Skenare pas renies se Amerikes......

Shko poshtė

Skenare pas renies se Amerikes......

Mesazh  Estilen prej 19.03.10 16:38

C'mund te ndodh ne se ''bie''Amerika..?



Kush janė pasojat dhe ēfarė do tė ngjasė me strukturėn e njerėzimit

Nė njė ekstrakt nga libri i tij i ardhshėm, Paul Starobin shikon nga afėr nė topin e tij tė kristaltė, duke shqyrtuar gjashtė skenarėt se si mund tė jetė bota pas rėnies sė Amerikės.

Fishkja nga lavdia e vjetėr? Nė qoftė se Shtetet e Bashkuara dhe marka e saj globale janė zbehur, ēfarė e ardhme qėndron pėrtej horizontit tė pritjes? Bota ėshtė nė njė moment kyē nė histori: Shtetet e Bashkuara kanė arritur fundin e njė pushteti global nė nivelin politik, ekonomik, dhe kulturor.

Kjo nuk i pėrket vetėm "rritjes sė tė tjerėve" - Inditė dhe Kinat e botės. Ėshtė gjithashtu edhe nė lidhje me atė qė unė e quaj "Amerika mediokre," njė shoqėri qė ka mbetur prapa tė tjerėve nė barometrin e standarde tė modernizmit, tė kujdesit shėndetėsor nė arsim, nga rregullat financiare nė aplikimin e zbatimit tė teknologjive tė gjelbėrta dhe dixhitale.

Kriza ekonomike globale, me Amerikėn si epiqendėr, ėshtė njė rast emblematik i njė modeli tė njollosur amerikan. Nė tė njėjtėn kohė, institucionet e nderuara amerikane, nėse bėhet fjalė pėr Harvardin apo Hollivudin, kanė migruar nė njė identitet global, post-kombėtar. Ato i pėrkasin mė shumė botės se sa Shteteve tė Bashkuara.

E ardhmja, me pak fjalė, jo vetėm nuk po ndodh, dhe sidomos, nė Amerikė. Standardet e arta tė pėrsosmėrisė nė nivel global janė tė shpėrndara nė tė gjithe planetin. Por edhe Amerika ėshtė duke u venitur, ēėshtja e asaj qė vjen pas ėshtė shumė e largėt pėr tė qenė njė pėrgjigje.

Kjo ėshtė njė periudhė midis dy mbretėrimeve, me tregimet e shumėllojshme nė lojė, ēdo njėra prej tė cilave mund tė triumfojė si njė produkt i rrethanave dhe zgjedhjeve. Historia ėshtė njė formė organike, dhe e ardhmja mund tė vijė tė paktėn prej andej nga ku ne nuk e presim.

Bota pas Amerikės mund tė rezultojė njė kaos i errėt, ashtu siē mori rrėnjė, pas rėnies sė perandorisė Romake. Ose, mund tė jetė njė kaos i lumtur i bėrė i mundur nga fuqizimi personal i teknologjive tė shekullit tė 21-tė qė do ta bėjnė Amerikėn, Golian e fundit globale-qė ka ekzistuar ndonjėherė.

Ēfarė mund tė jetė mė pas ėshtė njė urdhėr multipolar e komb-shteteve, me fuqitė emergjente nė rritje, si India dhe Brazili, duke mbajtur timonin. Pastaj pėrsėri, ndoshta bota me tė vėrtetė do tė ketė nevojė pėr njė qen tė fortė, njė fuqi alfa, nė kėtė rast bota pas Amerikės mund tė shndėrrohet nė shekullin kinez.

Qytet-shtetet gjithashtu mund tė mbushin boshllėkun-jo vetėm nė Nju Jork, Londėr, Singapor, dhe Hong Kong, por edhe vende si Bangalore, Dubai, Santiago, dhe Johanesburg. Bota pas Amerikės mund tė jetė njė shoqėri e vėrtetė globale, njė qytetėrim universal qė do ta drejtojė veten drejt qeverisjes globale. Ose ajo nuk mund tė jetė asnjė nga kėto gjėra. E ardhmja ėshtė njė pikturė boshe.

Kush fiton dhe kush humbet nė secilin nga kėto skenarė tė botės pas rėnies sė Amerikės?

Kaosi i Errėt
Nė njė kaos tė errėt, pėrgjigje nuk ka, siē mund tė mendohet, tė humbur nė tė gjithė planetin. Fituesit, ose tė paktėn pėrfituesit, do tė jenė motorėt e botės - nė fushėn financiare, pėr shembull, shitėsit e shkurtėr, shpresuesit pėr keq, tė cilėt pėrfitojnė vetėm kur ēmimet bien.

Nė njė kaos tė errėt, do tė jenė shumė kufoma pėr tu pastruar. Numri nė rritje i personave nė botė qė mendojnė se nė aspektin bruto tė mbijetesės - tė cilėt kanė akumuluar furnizimet e tyre me ushqim tė konservuar, ujė nė shishe, dhe strehimet e tyre - do tė jenė fitues nė kuptimin e tė pasurit, ndėrkohė qė shumica i pėrqeshnin kur ata e parashikonin.

Kaosi i Lumtur

Njė kaos i lumtur, nga ana tjetėr, do t'ė shpėrblejė ata qė janė nė gjendje tė zbėrthejnė kollaren e tyre dhe tė gjejnė mė intim e tyre Gėzuar shakatar. Fitorja shkon tek ata qė mund tė mendojnė dhe veprojnė anash, humbja pėr ata qė mund tė veprojė vetėm nė njė botė hierarkishė.

Ndoshta arna e planetit qė nė tė kaluarėn ka gjeneruar ideologji tė paktėn tė kaosit tė lumtur - si tė pasurit e Dada Zu nė Berlinin e pas Luftės sė Parė Botėrore dhe Mirėnjohėsit e vdekur nė Kaliforninė e viteve 1960 do tė provojė veēanėrisht njė terren pjellor pėr variacionin e shekullit 21 tė kėtij lloji.

Ndoshta njė kaos i lumtur do tė lulėzojnė nė shoqėritė lindore, si India, me njė skepticizėm i rrėnjosur nė njė botė tė pėrcaktuar nga marrėdhėniet e pushtetit. Mė shumė se ēdo gjė tjetėr, duke fituar nė kaosin e lumtur do tė kėrkojė njė pėrgatitje tė caktuar filozofike.

Fituesit

Nė njė botė multipolare tė komb-shteteve, fituesit mė tė mėdhenj do tė jenė ato shtete qė mund tė kenė sukses nė krijimin e hegjemonisė rajonale nė afėrsi tė tyre.

Policėt rajonal tė botės mund tė pėrfshijnė Shtetet e Bashkuara nė Amerikėn e Veriut; Brazilin nė Amerikėn e Jugut, Indinė dhe Kinėn nė Azi, Rusinė nė "afėrsi tė vendit" tė saj, ndoshta Irani nė Lindjen e Mesme (me Izraelin qė do tia dalė vetė), dhe Afrikėn e Jugut nė Arikėn sub -Sahariane.

Evropa mund tė jetė fituese nė qoftė se gjen vullnetin qė tė afirmojė vete veten nė kėtė mėnyrė. Nė rast tė kundėrt, Evropa mund tė presė qė ta gjejė veten gjithnjė e mė tė pushtuar nga fuqitė e tjera, si Rusia.

Humbėsit

Tė dėshtuarit do tė pėrfshijnė shtetet e vogla tė dobėta -Gjeorgjitė e botės - qė do tė luftojnė nė mbrojtjen kundėr tė tė fortėve tė lagjes lokale - nė rastin e Gjeorgjisė, Rusia - nga njė Amerikė, nuk ėshtė mė nė lartėsinė e duhur.

Fati i keq do ti presė ata popuj qė e ndiejnė veten si njė komb, por janė tė privuar nga njė shtet i besueshėm. Kėto janė palestinezėt e botės, shumė miliona tė cilėt jetojnė nė atė qė duket se ėshtė definitivisht dėshtimi i shteteve - shtete qė kanė vetėm njė emėr.

Bota multipolare ka gjasa tė jetė demokratike nė disa rajone dhe autokratike nė tė tjerė, sipas traditave tė lagjeve - dhe nė kėtė kuptim, kjo botė do tė pėrfaqėsojė njė humbje pėr kampionėt e vlerave liberale perėndimore si njė standard universal.

Bota multipolare do tė jetė paqėsore nė atė shkallė ku lojtarėt e dimensioneve tė mėdha mund tė arrijnė nė kushte tė kėnaqshme pėr bashkėjetesėn.

Shekulli Kinez

Kina fiton nė shekullin kinez, por kush tjetėr? Shoqėritė aziatike me njė histori tė marrėdhėnieve tė tensionuara me kinezėt, duke pėrfshirė japonezėt dhe vietnamezėt, mund tė humben. India ka frikė se ėshtė njė humbėse, por nuk mund tė jetė, duke patur parasysh mbrojtjen e ofruar nga madhėsia e saj dhe mėnyrat nė tė cilat ekonomia e saj plotėson atė tė Kinės.

Largėsia mund tė konsiderohet njė bekim pėr ekonomitė arrijnė tė zhvillojnė raporte tregtare me Kinėn - nga Bregu Paqėsor i Amerikės nė Evropė kontinentale. Pėr burimet tokėsore tė pasura qė Kina ka pėr qėllim ti shfrytėzuar, si Kili me thesarin e tij bakrin, shumė varet nga ajo nėse Kina ėshtė e predispozuar tė jetė njė dashamirėse apo njė sundimtar mizore perandorake.

Qytet-Shtetet

Nė epokėn e qytet-shteteve globale, si dhe njė civilizim universal ofron njė shans pėr Evropėn pėrsėri pėr kėtė ēėshtje, nė njė mėnyrė tė madhe, sepse Evropa ėshtė njė burim vlerash kozmopolite qė do tė jetė mbizotėruese nė kėto botė.

Por amerikano-veriorėt, jug-amerikanėt dhe aziatikėt nuk janė kurrsesi tė shpėrndara. Do tė jetė mundėsi e madhe pėr elitat globale - pėr arkitektėt, artistėt, drejtuesit e biznesit, presidentėt universitar, liderėt politik, specialistėt global tė shėndetit, dhe tė tjerėt tė cilėt kanė tendencė pėr tė jetuar nė qytetet e mėdha dhe tė cilėt tashmė kanė filluar tė mendojnė pėr veten si njė superklas.

Personi shumėgjuhėsh ka mundėsi tė bėjė mė mirė se njė njėgjuhėsh. Mjerė ata qė janė nėpėr provinca, nė marzhinn e gjėrave, dhe nuk mundet tė mendojnė ose tė veprojnė nė mėnyrė globale. Ndėrsa bota pas rėnies sė Amerikės fillon tė marrė pėrkufizimin e saj, planeti natyrisht do tė bėhet mė pak i fokusuar drejt Amerikės.

Pėr disa, rėnia e Amerikės nga qielli do tė jetė shkak pėr atė qė gjermanėt e quajnė Schadenfreude, kėnaqėsia e marrė nga dhimbje e tjetrit. Por ashtu si bota mėsohet me njė rend tė ri tė gjėrave, kam njė ndjenjė tė pėrhershme se do tė jetė mė shumė si njė indiferencė.

Estilen

847


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi