhe prijėsit fetarė tė krish¬terė, pėr ta shpėtuar veten nga Bernaba dhe Ungjilli i tij, ia kanė fshirė emrin dhe nė vend tė tij e kanė shkru-ar emrin e Thomasit.

Pėr tė nderuarit dhe liderėt e krishterė falsifikimet e kė¬tilla pėr dobitė e tyre personale ishin mė se normale. Njė njeri i pavarur dhe me mendje tė shėndoshė, qė e le¬xon Ungjillin e Bernabės dhe pastaj e krahason atė me ka¬tėr ungjijtė e Dhiatės sė re do tė konkludojė se ky ėsh¬tė shumė mė i mirė se tė tjerėt. Pėrjetimet dhe jeta e Je¬zu¬sit nė kėtė Ungjill janė sqaruar mė detajisht. Pikėrisht siē vepron njė njeri qė i ka parė dhe i ka pėrjetuar ngjar¬jet. Rrėfimi i ngjarjeve nė katėr ungjijtė ėshtė bėrė me ndėr¬prerje dhe jo nė lidhshmėri me njėra tjetrėn, ndėrsa nė kėtė tė Bernabės ato janė mė tė kuptimta dhe mė tė drej¬ta, e sidomos ngjarjet historike janė shėnuar me njė ren¬ditje mė tė kujdesshme.
Pastaj sugjerimet e Jezusit nė kėtė Ungjill, nė kra¬ha¬sim me katėr ungjijtė e tjerė, janė mė tė hollėsishme, mė tė qarta dhe mė tė ndikueshme. Temat, si kėshillat mbi mo¬noteizmin, mohimin e politeizmit, cilėsitė e Zotit tė Lar¬tėsuar, esenca e adhurimit dhe morali i mirė janė shpje¬guar nė mėnyrė mė tė logjikshme. Edhe shembulli mė i vogėl nga shembujt praktikė, tė cilin e jep Jezusi pėr ta kuptuar mė mirė temėn dhe gjuhėn tė cilėn e ka pėr¬dorur ai, e qė gjendet nė kėtė Ungjill, ėshtė e pa¬mund¬shme tė gjendet nė katėr ungjijtė e tjerė. Nga kjo kup¬tohet se si Jezusi i ka kėshilluar ithtarėt dhe apostujt e vet. Njėherazi kuptohet edhe se ēfarė metodash logjike ka pėrdorur ai. Njė njeri qė ka sadopak njohuri pėr gju¬hėn, metodėn, natyrėn dhe sjelljen e Jezusit, pasi ta le¬xo¬jė kėtė Ungjill, nxjerr pėrfundimin se ky nuk ėshtė fals ose i ndrequr nga ndokush. Nėse duhet ta themi tė vėr¬te¬tėn, personaliteti dhe mėsimet e Jezusit nė Ungjillin e Ber¬nabės, nė krahasim me katėr ungjijtė, dalin para nesh mė tė qarta dhe mė tė thukėta. Pėr mė tepėr, nė kėtė Un¬gjill nuk ekzistojnė kundėrshtimet dhe tė metat e dukshme qė gjenden nė katėr ungjijtė.
Jeta dhe udhėzimet e Jezusit nė Ungjillin e Bernabės pėr¬puthen plotėsisht me jetėn dhe udhėzimet e njė pro¬feti. Ai vetė pėrpara nesh del si pejgamber dhe sjell pro¬va pėr tė gjithė pejgamberėt dhe librat e mėparshėm. Pėr¬veē profetizmit nuk ka rrugė tjetėr pėr ta kuptuar tė vėr-tetėn dhe ai qė nuk i merr parasysh pejgamberėt nuk e merr parasysh as Allahun. Pėr Tevhidin - monoteizmin, profetizmin ky Ungjill thotė fjalė qė pėrputhen me udhė¬zimet e tė gjithė pejgamberėve. Edhe pėr namazin, agjė¬rimin dhe zeqatin udhėzon atė qė ėshtė e duhur. Na¬mazet tė cilat shpesh ceken nė Ungjillin e Bernabės nė fakt janė namazet qė i kanė tė njohur edhe muslimanėt, si namazi i sabahut, i drekės, i iqindisė, i akshamit, i ja¬ci¬sė dhe i tehexhxhudit. Posaēėrisht bėhet e qartė se edhe pa¬ra ēdo namazi merret abdest. Jezusi/Isai nė listėn e pej-gamberėve i fut edhe Davudin dhe Sulejmanin. Ndėr¬kaq, ēifutėt dhe tė krishterėt kėta dy pejgamberė i kanė nxjerrė prej listės sė pejgamberėve. Ai pranon edhe se Is¬maili ėshtė dhebih (i bėrė kurban pėr hir tė Zotit), kėsh¬tu qė, njė dijetar ēifut, detyrohet ta pranojė kėtė tė vėr¬tetė. Po ky dijetar thekson se ēifutėt, pėr dobi tė tyre, mun¬dohen qė ta bindin ēdo njėrin se Ishaku ka qenė i bė¬rė kurban.
Shkurt, sipas shėnimeve tė Ungjillit tė Bernabės li¬gjė¬ratat dhe kėshillat e Jezusit pėr ahiretin, kijametin, xhe¬netin dhe xhehenemin pothuajse janė tė njėjta me shpje¬gimet qė bėhen nė Kur’ani Kerim.

Pse tė krishterėt nuk e pranojnė Ungjillin e Bernabės ?

Nėse e studiojmė ēėshtjen pse tė krishterėt e kun¬dėr¬shtojnė kaq ashpėr kėtė Ungjill, do tė shohim se shkak nuk janė vetėm shenjat e qarta tė cilat i pėrmban ai pėr ardhjen e Muhamedit a. s., meqė tė krishterėt, nė fakt, kėtė Ungjill e kanė refuzuar qė para lindjes sė Mu¬ha¬medit a. s.. Nė rreshtat e mėposhtėm do tė mun¬do¬he¬mi tė sqa¬roj¬mė shkakun e vėrtetė tė hidhėrimit dhe tė kun-dėr¬shti¬mit tė fortė tė tė krishterėve. Siē dihet, ithtarėt e parė tė Isait e njihnin atė vetėm si njė pejgamber dhe nuk u pėr¬mba¬heshin pikė pėr pike urdhrave tė Tij. Kėta - ithtarėt e parė tė Isait – kanė jetuar sipas ligjit ēifut, d.m.th. nė be¬simin dhe nė ibadetet e tyre nuk kanė qenė tė ndryshėm nga ēifutėt. Dallimi i vetėm ndėrmjet tė krish¬terėve tė pa¬rė dhe ēifutėve ka qenė ky: tė krishterėt e parė e pranojnė Je¬zusin si Mesia dhe i besojnė atij, kur¬se ēifutėt nuk e pra¬noj¬nė atė si profet. Mė vonė, Shėn Pa¬li, pasi e pranoi krish¬terimin, u mundua qė romakėt, gre¬kėt, ēifutėt, po bi¬le edhe ata qė nuk ishin ēifut t’i bash¬konte nėn ēatinė e krish¬terimit. Pėr kėtė arsye the¬meloi njė fraksion apo fe tė re. Kjo fe e re, nė aspektin e be¬simit dhe tė principeve tė be¬simit, ka qenė shumė mė ndry¬she nga feja tė cilėn ėshtė mun¬duar ta pėrhapė Isai. Nė tė vėrtetė, ky shenjtor as¬njė¬herė nuk e ka parė Isain dhe nuk ka marrė kėshilla nga ai. Sa kohė ka qenė gjallė Isai, po edhe disa vjet pas vdekjes, ai (Pali) ka qenė njėri prej kundėrshtarėve tė tij. Mė vonė, si i krishterė, duke e the¬meluar fenė e re, ai ka vepruar si¬pas qejfit tė vet, pa u ba¬zuar nė asnjė fjalė apo vepėr tė Isa¬it; ai madje, ka vep-ruar tė kundėrtėn – se qėndrimi i tij ėsh¬tė inspirimi per¬so¬nal. Qėllimi kryesor i Palit nė shpik¬jen e fesė sė re ėsh¬tė se kjo fe ėshtė e njė cilėsie qė ēdo po¬pull i cili nuk ėsh¬tė ēifut padyshim se do tė mund qė ta pra¬noj atė. Pėr¬veē kėsaj, deklaroi se njė i krishterė ėshtė tė¬rėsisht i pa¬varur nga Ligji i Shenjtė hebraik. Ai nuk e pra¬non fare ndry¬shimin mes hallallit dhe haramit nė ush¬qim dhe nė pije. Edhe traditės sė synetimit, e cila pėr jo¬ēi¬fu¬tėt ishte shu¬mė vėshtirė, i dha fund. Pali nxori edhe shu¬mė teza tė tjera tė palogjikshme, siē ėshtė teza pėr su¬pe¬rioritetin e Jezusit, se Jezusi ėshtė bir i Zotit dhe se me kry¬qėzimin e tij mori mbi vete dhe i lau tė gjitha mėkatet e bi¬jė¬ve tė Ade¬mit. Kėto mendime dhe qėndrime pėr po¬li¬te¬istėt dhe pėr jobesimtarėt ishin atraktive. Me kėto uj¬dur¬ma Shėn Pali i magjeps ata dhe mundohet t’i nxit nė fenė e re. Ithtarėt e parė tė Isait i kundėrshtuan risitė dhe be¬si¬met e kota tė kėtij lloji.

Por ē’e do qė mendimi satanik i Shėn Palit ia hapi de¬rėn krishterimit dhe tė gjithė ata qė nuk ishin ēifutė hy¬nė me njė hov tė madh (nė fenė e re)! Shumė tė paktė nė numėr ishin ata qė mundėn esencialisht t’i pėr¬ba¬llo¬nin kėsaj torture. Edhe pastaj, deri nė fund tė shek. III tė e. s., ka pasur shumė individė qė e kanė mohuar shenj¬tė¬ri¬nė e Jezusit. Nė fillim tė shek. IV tė e. s. kėshilli i prif¬tė¬rinjėve, i mbledhur nė Nike (325), mendimet dhe me¬j¬ti¬met e Shėn Palit i ka pranuar si burime kryesore tė krish¬terimit. Sė kėtejmi, edhe Perandoria Romake e pra¬noi krishterimin si fe zyrtare. Kjo ngjarje u pėrforcua me nxjerrjen e njė ligji nė kohėn e perandorit Theodoseus. Pas kėtej tė gjitha veprat dhe dokumentet qė ishin kun¬dėr besimit tė Shėn Palit u shpallėn jolegjitime. Pėr herė tė parė nė vitin 367 tė e. s., nė pėrputhje me letrėn e Atha¬nasiusit, ėshtė pėrgatitur lista e veprave dhe e do¬ku¬men¬teve tė respektuara dhe legjitime. Kėtė listė e ka apro¬vuar Kėshilli i mbledhur nėn udhėheqjen e papės Da¬masius nė vitin 382. Ndėrkaq nė fund tė shek. V, pa¬pa Gelasius, krahas vėrtetimit tė kėsaj liste, urdhėroi qė tė pėrgatitet edhe lista e dokumenteve dhe e veprave jo¬le¬gjitime. Ėshtė interesant se pėr klasifikimin e veprave tė lartpėrmedura, nėse janė legjitim apo jo, kriter i vetėm ka¬nė qenė besimi dhe parimet tė cilat i ka pėrshtatur ve¬tė Shėn Pali dhe asnjėri prej tė krishterėve apo etėrve tė ki¬shės nuk ka marrė rrezikun nė sy e tė thotė nėse kėto u pėr¬shtaten apo jo direktivave tė Jezusit. Madje, nė un¬gjij¬tė e pėrfshirė nė pėrmbledhjet e veprave legjitime dhe va¬lide nuk ka asēfarė shėnimi pėr fjalėt dhe veprat e Je¬zusit.
Merret vesh qė Ungjilli i Bernabės ėshtė shėnuar nė fi¬llim tė listės sė veprave jo legjitime dhe jo valide. Shka¬ku kryesor qėndronte te pėrmbajtja e tij, e cila ishte nė kun¬dėrshtim me parimet dhe besimin fetar zyrtar, qė mbre¬tėronte asokohe. Autori i librit nė fillim tregon arsyen pse ka marrė nė dorė lapsin pėr ta shkruar kėtė libė¬r: ”Qėllimi i kėtij libri ėshtė pėrmirėsimi i mendimeve tė atyre tė cilėt pėr t’iu pėrshtatur dredhive tė shejtanit deklarojnė se Jezusi ėsh¬tė biri i Zotit. Kėta njerėz synetimin e meshkujve e pranojnė si tė panevojshėm, ushqimet qė janė haram i bėjnė hallall. Nė mesin e atyre qė e bėjnė kėtė gabim gjendet edhe Shėn Pali”. Siē shpje¬gon Bernaba, edhe nė gjallje tė Jezusit ushtarėt romakė po¬liteistė, tė cilėt edhe pse i kanė parė mrekullitė e Isait, ka¬nė thėnė se ai ėshtė biri i Zotit, madje edhe kanė fi¬llu¬ar tė thonė se ėshtė Zot. Mė vonė me kėtė besim tė ga¬bu¬ar janė infektuar edhe ēifutėt. Zhvillimet e mė¬pas¬taj¬me Bernaba i transmeton kėshtu: ”Jezusi ėshtė demoralizuar shumė pėr zhvillimet e kėtilla. Shumė herė, atyre qė grumbu-llo¬he¬shin pėr rreth tij ua tėrhiqte vėrejtjen dhe i qortonte ashpėr besimet e kota. Nxėnėsit e tij i dėrgonte nė zona tė ndryshme. Kėta nxė¬nės, nė saje tė lutjeve tė tij, mu si vet ai, i tregonin popullit disa mre¬kulli. Qėllimi i kėtij demonstrimi (tė mrekullive) ėshtė qė tė tre¬gohet qartėsisht se njeriu tė cilit i bėhen tė mundshme kėto mre¬kulli nuk duhet tė jetė Zot apo Bir i Zotit”.

Pastaj Bernaba transmeton biseda tė ndryshme tė Je¬zusit nė lidhje me kėtė temė. Prej kėtyre bisedave kup¬tohet qartė se sa ai ka qenė kundėr besimeve tė kota tė pėr¬hapura nė popull. Bernaba thotė se ishte shumė i bren¬gosur pėr devijimin e popullit tė Isait nga rruga e vėr¬tetė. Ai e pėrgėnjeshtron ashpėr sidomos besimin e pėr¬gjithshėm tė Shėn Palit pėr vdekjen nė kryq tė Jezusit dhe ngjarjet qė i ka parė me sytė e tij i shpjegon nė kėtė mė¬nyrė: ”Nxėnėsi Jehuda (Judah, Judas), duke marrė ryshfet prej njė kryerabini erdhi pėr ta zėnė Isain. Katėr engjėj, me urdh¬rin e Zotit, Isain e ngritėn nė qiell dhe zėri e fytyra e Jehudės u bė e njėjtė me tė tij. Kėshtu qė, i kryqėzuar nuk ishte Isai por vet Jehu¬da”. Kjo shprehje nė Ungjillin e Bernabės, siē u pa, edhe pse i gėrmon rrėnjėt e krishterimit, sjell prova bin¬dė¬se pėr atė qė thotė Kur'ani Kerimi. Nuk duhet habitur aspak se plot 115 vjet para zbritjes sė Kur’anit kėto shė¬nime nė Ungjillin e Bernabės ishin shkak qė ky tė shpallej jo legjitim nga ana e njerėzve tė Kishės.

Lajmet dhe shenjat e qarta nė Ungjillin e Bernabės

Ēėshtjet tė cilat i cekėm shkurtimisht mė lart, mjaf¬toj¬nė pėr tė pranuar se Ungjilli i Bernabės ėshtė mė i be¬su¬eshmi nga katėr ungjijtė. Nė kėtė Ungjill fjala, vepra dhe biografia e Mesias ėshtė shpjeguar nė pėrputhje me tė vėrtetėn. Mjerisht, tė krishterėt e kanė humbur shan¬sin qė kredonė, parimet e besimit dhe direktivat e Jezusit t‘i mėsojnė apo t’i pėrmirsojnė me anė tė kėtij Ungjilli.
Pas kėtyre shpjegimeve, mendojmė se mund t’i pa¬ra¬qesim kėtu lajmet dhe shenjat qė gjenden nė Ungjillin e Bernabės pėr ardhjen e Pejgamberit (Muhamedit a.s.) tė transmetuara nga goja e Jezusit/Isait. Nė lajmet nė fja¬lė pėr Muhamedin a.s. Isai ka pėrdorur ndonjėherė fja¬lėn “Resulullah“, kurse ndonjėherė “Mesih“, ndonjėherė shpreh¬jen “Ai i cili ėshtė i denjė pėr lavdėrim“, ndonjėherė “Lai¬lahe il-la Zot Muhammedur – Resulullah” (Zoti ėsh¬tė njė dhe Muhamedi ėshtė i dėrguari i Tij). Aq tė shum¬ta janė shenjat qė i ka thėnė Isai pėr hz. Muhamedin, sa pėr t’i sqaruar tė gjitha ato do tė nevojitej njė libėr mė vete. Qė t’i transmetojmė tė gjitha kėto ėshtė e pa¬mund¬shme. Ne kėtu do tė transmetojmė vetėm disa lajme mė tė rėndėsishme:
“Profetėt qė Zoti i ka dėrguar, numri i tė cilėve ėshtė 124 mi¬jė, kanė folur nė mėnyrė tė komplikuar. Ndėrsa pas meje do tė vijė Drita e tė gjithė profetėve dhe e tė gjithė krijesave tė shenjta, e cila do t’ua sqarojė dhe shpjegojė fjalėt e profetėve. Pėr shkak se Ai ėshtė i Dėrguari i Zotit”. (Kapitulli, 17).

“Farisijtė dhe Levitėt i thanė Jezusit se, pasi qė ti nuk je as Mesia, as Iljasi e as ndonjė i Dėrguar tjetėr, atėherė pse ligjėron dhe jep kėshilla tė reja dhe pse vetveten e paraqet mė tė madhė se Mesia. Jezu Krishti tha se, qėllimi i Zotit nė paraqitjen e mre¬ku¬lli¬ve pėrmes meje ėshtė qė t’ju tregoj juve se ato qė i bėj unė janė nė pėr¬puthshmėri me dėshirėn e Zotit. Pėrndryshe unė nuk e quaj vet¬veten mė tė madh se Ai (Mesia) pėr tė cilin flas. Unė nuk jam nė atė nivel, as qė kam mundėsi t’ia zgjidh lidhėzat e kėpucėve apo rruazėn e ēorapėve tė tij. Ai, Mesia, ėshtė krijuar para meje dhe ai do tė vijė pas meje. Ai do t’i sjellė tė vėrtetat e fesė, tė cilat nuk do tė kenė fund”. (Kapitulli, 42).
“Ju them duke u betuar se ēdo profet ka ardhur si shenjė e mė¬shirės sė Zotit pėr njė popull. Pėr kėtė shkak direktivat e kė¬ty¬re profetėve nuk kanė dalė jashtė komunitetit apo popullit tė cilit i ja¬nė dėrguar. Por me tė ardhur i Dėrguari i Zotit do t’ia jap atij nė dorė vulėn. Derisa tė gjithė popujt e botės tė cilėt i kanė marrė di¬rektivat e Tij, tė ballafaqohen me paqen dhe me mėshirėn (e Zo¬tit). Ai do t’i sundojė pabesimtarėt dhe idhujtarinė, ashtu do ta zhdu¬kė nga sipėrfaqja e tokės saqė shejtani nuk do tė gjejė vrimė pėr tė ikur” (pas kėtyre rreshtave zė vend njė bisedė e gjatė e Jezu¬sit me nxėnėsit e Tij. Nė kėtė bisedė Jezu Krishti shpjegon se pro¬fe¬ti i ardhshėm do tė jetė prej Bijve tė Izraelit). (Kapitulli, 43).

“Juve pėr kėtė arsye ju them se, Profeti ėshtė njė kėnaqėsi pėr tė gjitha krijesat e Zotit. Meqė ai ėshtė pėrplot me ndjenja tė mira si tė kuptuarit, tė kėshilluarit; me urtėsi, fuqi, zell, dashuri. Ai ėsh-tė i armatosur me frymė tė bujarisė, mėshirės, drejtėsisė, devot¬shmė¬risė, tė sė vėrtetės, mirėsisė dhe tė durimit. Atij, nga kėto cilė¬si i ėshtė dhėnė tri herė mė tepėr nė krahasim me krijesat tjera tė ci¬lat i ka krijuar Zoti. Ardhja tij nė botė do tė jetė njė moment i shenj¬tė. Besoni se unė atė e kam parė dhe e kam nderuar. Ashtu si¬kur tė gjithė profetėt e tjerė qė e kanė parė dhe e kanė dėgjuar atė. Zoti duke e parė shpirtin e tij i dhuroi profecinė atij. Edhe unė kur e pashė atė nga entuziazmi mu dridh shpirti dhe i thashė: “O Muhamed! Zoti tė ndihmoftė dhe mua Zoti tė mė bėjė tė denjė qė tė mund tė t’i lidh lidhėzat e panrofeleve tua. Nė fakt nėse unė e arrij kėtė do ta quaj veten njė profet tė madh dhe krijesė tė shenj¬tė tė Zotit “. (Kapitulli, 44 )

“(Pasi do tė largohem nga kėtu) Zemra juaj mos tė rėnkojė dhe ju mos u frikėsoni. Sepse unė nuk jam krijuesi juaj. Krijuesi im dhe i juaji ėshtė Zoti dhe Ai do t’ju mbrojė. Sa pėr mua, unė tash jam duke e pėrgatitur terrenin pėr tė Dėrguarin e ardhshėm tė Zotit, i cili do tė sjell paqe dhe shpėtim…Andreasi tha : ”O mėsues, na trego neve disa cilėsi tė qarta te tij qė ta njohim atė.” Jezu Krishti tha: Ai nuk do tė vijė nė kohėn tuaj, pėrkundazi, ai do tė vijė mė vonė. Deri nė atė kohė Ungjilli im ashtu do tė jetė i fal¬si¬fikuar, saqė nė botė do tė ketė vetėm 30 besimtarė. Atėherė Zo¬tit do t’i dhimset bota dhe do tė dėrgojė tė Dėrguarin e vet. Mbi ko¬kėn e atij profeti do tė ketė njė re (mjegull). Nė saje tė kėsaj mje¬gulle do tė bėhet e qartė se ėshtė i afėrt dhe i dashur i Zotit, dhe se pėrmes tij bota do tė bėhet do tė falet nga ana e Zotit. Ai do tė v¬i¬jė me njė fuqi tė madhe kundėr pabesimtarėve dhe idhujtarinė do ta pastrojė nga sipėrfaqja e tokės. Dhe unė nga kjo jam plotėsisht i kėnaqur dhe nė fakt nė saje tė tij do tė njihet dhe do tė shenj¬tė¬ro¬het Zoti ynė dhe se ai do t’ia shpjegojė tė vėrtetėn botės. Ve¬ēa¬nė¬risht, ai do tė hakmerret ndaj atyre tė cilėt mua do tė mė mendojnė diē mė tepėr se njeri...Ai do tė vijė ashtu me njė tė vėrtetė saqė ajo do tė jetė mė e qartė dhe mė e thukėt se tė gjitha tė vėrtetat tė cilat i kanė sjellė tė gjithė profetėt.” (Kapitulli, 72)

“Nė Kudus (Jerusalem) apo nė tempullin e Sulejmanit ėshtė dhė¬nė fjalė (betuar) pėr Zotin? Por besoni fjalėt e mia se do tė vijė njė ditė ku mėshira e Zotit do tė shpallet nė njė qytet tjetėr. Pastaj nė ēdo vend do t’i bėhet ibadet Atij nė mėnyrė tė vėrtetė dhe nė ēdo vend Zoti me mė¬shirėn e Tij do ti pranojė adhurimet e vėr¬te¬ta...Unė nė tė vėrtetė jam dėr¬guar si shpėtimtar pėr popullin e Iz¬ra¬e¬lit. Por pas meje do tė vijė Me¬sia, tė cilin Zoti do ta dėrgojė pėr tėrė botėn. Ai ėshtė ashtu njė pro¬fet qė Zoti e ka ktrijuar tėrė bo¬tėn vetėm pėr tė. Atėherė nė botė do tė adhu¬rohet vetėm Zoti dhe mė¬shira e Tij do tė shpallet nė ēdo anė.” (Kapitulli, 83)
“(Mesia kryepriftit i tha:) Betohem nė Zotin, i cili ėshtė i gja¬llė dhe nė duart e tė cilit gjindet shpirti im. Unė nuk jam ai Me¬sia tė cilin e presin bota. Zoti premtimin pėr kėtė profet ia ka dhė¬nė Ib¬ra¬hi¬mit, duke i thėnė: “Nėpėrmes gjeneratės suaj tė gjithė po¬pujt e botės nė sipėrfaqen e tokės do tė fitojnė bollėk” (Lindje, 22:18). Pasi qė Zoti tė mė ngrejė (lartėsojė) mua nga kjo botė. Sa¬tani pėrsėri do tė ngre¬jė kryet dhe ata tė cilėt nuk do tė jenė be¬sim¬tarė do tė supozojnė se unė jam Zoti dhe Biri i Zotit. Pėr kėtė shkak fjalėt dhe direktivat e mia do tė falsifikohen. Deri atėherė saqė nuk do tė mbeten vetėm se 30 besimtarė. Atėherė Zotit do t’i dhim¬set bota dhe do ta dėrgojė pro¬fe¬tin e Tij. Ai ėshtė njė profet pėr tė cilin ėshtė krijuar e tėrė bota. Ai pro¬fet me tėrė fuqinė e tij do tė vijė nga jugu dhe do t’i zhduk tė gjithė idhujt bashkė me idhuj¬tarėt e tyre. Satanit do t’ia marrė udhėheqėsinė dhe do ta sje¬llė mėshirėn e Zotit pėr t’i shpėtuar ata tė cilėt i kanė be¬su¬ar Atij. Ju lumtė atyre tė cilėt do ta dėgjojnė fjalėn e Tij.” (Kapitulli,96)

“Kryeprifti pyeti: “A do tė vijė profet tjetėr pas kėtij profeti tė Zo¬tit? Mesia iu pėrgjigj: “Pas kėtij kėshtu profet i vėrtetė i dėr¬guar nga ana e Zotit nuk do tė vijė, por, do tė vijnė shumė profetė tė rrejshėm. Unė pėr kėtė jam shumė i brengosur. Pėr arsye se Dja¬lli pėr shkak tė ven¬dimit tė drejtė tė Zotit, do tė mundohet t’i nxje¬rrė nė shesh. Dhe ata (pa¬besimtarėt) do tė fshihen pas perdes sė Ungjillit tim.” (Ka¬pi¬tulli, 97)
“Kryefallxhiu pyet: “Ky Mesia me ēfarė emri do tė thirret? Jezu Krishti tha: Emri i kėtij Mesia do tė jetė “I denjė pėr lav¬dė¬rim”. Respektivisht, kur Zoti e ka krijuar shpirtin e tij ia ka dh¬ėnė atė emėr. Dhe atij i ėshtė bėrė njė trajtim i posaēėm. Zoti tha qė: O Muhamed, prit se pėr ty do tė krijoj xhenetin, botėn dhe shu¬mė gjė¬ra tė tjera, dhe tė gjitha kėto do tė t’i jap ty dhuratė. De¬ri atėherė kur, atyre tė cilėt tė urojnė Ty t’u jepet bollėk dhe ata tė ci¬lėt tė mallkojnė Ty tė mallkohen. Unė kur do tė tė dėrgoj ty nė botė do tė dėr¬goj si lajmėrues i shpėtimit. Fjalėt e tua do tė jenė tė vėrteta. Ash¬tu qė toka dhe qielli do tė zhduken por feja jote do tė qėndrojė. Pasi ėsh¬tė ashtu emri i tij ėshtė Muhamed.” (Kapitulli, 97)

Bernaba tregon se Jezusi, duke u ligjėruar nxėnėsve tė tij, u tha: “Njėri prej nxėnėsve tė mi mua do tė mė shesė te ar¬mi¬ku pėr 30 monedha (sikke) ( mė vonė doli se ishte Jehuda, Ju¬dah apo Judas) dhe shtoi: “Pas kėsaj ai i cili do tė mė shesė, jam i bin¬dur se do tė vritet nė emrin tim. Kėshtu qė Zoti do tė mė ngrejė prej toke nė qiell dhe fytyra e tij (shitėsit tim) ashtu do tė ndry¬sh¬o-het qė ēdo kush do tė mendoj se jam unė. Megjithatė, vdekja nė mė¬nyrė tė keqe do tė hapė rrugė pėr njollosjen time. Por, njolla mbi mua do tė pastrohet me ardhjen e Muhamedit, gjegjėsisht, tė Dėr¬gu¬arit tė Shenjtė tė Zoti. Zoti kėtė do ta bėjė pėr shkak tė bes¬ni¬kė¬risė qė e kam treguar. Ai do tė mė jap shpėrblimin. Nė kėtė mė¬nyrė ēdo kush do tė kuptojė jetėn time dhe (do ta ketė tė qartė) se unė nuk kam pasur aspak lidhje me njė vdekje tė poshtėr”. (Ka¬pitulli, 113). ”(Jezusi nxėnėsve tė tij u tha:) Pa dyshim unė juve ju them se, sikur tė vėrtetat tė mos ishin nxjerrė nga libri i Mu¬sait, Zoti babait tonė Davudit nuk do t’i jepte libėr tjetėr. Dhe sikur tė mos ishin bėrė ndryshime nė librin e Davudit, Zoti nuk do tė ma jepte nua Ungjillin. Meqė Zoti nuk ishte (as) fal¬si¬fi¬kues e (as) ndryshues. Ai ēdo profeti i ka dhėnė tė njėjtin me¬sazh. Kur ai, profeti, erdhi i pastroi tė gjithė infektimet qė ia kanė bėrė librit tim mosbesimtarėt”. (Kapitulli, 124).

Suprimimi i tri ndryshimeve

Nė kėto lajme dhe shenja tė qarta dhe tė thukėta ve¬tėm tri gjėra janė tė dyshimta. Nė vende tjera nė Un¬gji¬llin e Ber¬na¬bės, theksohet me kėmbėngulje se Jezusi nuk ka qe¬nė vetė Mesia. Sė dyti, jo vetėm nė transmetimet e pėr¬men¬dura mė lart, por edhe nė shumė vende nė Un¬gjill ėsh¬tė pėr¬kuj¬tu¬ar qartė se emri i tij origjinal arabisht ėsh¬tė “Mu¬hamed”. Ėsh¬tė vėrejtur se profetėt, kur kanė laj¬mėruar pėr ardhjen e tij u kanė ikur fjalėve tė thukėta, ve¬ēanėrisht nuk kanė dhė¬nė emra tė personave. Sė treti, ėshtė tė bėrėt fjalė nė shprehjet e lartpėrmendura pėr Mu¬hamed Mus¬ta¬fa¬nė a.s. si “Mesih”. Pėr dyshimin e parė mund tė themi se jo vetėm nė Un¬gjillin e Bernabės, por edhe nė Ungjillin e Llu¬kės ka shė¬ni¬me se Jezusi ka urdhė¬ruar nxėnėsit dhe apo¬stujt e tij tė mos i thonė “Me¬sia”. Shprehjet nė Un¬gji¬llin e Llukės janė kė¬to: “Ai ata i pyeti: Ju si mė thirni mua? Pjetri iu pėrgjigj: Mesia i Zo¬tit”. Pėr kėtė i urdhėroi: “kėtė mos ia thoni askujt”. (Kapitulli, 9:20-21). Prandaj, ne mendojmė se, shkaku i kėtij ndalimi ėsh¬¬tė mosdashja e Jezusit qė tė ngatėrojė emrin e tij me Me¬sian e pritur. Siē dihet, bijtė e Iz¬raelit presin qėmoti ardh¬jen e Mesias. Sipas tyre Mesia me shpatėn e tij do t’i mun¬dė tė gji¬thė armiqtė e Zotit. Pra, pėr kėtė edhe Je¬zu¬si ka qenė i de-tyruar tė tregojė se ai ve¬tė nuk ėshtė Me¬sia, i cili pritet tė vi¬jė, dhe se Ai do tė vi¬jė pas tij. Sa i ta-kon dyshimit tė dytė, nė pėrkthimin la¬ti¬nisht tė Ungjillit tė Bernabės, i cili ak¬tu¬a¬lisht ekziston, me tė vėrtetė emri i Pajgamberit Fisnik haset si Muhamed. Por askush nuk e di se nga cila gjuhė, pėr-k¬thim mbi pėrk¬thim ka ardhur de¬ri te pėrkthimi latinisht. Ėsh¬tė e mund¬shme qė Ungjilli i Bernabės tė jetė nė si¬ri¬a¬nish¬te.
Siē u cek mė herėt, sirianishteja e vjetėr ishte gjuha e Je¬¬zusit dhe e apostujve. Po tė ekzistonte origjinali i librit, do tė ishte e mundshme tė kuptohej se si ėshtė shkruar em¬ri i Mu¬hamedit a.s.. Sipas bindjes sonė, siē kemi thėnė mė he¬rėt, kur kemi bėrė fjalė pėr pėrkthimin e Ungjillit tė Gjonit nga ana Ibn Ishakut, Jezusi nė tė vėrtetė ka pėrdorur emrin “Munhamanna”. Ka mundėsi qė kjo fjalė nė pėrkthime tė ndryshme tė jetė dhėnė nė mėnyra tė ndry¬shme. Mė vonė, ndoshta ndonjėri nga pėrkthyesit e ka shkruar emrin e tij Muhamed, duke parė se emri i pej¬gam¬berit tė paralajmėruar ėshtė gati i njėjtė me emrin Mu¬hamed. Pėr kėtė arsye, ėshtė gabim tė supozohet se Un¬gjilli i Bernabės ėshtė shkruar nga dora e njė muslimani, vetėm ngaqė emri i Muhamedit, siē shihet, ėsh¬tė shkruar qartė nė tė.

Sa i takon pikės sė tretė, nė tė vėrtetė “Mesia” ėshtė njė term izraelit. Ky term ėshtė pėrdorur nė Kur’ani Ke¬rim pėr t’i bindur ēifutėt, tė cilėt mohojnė se Jezusi ėshtė Me¬sia. Pėr¬ndryshe, ky term nuk ėshtė as i Kur’ani Ke¬ri¬mit e as qė ėsh¬tė pėrdorur nė Kur’an nė kuptimin tė cilin ka¬nė synuar ēi¬futėt ta pėrdorin. Nėse Isai ka pėrdorur fja¬lėn Mesia pėr Mu¬hamedin a.s., dhe nėse kjo shprehje nė Kur’an nuk ėshtė pėr¬dorur, nuk do tė thotė se i ėshtė ve¬shur diēka Mu¬ha¬me¬dit a.s., qė ėshtė nė Ungjillin e Ber¬nabės e nuk ėshtė nė Kur’an. Nė tė vėrtetė, nė mesin e bijve tė Izraelit ka pasur njė traditė tė kėtillė. Kur diēka apo dikush ėshtė caktuar tė she¬nj¬tėrohet ata persona apo ato gjėra shenjtėrohen duke i stėr¬pikur me yndyrė nje¬rė¬zit mbi kokė dhe gjėrat sipėr. Nė heb¬raisht veprimit stėr¬pik me yndyrė i thuhet “mesh”, ndėr¬sa atyre qė e stėr¬pi¬kin kokėn e tyre quhen “mesih”. Ēanakėt, pja¬tat, gotat dhe poēet tė cilat gjindeshin nė tempull dhe nė ven¬det e adhurimit, bėheshin mesh dhe shenjtėroheshin pėr adhu¬¬rim. Fallxhinjtė dhe priftėrinjtė, kur arrinin gradėn e pri¬f¬¬tit, bėheshin mesh (shenjtėroheshin). Nė tė njėjtėn mė¬ny¬¬rė shenjtėroheshin edhe mbretėrit dhe pejgamberėt, du¬ke vė¬nė kurorėn apo duke arritur nė nivelin e pro¬fe¬ci¬sė. D.m.th. nė historinė e bijve tė Izraelit, sipas Ungjillit, ka pa¬sur raste tė shumta tė “Mesh” - it dhe tė “Mesih” - ut. Pėr¬veē kėsaj, Haruni a.s., pėrveē lajmėtar, ka qenė edhe Mesih. Mu¬sai a.s. ka qenė lajmėtar dhe nebij, Taluti mbret, Davudi a.s mbret dhe pejgamber, Sadaku sun¬du¬es dhe fallxhor dhe Elje¬sa si ne¬bij. Tė gjithė kėta kanė qe¬¬nė mesih. Mė vonė, tra¬dita e stėr¬pik¬jes me yndyrė u zhduk. Ndėrkaq, pėrcaktimi i ndonjėrit nga ana e Alla¬hut, pėr ndonjė pozitė apo pėr ndo¬njė detyrė, u bė e njėj¬tė me tė bėrit “mesh” apo tė shenj¬tėrimit. Pėr shem¬bull, nė Mbretėrit I, kapitulli 19, ėshtė e shė¬nuar se urdhri i Zo¬tit i ėshtė dhėnė Iljasit se, Haz’ajili, pa¬si tė bėhet mesh, do tė bėhet sundimtar i Aramit (Sirisė), dja¬li i Nem¬siut si tė bėhet mesh, do tė bėhet sundimtar i Iz¬ra¬e¬lit dhe si tė bėhet mesh Eljesa do tė bėhet pejgamber nė vend tė Iljasit. Koka e asnjėrit prej tyre nuk ėshtė stėr¬pi¬kur me yndyrė. Vetėm se, shpallja se janė sjellė nė detyrė nga ana e Zotit, ka kuptimin e tė bėrit mesh (shenjtė¬ri¬mit). D.m.th., sipas traditės dhe tė kuptuarit e bijve iz¬ra¬e¬lit fjala “me¬sih” ka kuptimin “tė ngarkuarit me detyrė nga ana e Zotit”. Edhe Jezusi fjalėn Mesia pėr Muhamedin a.s. e ka pėrdorur nė kėtė kuptim.

Shkėputur nga libri: Dialogu obligim hyjnor - Qani Nesimi

rebelisistemit

Shkrime: 227


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Ungjijtė gnostik

Mesazh  zattoo prej 28.09.11 23:04

Ungjilli i Judės
/pikepamje krishtere/



Cili ėshtė kumtimi i vėrtetė?


"National Geographic" bėri njė publicitet shumė tė madh rreth tekstit fetar tė shekullit tė 3-tė tė zbuluar rishtazi, qė u konsiderua si Ungjilli i Juda Iskariotit.

Thelbi i tij: Juda nuk e tradhtoi Jezusin.

Ishte vetė Jezusi ai qė i kėrkoi personalisht dishepullit tė tij mė tė dashur qė ta dorėzonte nė duart e autoriteteve, pra nė duart e vdekjes. Dhe cili ishte shpėrblimi i Judės? Ngjitja nė parajsė dhe vendosja mbi tė gjithė dishepujt e tjerė.

Njė histori me tė vėrtetė interesante. Por pėr fat tė keq, pas rishikimit sė pėrkthimit tė tekstit nga ana e shoqėrisė sė sipėrpėrmendur zbulova se pėrmbajtja e materialit ishte shumė e ndryshme.

Ndėrkohė qė pėrkthimi i "National Geographic" mbėshtet interpretimin provokues qė e nxjerr Judėn njė hero, njė lexim mė i kujdesshėm bėn tė qartė faktin se Juda jo vetėm qė nuk ėshtė njė hero, por ai ėshtė njė djall.

Dhe jo vetėm ky fakt, por edhe zgjedhje tė tjera tė bėra nga shkencėtarėt pėrkatės tė shoqėrisė qė u morėn me pėrkthimin dhe interpretimin e tekstit tė Ungjillit tė Judės, janė bėrė jashtė praktikave tė duhura e si pasojė me rezultate tė gabuara.

Pėr shembull, nė njė moment tė tekstit, transkriptimi i "National Geographic" i referohet Judės si "daimon" ēka sipas ekspertėve tė shoqėrisė do tė thotė "shpirt". Aktualisht, pėrkthimi universalisht i pranuar pėr fjalėn "shpirt" ėshtė "pneuma" qė nė literaturėn gnostike do tė thotė "daimon" dhe qė gjithmonė ka lidhje me "demon" ose djall.

Kėsisoj, Juda nuk ėshtė ai shenjtor qė pėrshkruhet nga "National Geographic", pėrkundrazi. Ai nuk i merr misteret e mbretėrisė pėr shkak se "pėr tė ėshtė e mundur vajtja aty". Ai i merr ato vetėm sepse Jezusi i thotė se ai nuk mund tė shkojė nė vendin e shenjtė, pasi vetė Jezusi nuk do qė Juda ta tradhtojė atė pėr shkak tė injorancės, por pėr shkak tė zgjedhjes.

Jezusi do qė Juda tė ketė dijeni pėr atė qė po bėn, nė mėnyrė qė demoniaku Judė tė vuajė atė qė meriton tė vuajė. Ndoshta gabimi mė skandaloz e i rėndė qė unė kam arritur tė gjej ėshtė njė modifikim qė i ėshtė bėrė tekstit origjinal. Sipas pėrkthimit nė fjalė, ngjitja e Judės nė mbretėrinė e qiellit duhet tė mallkohet.

Por ėshtė e qartė nga transkriptimi se shkencėtarėt qė e kanė bėrė njė gjė tė tillė kanė ndryshuar origjinalin, i cili heq kuptimin negativ nga fjalia origjinale. Nė fakt, nė origjinal thuhet ekzaktėsisht: "Juda nuk do tė ngjitet nė mbretėrinė e qiellit".

Nė fakt, ky ndryshim i madh me origjinalin ėshtė pranuar tashmė nga pėrkthyesit dhe transkriptuesit, por gjithēka ėshtė bėrė shumė vonė pėr tė ndryshuar mendimin fillestar tė krijuar prej publikut nė lidhje me domethėnien dhe pėrmbajtjen e Ungjillit.

Nė fund tė fundit, cila ėshtė domethėnia e vėrtetė e Ungjillit tė Judės?
Ai thotė se Juda ėshtė njė lloj demoni i quajtur "I trembėdhjeti".

Sipas disa traditave gnostike, ky ėshtė emri qė iu dha mbretit tė djajve, njė entitet i njohur edhe si Ialdabaothi, i cili jeton nė mbretėrinė e 13-tė mbi tokė. Vetė Juda ėshtė alteregoja e tij njerėzore, agjenti i tij i fshehtė nė botė.

Gnostikėt vendosin shenjėn e barazisė mes Ialdabaothit dhe hebreut Yahweh, tė cilin e konsiderojnė si njė zot xheloz, hakmarrės, si dhe kundėrshtar tė egėr tė Zotit suprem, tė atij Zoti nė emėr tė sė cilit Jezusi zbriti nė tokė.

Cilido qė e ka shkruar Ungjillin e Judės ėshtė e qartė qė ka qenė njė kritikues i ashpėr i rrymėės kryesore tė Krishtėrimit dhe ritualeve tė saj. Pėr shkak se Juda ishte njė demon qė punonte pėr llogari tė Ialdabaothit, autori mendon se kur Juda sakrifikon Jezusin, ai nuk e bėn nė emėr tė Zotit Suprem, por nė emėr tė demonėve.

Kjo, nė njėfarė mėnyre, pėrqesh besimin e rrymėės kryesore tė krishterėve nė efektshmėrinė e Eukaristisė. Po si ka mundėsi tė jenė bėrė gabime tė tilla serioze? A thua bėhet fjalė pėr gabime thjesht nga padituria, apo ka diēka mė tė thellė? Kjo ėshtė njė pyetje pėr tė cilėn unė nuk kam njė pėrgjigje tė kėnaqshme.

Sigurisht qė shoqėria nė fjalė ka pasur njė detyrė shumė tė vėshtirė: restaurimin e njė ungjilli tė vjetėr. Materiali u vodh nga njė varr egjiptian nė vitin 1970 dhe qėndroi nė errėsirėn e tregut tė antikave pėr dhjetėvjeēarė me radhė, madje ka kaluar njėfarė kohe edhe nė frigorifer. Ėshtė thuajse e pamundur qė shoqėria tė ketė pėrkthyer saktėsisht qoftė edhe njė pjesė tė saj, e jo mė 85% tė tė gjithė materialit, siē pretendon.

Mendoj se shkencėtarėt e "National Geographic" donin qė tė kishin ekskluzivitetin pėr ungjillin dhe interpretimin e tij. Kjo ka bėrė qė personat qė u morėn me tė, tė nėnshkruanin paraprakisht njė deklaratė me anė tė sė cilės detyroheshin qė tė mos e diskutonin pėrmbajtjen e materialit me askėnd tjetėr, para se ai tė shihte dritėn e botimit.

Sipas traditės, studimi mė i mirė i njė vepre tė pėrmasave dhe tė rėndėsisė sė tillė bėhet kur foto tė dorėshkrimit shpėrndahen dhe publikohen para se tė publikohet transkriptimi, pasi njė mėnyrė e tillė u jep mundėsi tė gjithėve tė thonė fjalėn e tyre dhe nė fund publikimi tė dalė mė i plotė dhe mė i saktė.

Njė tjetėr problem ėshtė se kur "National Geographic" publikoi transkriptimin, faksimilet e origjinalit u publikuan jo nė formėn e tyre tė plotė dhe tė saktė, duke i bėrė tė papėrdorshme pėr njė rishikim akademik.

Pa kopje nė pėrmasat reale tė librit ėshtė e pamundur pėr cilindo shkencėtar qė merr pėrsipėr tė ritranskriptojė materialin qė ta zhvillojė punėn e tij, pasi materiali ėshtė shumė i dėmtuar. Kur dorėshkrimet studiohen vetėm nga njė rreth i ngushtė dhe i mbyllur shkencėtarėsh, atėherė rezultati nuk mund tė jetė shumė i besueshėm dhe ėshtė shumė e vėshtirė pėr tė tjerėt qė tė bėjnė vėrejtjet e duhura nė lidhje me transkriptimet e bėra.

Pėr tė shmangur gabime tė tilla, Shoqėria e Literaturės Biblike ka miratuar njė rezolutė tė posaēme nė vitin 1991, nė tė cilėn thuhet se nė rastet kur kushtet e dorėshkrimit origjinal janė shumė tė kėqija, tė tilla qė nuk e bėjnė tė mundur shqyrtimin e tij nga shumė studiues, atėherė duhet tė bėhen faksimile me pėrmasa natyrore, nė mėnyrė qė kjo tė pėrdoret nga tė gjithė.

Nė rastin e studiuesve tė ungjillit tė "National Geographic", njė gjė e tillė nuk ėshtė bėrė dhe kjo ėshtė njė shkelje e rėndė nga ana e tyre. Ajo qė mė ēudit ėshtė numri i madh i shkencėtarėve qė janė frymėzuar nga versioni i "National Geographic".

Ndoshta janė tė nxitur nga dėshira e vetėkuptueshme pėr tė reformuar marrėdhėnien mes hebrenjve dhe tė krishterėve? Nė fakt, Juda ėshtė njė personazh i frikshėm.

Pėr tė krishterėt ai ėshtė njeriu qė kishte gjithēka e megjithatė e tradhtoi Zotin e tij pėr njė grusht me para. Pėr hebrenjtė ai ėshtė njeriu, historia e tė cilit ėshtė pėrdorur nga tė krishterėt pėr t‘i persekutuar ata nėpėr shekuj.

Edhe pse mendoj se duhet tė punojmė shumė pėr tė riparuar kėtė pėrēarje tė lashtė, nuk mendoj se njė gjė e tillė duhet tė bėhet duke e shpallur padrejtėsisht Judėn njė hero.

zattoo

Shkrime: 304


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi