Sekretet dhe misteret e gjumit

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Sekretet dhe misteret e gjumit

Mesazh  Jon prej 07.04.10 0:58

Sekretet dhe misteret e gjumit



Sipas shkencėtarėve, bėhet fjalė pėr ndikimin e gjeneve nė regjimin tonė tė pushimit.

Pėrse nė mosha tė ndryshme kemi nevojė pėr sasi tė ndryshme gjumi.

Disa nga liderėt mė tė mėdhenj tė botės, nga Napoleon Bonaparti, Ēurēilli, Klintoni apo Teēeri, thuhet se flinin maksimumi 6 orė nė 24 orė. Ndėrkohė, njė adoleshent e ka tė vėshtirė qė tė ēohet nga shtrati pa fjetur minimalisht 10 orė.

Ndėrsa bebet e sapolindura kalojnė 18 orė, sigurisht qė tė marra sė bashku. Pėr sa u pėrket personave tė moshuar pėr ta ėshtė e vėshtirė qė tė vėnė gjumė nė sy pėr mė tepėr se 6 orė nė ditė, edhe pse shpesh pagjumėsinė e natės e kompensojnė me dremitjet e pasdites.

Gjumi si edhe elementet e tjera ėshtė thelbėsor dhe shumė i rėndėsishėm pėr jetėn. Edhe kafshėt flenė gjatė 24- orėshit tė tyre dhe madje njė nga torturat mė tė mėdha qė mund t‘i bėhet njė njeriu ėshtė qė ta lėsh pa gjumė.

Por pyetja mė e rėndėsishme qė nuk ka marrė ende pėrgjigje ėshtė: pėr sa gjumė kemi nevojė ne?

Disa ndihen tė lumtur me vetėm 4 orė gjumė, tė tjerė me 6 dhe tė tjerė duan patjetėr qė tė flenė mbi 7 orė pėr tė qenė tė kthjellėt gjatė ditės dhe pėr ta rimarrė veten.

Cilat janė orėt qė duhet tė kalojmė nė gjumė pėr tė pasur njė trup dhe mendje tė shėndetshme dhe
a ndryshon vėrtet kjo sasi e gjumit mes grupmoshave dhe njerėzve?

Njė studim i fundit nė lidhje me gjumin ka nxjerrė nė dritė qė disa njerėz kanė pėsuar njė mutacion gjenetik nė njė gjen qė duket se luan njė rol shumė tė rėndėsishėm nė caktimin e orėve tė gjumit pėr qeniet njerėzore.

Shkencėtarėt kanė studiuar njė familje tė madhe nė Kaliforni dhe zbuluan se mamaja dhe e bija e saj kishin njė zakon. Ato ēoheshin nė orėt e para tė mėngjesit dhe kjo pa ndonjė efekt tė keq tė dukshėm.

Zakonisht ato binin pėr tė fjetur nė 10.30 dhe ēoheshin nė 4.00. Studiuesit morėn mostra gjaku nga e gjithė familja dhe analizuan ADN-nė e tyre pėr tė zbuluar ndonjė gjurmė tė ērregullimit dhe vunė re se
ato kishin pėsuar njė mutacion nė njė gjen tė njohur si hDEC2, qė ėshtė i njohur pėr ndikimin edhe nė gjenet e tjera dhe lidhet mbi tė gjitha me ndikimin qė ka pėr tė kontrolluar gjumin.

Anėtarė tė tjerė tė familjes qė bėnin njė gjumė tė gjatė nuk e kishin pėsuar kėtė mutacion. Ata flinin rregullisht 8 orė nė ditė, nė vend tė 5 orėve qė flinin mamaja dhe vajza. Pėr tė qenė tė sigurt se hDEC2 ka tė bėjė vėrtetė me kohėzgjatjen e tė gjumit, shkencėtarėt futėn me shumicė gjenin nė fjalė nė njė mi dhe panė se ai nisi tė kishte tė njėjtat zakone, si edhe gratė, pra tė flinte shumė pak.

Sipas shkencėtarėve, nė trupin tonė ka njė sistem qė na dikton se sa nevojė pėr gjumė kemi.

Por ajo qė shkencėtarėt nuk e dinė ėshtė se si arrihet nė kėtė pėrfundim. Por sipas studimit doli nė pah se njerėz tė ndryshėm kanė nevoja tė ndryshme pėr gjumė. Nė vitin 1999 shkencėtarėt identifikuan ekzistencėn e njė gjeni, ose mė saktė ndryshimin mutacional brenda njė gjeni.

Ky ndryshim kodicionon kohėn qė kalojmė nė gjumė, zakonin pėr tė fjetur herėt, apo pėr t‘u ēuar vonė. Nė bazė tė kėtij zbulimi u bė njė klasifikim nė lidhje me grupmoshat dhe orėt pėrkatėse tė gjumit qė ka nevojė secila prej tyre.

Gjumi ėshtė njė produkt i ritmit kardiak dhe e njė faktori tjetėr kontrolli qė mat sasinė e gjumit qė bėjmė. Kur kemi nevojė pėr gjumė mekanizmi na bėn qė tė flemė, ndėrsa kur nuk kemi nevojė pėr gjumė po i njėjti mekanizėm na bėn qė tė ēohemi.

Ajo ēka tashmė dihet ėshtė se sasia e gjumit qė bėjmė ėshtė nėn kontroll tė vazhdueshėm gjenetik dhe kėta faktorė gjenetikė mund tė jenė nė pjesėn mė tė madhe tė trashėgueshėm, por edhe tė fi tuar
pėrmes mutacioneve tė ndryshme.

Por pavarėsisht tė gjitha zbulimeve, bota e gjumit dhe e rregullimit tė tij ėshtė njė botė e gjitha pėr t‘u zbuluar.

SHTATĖ MOSHAT E GJUMIT

1. Gjumi te tė sapolindurit ndodh gjatė gjithė ditės, por ndjek njė cikėl tė ērregullt.

2. Bebet mes 3 dhe 11 muajve tė parė tė jetės zakonisht nisin tė fl enė ca orė
edhe natėn.

3. Tė miturit mes 1 dhe 3 vjeē kanė nevojė pėr 12 deri nė 14 orė gjumė dhe
dremitje tė vogla gjatė ditės.

4. Fėmijėt e moshės parashkollore nisin tė kenė ankthe dhe frikė gjatė natės.

5. Problemet me gjumin te fėmijėt e moshės 12 vjeē kanė tė bėjnė me televizorin
dhe kompjuterin.

6. Adoleshenca lidhet me orėt e gjata tė gjumit dhe mendohet se kjo ėshtė e
nevojshme pėr zhvillimin.

7. Sa mė shumė kalon mosha, aq mė pak flenė njerėzit.
avatar
Jon

1265


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Sekretet dhe misteret e gjumit

Mesazh  Elizza prej 08.05.10 19:00

Gjumi, sekreti pėr jetėgjatėsinė



Sipas njė grupi shkencėtarėsh, sekreti i jetėgjatesisė gjatė qėndron nė sekretin e gjumit tė rehatėshem dhe tė gjatė. Studimi amerikan ėshtė kryer me disa njerėz nga Kina, pasi ky ėshtė njė nga popujt me jetėgjatėsinė mė tė lartė nė planet.

Rezultatet janė publikuar nė revistėn “Sleep” ku janė analizuar tė dhėnat e sasisė sė gjumit tek disa persona mbi moshėn 65 vjecare.

Studimi u kry nga Danan Gu i Portland State University nė Oregon dhe nė tė kanė marrė pjesė 15 mijė persona, 2794 prej tė cilėve mbi moshen 100 vjec, dhe nga ky studim del ne pah se sekreti i jetėgjatėsisė ndoshta ėshtė mė afėr dhe mė i mundshėm nga sa kishim menduar.
avatar
Elizza

1074


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Sekretet dhe misteret e gjumit

Mesazh  Androo prej 04.12.11 12:42



Fenomeni i dėrgimit tė SMS-ve dhe e-maila-ve nė gjumė

Ky fenomen shfaqet pėr shkak tė stresit tė madh, ndaj tė cilit ėndėrruesit janė tė ekspozuar gjatė ditės, dhe meqenėse vazhdimisht janė nė kontakt me dikė, as nė gjumė nuk mund tė shohin dallimin.

Stresi shkakton njė fenomen tė rrallė nė sjellje, dhe ky ėshtė shkrimi dhe dėrgimi i porosive SMS gjatė kohės sė gjumit. Ata qė i dėrgojnė nuk janė aspak tė vetėdijshėm pėr tė kėtė gjė, ka zbuluar studimi australian.

“Njerėzit qė dėrgojnė mesazhe derisa flenė, nė shumicėn e rasteve kanė shumė punė nė gjendje tė zgjuar dhe kjo i mundon edhe nė gjumė. Ata edhe nė gjumė mendojnė qė duhet tė jenė tė gatshėm pėr gjithēka.

Pėr shkak tė marrjes sė vazhdueshme tė mesazheve edhe e-mailave e kanė vėshtirė tė dallojnė realitetin nga ėndrra”, pohon eksperti australian pėr gjumin, dr. David Cunnington nga Qendra pėr ērregullime tė gjumit nė Melburn.

Dėrgimi i porosive SMS nė gjumė ėshtė fenomen i ri, ndėrsa nė vitin 2008 ėshtė vėnė re edhe fenomeni i dėrgimit tė e-mailave nė gjumė. Kjo ėshtė mė e shpeshtė se dėrgimi i SMS-ve, por edhe shumė mė e rrezikshme sepse e-maila zakonisht u dėrgojnė kolegėve dhe shefave. Pėr tė shmangur kėtė mė sė miri ėshtė qė telefonin ta lini sa mė larg shtratit.

“Kemi njė paciente e cila shkruan dhe dėrgon mesazhe derisa ėshtė nė gjumė tė thellė, dhe nuk mban men asgjė pasi qė zgjohet. Rastet e tilla janė gjithnjė mė tė shpeshta dhe mund tė jenė shumė tė dėmshme pėr vet ėndėrruesin dhe rrethin e tij.

Kėshtu e-mail mund t’i dėrgoni kolegėve tė punės ēka mund tė ndikojė nė karrierėn tuaj, ndėrsa porositė SMS mund t’ua dėrgoni familjes dhe miqve”, ka shpjeguar dr. Cunnington.
avatar
Androo

296


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Sekretet dhe misteret e gjumit

Mesazh  Neo prej 18.01.12 20:34

Gjumi regjistron kujtimet negative



Gjumi mbron kujtimet, madje dhe ato mė dramatiket, kėshtu qė mund tė forcojė kujtesėn nga ngjarjet negative.

Gjumi nė fakt ėshtė njė kohė nė tė cilėn kujtimet tona janė tė regjistruara nė njė kujtesė tė pashlyeshme. Nė kėtė kujtesė mund tė pėrfundojnė dhe traumat. Por, reagimi emotiv ndaj njė episodi tė pakėndshėm, reduktohet nėse menjėherė mė pas, qėndroni zgjuar.

Tė qėndrosh zgjuar, nė fakt, pasi tė kesh pėrjetuar njė traumė, “pėrshembull njė incident tė keq”, shkalla amotive e episodit ridimensionohet.

Kėtė pėrfundim ka nxjerrė njė studim i fundit i kryer nga kėrkuesit e “University of Massachusetts Amherst” (SHBA), i cili sugjeron se gjumi mbron kujtimet e kėqija dhe shton emocionet negative.

Neuroshkencėtarėt pohojnė se rezultatet kanė njė domėthėnie tė rėndėsishme edhe pėr njerėzit me shqetėsime traumatike stresi, apo pėr dėshmitarėt okularė nė procese gjyqėsore.
avatar
Neo

"Njėshmėria - mund tė njihet vetėm duke u bashkuar me tė."


1469


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: Sekretet dhe misteret e gjumit

Mesazh  Jetmira prej 12.07.13 11:38

Ėshtė nata ajo qė i jep kuptimin ditės. Dhe falė gjumit qė bėjmė natėn pėrvojat e ditės marrin dhe gjejnė njė kuptim dhe kanė njė logjikė. Pyetja qė dukej se ishte e destinuar pėr tė mbetur pa njė pėrgjigje (pėrse flemė?) po shndėrrohet nė fakt nė njė pus tė vėrtetė tė mbushur me mrekulli pėr shkencėn dhe kjo hap pas hapi ndėrsa eksperimentet shkencore nxjerrin nė pah rėndėsinė e jashtėzakonshme qė kanė pėr mirėqenien dhe vetė jetėn tonė, orėt e errėsirės sė natės.
Nė fakt tė jetosh pa gjumė ėshtė e pamundur dhe kjo jo vetėm nė aspektin e lodhjes fizike. Nėse nuk do tė ishte gjumi, pra pauza mes ditėve, atėherė nuk do tė ekzistonte as reflektimi dhe as ndarja e ngjarjeve nga njėra-tjetra. Ndėrsa gjatė gjumit truri ynė pėrjeton dhe pėrpunon tė gjitha pėrvojat e ditės. I ēmonton, i kategorizon dhe i vendos ato nė zona tė ndryshme tė tij. Dhe aty qėndrojnė nė formėn e kujtimeve pėr rreth njė muaj, njė vit, apo pėr gjithė jetėn sipas rėndėsisė sė tyre apo impaktit emotiv qė na kanė lėnė. Ky lloj spastrimi ėshtė ajo ndjesi qė nė mėngjes e quajmė “ēlodhje”, apo “mendje tė lehtė”. Pa kėtė rregullim qė bėhet gjatė natės nė trurin tonė do tė mbizotėronte rrėmuja dhe ne vetė nuk do tė pėrjetonim kurrė ndjenjėn e mirė dhe tė kėndshme e plot energji qė na dhuron nė mėngjes njė gjumė i mirė natėn. Dhe pėr mė tepėr tė gjitha pėrvojat e njė dite mė parė do tė pėrfundonin nė njė kosh tė madh dhe tė paformė me pak mundėsi pėr t’u rikuperuar mė pas.

Por mrekullitė e gjumit nuk marrin fund kėtu. Sipas profesorit tė shkollės mjekėsore nė Harvard i cili studion gjumin e njeriut pėrmes vullnetarėve qė flenė nė klinikėn e tij, gjumi ėshtė njė magji mė vete. Robert Stickgold qė konsiderohet si njė nga pionierėt e studimeve nė lidhje me funksionimin e gjumit tregon se organizmi ynė i tė menduarit, gjatė natės, nuk kufizohet vetėm nė rregullimin, pra vendosjen rregull nė tėrėsinė e ngjarjeve qė pėrjetojmė gjatė ditės, por nė shumė mė tepėr. Sipas tij ajo ēka truri njeh nė mėngjes ėshtė shumė mė tepėr se tėrėsia e kujtimeve tė njė nate mė parė. Gjatė natės bėhet pėrpunimi i pėrvojave dhe nė njėfarė mėnyre integrimi i pėrvojave tė reja jetėsore me ato tė vjetra.

Ndėrkohė, mund tė thuhet se jo vetėm qė gjumi shėrben pėr tė organizuar dhe klasifikuar pėrvojat e ditės, por dhe pėrvojat e ditės shėrbejnė pėr tė na dhėnė ose jo njė gjumė tė mirė pra nė cilėsinė e tij. Kėshtu pėr shembull, veprimtari tė ndryshme shkaktojnė gjumė tė ndryshėm. Kur jemi para njė provimi apo njė gare sportive edhe lloji i gjumit ėshtė i ndryshėm krahasuar me rastin kur jemi tė qetė dhe mund tė ndodhemi pėr shembull para njė dite pushimi. Gjumi ėshtė njė nga tri shtyllat kryesore tė shėndetit tė njeriut sė bashku me dietėn nė radhė tė parė dhe ushtrimet fizike nė radhė tė dytė.

Gjumi jo vetėm qė zė njė tė tretėn e jetės sonė, por na bėn edhe mė inteligjentė. Ndėrkaq, na mban edhe nė formė dhe na ruan nga sėmundje tė ndryshme tė zemrės, tė cilat nė mungesė tė tij do tė agravoheshin dhe do tė ishin mė tė shpeshta. Kėshtu, mungesa e gjumit, ose mosngopja me gjumė e rrit hormonin e grelinės qė ėshtė i lidhur me oreksin dhe ul atė tė leptinės qė ka tė bėjė me ngopjen. Mungesa e pushimit jo vetėm aktivizon gjithė mekanizmin e stresit, por krijon edhe probleme tė vėrteta fizike. Lidhja mes gjumit, obezitetit dhe tė ushqyerit ėshtė shumė mė e madhe nga sa mendojmė.Ka nga ata qė flenė gjatė, nga ata tė cilėve u flihet nė mėnyrė tė vazhdueshme dhe nga ata qė kanė njė marrėdhėnie tė vėshtirė dhe shpesh tė pėrvuajtur me gjumin pėr arsye nga mė tė ndryshmet. Ekspertėt thonė se, nėse njė individ fle mė pak se 7 orė nė ditė, atėherė ai ka njė rrezik shumė tė madh qė tė ndikojė pėr keq nė shėndetin e tij. Por kjo nuk vlen pėr tė gjithė, sepse ka njerėz qė vetėm me pak orė gjumė, arrijnė qė tė jenė jo vetėm nė shėndet tė mirė mendor dhe fizik, por shumė aktivė dhe prodhimtarė edhe nė veprimtaritė dhe karrierėn e tyre.

Pėr shumicėn nga ne, ēdo orė qė ėshtė para orės pesė tė mėngjesit mund tė konsiderohet fare mirė si “mesi i natės”, pra njė kohė gjatė sė cilės duhet fjetur dhe parė ėndrra. E megjithatė ka njerėz qė ēohen rregullisht, e madje tė ngopur me gjumė shumė mė herėt, tė themi nė orėn katėr tė mėngjesit. Dhe kėtė nuk e bėjnė sepse kanė krijuar njė zakon tė kushtėzuar nga ndonjė punė qė u ėshtė dashur ta kryejnė kaq herėt. Jo. Arsyeja ėshtė e thjeshtė dhe e qartė. Nė kėtė orė, ata ēohen, sepse janė tė ngopur me gjumė, pra kanė marrė atė sasi gjumi qė u duhet pėr tė vazhduar tė qetė dhe me cilėsi veprimtarinė e tyre “zgjuar”. Madje, zgjime tė tilla nuk ndodhin vetėm gjatė ditėve tė punės, por edhe gjatė fundjavave, apo pushimeve tė gjata tė vitit. Por ndėrkohė qė do tė mendoni se nėse kėta njerėz ēohen kaq herėt, atėherė duhet qė domosdoshmėrisht tė bien herėt edhe nė darkė. Do tė befasoheni kur tė dėgjoni se kategoria e njerėzve pėr tė cilėt po flasim bie nė gjumė ekzaktėsisht pas mesit tė natės, pra gjithsej i takon qė tė flenė vetėm katėr orė. Dhe nė vend qė nė raste tė tjera kėta njerėz tė ishin plot nerva dhe me mungesa tė theksuara tė pėrqendrimit, siē u ndodh personave qė nuk janė ngopur me gjumė, nė tė kundėrt ata janė brilantė dhe tė kthjellėt si tė kishin fjetur gjatė gjithė ditės. Dhe janė edhe shumė rezultativė nė punėn qė bėjnė. Njerėz tė tillė nuk e kanė tė nevojshme qė ta nxisin veten pėr tė qenė nė njė formė tė tillė. Ata thjesht janė ashtu nė mėnyrė tė natyrshme. Nga mjekėt, ose mė mirė nga specialistėt njihen me termin “gjumėpakėt” dhe pėr ta janė plotėsisht tė mjaftueshme katėr orė gjumė. Maksimumi pesė nė rastet ekstreme. Ata nuk kanė nevojė as pėr kafeinė, apo pėr ndonjė produkt tjetėr, pėr tė qenė nė gjendje “esėll”. Dhe sikur ky “bekim” tė mos mjaftonte, ata janė edhe shumė “elegantė” zakonisht. Disa shkencėtarė nga Kalifornia kanė zbuluar sė fundi njė lidhje gjenetike. Kėshtu, nė shumė raste, nėna dhe vajza kanė tė njėjtat zakone pėrgjumjeje, pra ose janė nga ata tė zakonshmit qė bien herėt dhe ēohen vonė, ose bėjnė pjesė nė atė “elitė” qeniesh qė bien shumė vonė dhe ēohen herėt, duke qenė nė formė shumė tė mirė. Nė kėtė rast, kemi tė bėjmė me tė njėjtin variacion gjenetik, si te nėna edhe te vajza. Ky lloj gjeni mendohet qė ėshtė i pranishėm 2 deri nė 3 pėr qind tė popullsisė sė planetit. Pra ėshtė njė gjen shumė i rrallė dhe si pasojė edhe i ēmuar. Ata qė flenė kaq pak, zakonisht janė edhe shumė tė motivuar, energjikė, ēka mund tė shpjegojė edhe faktin se shpesh njerėz tė mėdhenj, tė cilėt kanė arritur shumė nė jetė dhe kanė pasur jetė intensive, kanė qenė persona qė kanė bėrė pjesė nė kategorinė e atyre qė flenė shumė pak dhe qė zakonisht ēohen nė orėt e para tė ditės. Njė nga ata ka qenė edhe Margaret Theēer qė zakonisht shquhej pėr rezistencėn qė kishte ndaj seancave dhe debateve tė gjata politike nė Parlament dhe nė qeveri. Njė tjetėr njeri me njė “dhunti” tė tillė ka qenė Leonardo da Vinēi, i cili nuk flinte kurrė mė shumė se pesė orė nė ditė. E megjithatė, pjesa mė e madhe ndėr ne e dinė mirė se tė paktėn pa shtatė orė gjumė nuk ėshtė e mundur qė tė pėrballosh njė ditė pune me pėrqendrimin e duhur. Por cili ėshtė sekreti i orėve tė pakta tė gjumit? Ka shumė nga ata qė e konsiderojnė gjumin humbje kohe. Nė njė familje ku njė baba ka njė mundėsi tė tillė dhe ēohet herėt, edhe fėmijėt si pasojė pėrpiqen qė tė kenė tė njėjtėn marrėdhėnie ndaj gjumit. Ky ėshtė njė rast kur ky zakon mund tė ushtrohet dhe tė krijohet, edhe pse gjithmonė ėshtė i suksesshėm. Rastet e suksesshme zakonisht kanė tė bėjnė me faktorin gjenetik. Por ndėrsa ky fenomen, apo ky tipar ėshtė shumė i rrallė dhe “pasuri” e pak personave, njerėzit e zakonshėm, pra shumica, duhet patjetėr qė tė bėjnė shtatė orė gjumė ēdo natė. Marrėdhėnia me gjumin ėshtė gjithnjė personale dhe nuk duhet qė tė forcojmė veten qė tė jemi ata qė nuk jemi apo tė bėjmė ato gjėra qė nė fakt do tė na dėmtonin, edhe pse tė tjerėt nuk dėmtohen. Nė rast tė kundėrt do tė rrezikonim shėndetin.
avatar
Jetmira

803


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi