A jemi tė vetėm nė Univers ?
Faqja 1 e 1 • Share •
A jemi tė vetėm nė Univers ?
A jemi tė vetėm nė gjithėsi

Duket e pamundur qė nė njė fushė tė madhe tė gjendet vetėm njė kalli drithi dhe nė universin e pafund vetėm njė botė e gjallė.
Fjalėt i pėrshkruhen filozofit grek Mitrodorusit, nga Kiosi.
A ka jetė nė gjithėsi pos nė tokė? Pėrgjigjen nė kėtė pyetje e hulumton njė shkncė e re: Bioastronomia, qė ka vetėm 34 vjet. Hulumtimet e kėsaj lėmie quhen SETI (search for Ekstraterrestrial Inteligence.
Shtytjen e parė pėr kėto hulumtime e dhanė shkencėtarėt G. Cocconi dhe P. Morrison. Ata u nisėn prej momenteve magnetike tė bėrthamės sė hidrogjenit dhe elektronit, qė kur janė paralele, ai emiton radio-valėn me gjatėsi 21 centimetra (1420 Hz). Kėshtu erdhėn nė konkludim se kjo gjatėsi paraqet abecedėn Kozmike universale.
Pėrgjimi i kosmosit
Njė vit mė vonė, mė 1960, astronomi i ri Frank Daker nė Green Bank ndėrtoi radioteleskopin prej 23 metrash me qėllim qė tė pėrgjonte gjithėsinė nė frekuencėn 1420 Hz. Ai 200 orėt e para ia kushtoi epsilon Eridanit (nė largėsi 10.7 vjet drite) dhe Tau Cet-it (11.9 vjet drite).
Projektin e vet e quajti OZMA (sipas princesėsh sė mbretėrisė mitologjike OZ.) Por shtatė vjet pėrgjimi nuk treguan asnjė burim jashtėtokėsor. Tash nė projektin SETI janė tė kyēura shtatė vende(SHBA, Rusia; Kanadaja, Australia, Franca, Gjermania, Holanda) dhe janė regjistruar 200.000 orė pėrgjimi pa kurrfarė rezultatesh dafinitive.
Nė v. 1967, nė Cambridge, radio-astronomėt detektuan njė bip, bip, bip periodike. Pasi informatat vinin nga largėsia prej 11 vjet drite, mendohej se ajo ėshtė njė "pyetje" nė lidhje me bombėn atomike, tė cilėn na dėrguan "vėllezėrit nga intelekti" dhe morrėn emrin rrezatimi LGM (Litlle Green Man), por pastaj doli se bėhet fjalė pėr njė pulsar (lloj ylli).
Tash punohet nė projektin MCSA (Multi - Channel Spectral Analyser), i cili do tė ketė 8.4 milionė kanale dhe fuqinė e tė zbėrthyerit prej 0.05 hz.
Tė gjitha kėto hulumtime shkencore nuk munden tė argumentojnė jetėn jashtėtokėsore.
Filli i jetės nė tokė - nga meteorėt?
Por, ishin tė suksesshėm nė gjetjen e fillit tė jetės: aminoacideve; sepse dimė se aminoacidet luajnė rol tė rėndėsishėm nė krijimin e jetės nėpėr evolucionin organik. Pėr shembull, me ndihmėn e analizės spektroskopike nė v. 1937, janė gjetur radikalet CH dhe CN. Nė
Nė vitin 1951 me ndihmėn e astronomisė ėshtė gjetur OH ( grupi hidroksil). Nė v. 1968 H2O dhe NH3. Nė v. 1969 formalheidid (HCHD), nė v. 1970 cijan-acetileni (HCCCN) dhe alkoholi metilik (CH3OH) dhe nė v. 1971 metil-acetileni (CH3CCH).
Tė gjitha kėto zbulime na sygjerojnė nė nismėn e jetės jashtė tokės. Shkencėtarėt nuk duhet gjithmonė tė kėrkojnė jetėn jashtė tokės, ndonjėherė ajo vet vie tek ne. Ata janė meteorėt. Ėshtė njė lloj meteori (1% e tė gjithė meteorėve), qė quhet hondrat i karbonit dhe produkteve tė tij.
Nė v. 1969 njė hondrat qė ra nė Australi tėrhoqi vėmendjen e tė gjithė shkencėtarėve . Nė tė bashkė me citozinomin ( njėri prej 5 nukleotideve qė pėrbėjnė ADN) u gjetėn edhe 16 aminoacide. Pesė prej tyre ishin tė ngjajshme me aminoacidet qė krijojnė proteine, ndėrsa 11 tė tjerat jo. Ajo qė ēuditė ėshtė se gjysma e aminoacideve paraqet gjysmėn e "majtė" dhe gjysma tjetėr simetrinė e "djathtė".
Kjo padyshim argumenton nė preardhjen jashtėtokėsore tė kėtyre aminoacideve, sepse e dimė se polarizimet optike tė aminoacideve nė Tokė gjithnjė tregojnė simetrinė "majtė", qė nuk ėshtė rasti te hondratet. Hondrati i gjetur mė 1971 kishte 18 aminoacide, ndėrsa nė njė hondrat, nė v. 1973 janė gjetur madje edhe lipidet!
Kėto zbulime na sygjerojnė nė teorinė e Svante Artheniusit: Pansperminė. Sipas tij jeta nė tokė ėshtė krijuar nga meteorėt. Kjo teori , edhepse ėshtė e shkruar nė mėnyrė indirekte , mund tė gjendet nė librin e Shklovskievit "Gjithėsia, jeta, intelekti".
Prof. ser Frederik Hoyle dhe dr. Chandra Wickramasinghe mendojnė se edhe nė kometa ka disa bakterie anaerobe dhe se ato janė janė shkaktarė tė epidemive tė disa sėmundjeve ngjitėse! Kur jemi te kėta shkencėtarė tė themi se ata mendojnė se me ndihmėn e analizės spektroskopike nė Orion zbuluan praninė e celulozės dhe disa bakterieve! Por Carl Sagani dhe Bishu Khare argumentuan se ato zbulime me siguri nuk tregojnė jetėn, sepse rezultate tė njėjta fituan edhe me supstancat jo tė gjalla.
Mund tė kontaktojmė sėpaku me 10 planete
Tani do tė analizojmė mundėsinė teorike dhe probabilitetin e jetės nė gjithėsi. Kjo arrihet me formulėn e njohur tė DRake-ut N=NxpfpneflfifcfL. N shėnon planetet me tė cilat mund tė komunikojmė. Nx= numri i yjeve nė Rrugėn e Qumėshtit. fp=pėrqindja e yjeve tė cilat kanė sistemin planetar. ne=numrin e planeteve ku ėshtė i mundėsuar zhvillimi i jetės. fl=numri i planeteve nė sisteme ku jeta ka filluar dhe mund tė zhvillohet. fi=numri i planeteve nė tė cilat u zhvillua intelekti. fc=planetet nė tė cilat u zhvillua civilizimi teknologjik. Carl Sagani duke marrė parasysh tė gjtha tė dhėnat e sotme erdhi nė konkludim se Nxfpneflfifc=1x109.
Por nė pėrcaktimin e vleftės sė fL dolėn komplikimet. Sipas gjasave tona fL del 10-8 sepse radio-astronomia (ėshtė korrelat i matjeve tė civilizimeve teknologjike) ėshtė e invetuar (zbuluar) para 35 viteve, ndėrsa jeta filloi para 35 x 108 viteve.
Atėherė nėse fL ėshtė 10-8 kjo do tė thotė se nė galaktikė ku ka disa qindra miliardė planeta ne mundemi tė kontaktojmė me 10 prej tyre. Por fL mund tė ketė vlerėn rreth 4 x 10-6 nėse marrim parasysh "lakoren luftarake" tė L.F. Richardsonit, qė thotė se dita e gjykimit do tė jetė nė v.2900. Kjo situatė na jep vlerėn rreth N=4x103.
Por Richardsoni nuk e ka ditur se pėr 20 vjet (llogaritė i bėri nė v. 1920) do tė zbulohet bomba atomike! Vlera e fL te autorėt e ndryshėm ėshtė tjetėr, pėr shembull Isaac Asimov nė librin e vet "Jeta nė gjithėsi" tregon se N bėn rreth 5.3x105.
Sezgin Bojniku

Duket e pamundur qė nė njė fushė tė madhe tė gjendet vetėm njė kalli drithi dhe nė universin e pafund vetėm njė botė e gjallė.
Fjalėt i pėrshkruhen filozofit grek Mitrodorusit, nga Kiosi.
A ka jetė nė gjithėsi pos nė tokė? Pėrgjigjen nė kėtė pyetje e hulumton njė shkncė e re: Bioastronomia, qė ka vetėm 34 vjet. Hulumtimet e kėsaj lėmie quhen SETI (search for Ekstraterrestrial Inteligence.
Shtytjen e parė pėr kėto hulumtime e dhanė shkencėtarėt G. Cocconi dhe P. Morrison. Ata u nisėn prej momenteve magnetike tė bėrthamės sė hidrogjenit dhe elektronit, qė kur janė paralele, ai emiton radio-valėn me gjatėsi 21 centimetra (1420 Hz). Kėshtu erdhėn nė konkludim se kjo gjatėsi paraqet abecedėn Kozmike universale.
Pėrgjimi i kosmosit
Njė vit mė vonė, mė 1960, astronomi i ri Frank Daker nė Green Bank ndėrtoi radioteleskopin prej 23 metrash me qėllim qė tė pėrgjonte gjithėsinė nė frekuencėn 1420 Hz. Ai 200 orėt e para ia kushtoi epsilon Eridanit (nė largėsi 10.7 vjet drite) dhe Tau Cet-it (11.9 vjet drite).
Projektin e vet e quajti OZMA (sipas princesėsh sė mbretėrisė mitologjike OZ.) Por shtatė vjet pėrgjimi nuk treguan asnjė burim jashtėtokėsor. Tash nė projektin SETI janė tė kyēura shtatė vende(SHBA, Rusia; Kanadaja, Australia, Franca, Gjermania, Holanda) dhe janė regjistruar 200.000 orė pėrgjimi pa kurrfarė rezultatesh dafinitive.
Nė v. 1967, nė Cambridge, radio-astronomėt detektuan njė bip, bip, bip periodike. Pasi informatat vinin nga largėsia prej 11 vjet drite, mendohej se ajo ėshtė njė "pyetje" nė lidhje me bombėn atomike, tė cilėn na dėrguan "vėllezėrit nga intelekti" dhe morrėn emrin rrezatimi LGM (Litlle Green Man), por pastaj doli se bėhet fjalė pėr njė pulsar (lloj ylli).
Tash punohet nė projektin MCSA (Multi - Channel Spectral Analyser), i cili do tė ketė 8.4 milionė kanale dhe fuqinė e tė zbėrthyerit prej 0.05 hz.
Tė gjitha kėto hulumtime shkencore nuk munden tė argumentojnė jetėn jashtėtokėsore.
Filli i jetės nė tokė - nga meteorėt?
Por, ishin tė suksesshėm nė gjetjen e fillit tė jetės: aminoacideve; sepse dimė se aminoacidet luajnė rol tė rėndėsishėm nė krijimin e jetės nėpėr evolucionin organik. Pėr shembull, me ndihmėn e analizės spektroskopike nė v. 1937, janė gjetur radikalet CH dhe CN. Nė
Nė vitin 1951 me ndihmėn e astronomisė ėshtė gjetur OH ( grupi hidroksil). Nė v. 1968 H2O dhe NH3. Nė v. 1969 formalheidid (HCHD), nė v. 1970 cijan-acetileni (HCCCN) dhe alkoholi metilik (CH3OH) dhe nė v. 1971 metil-acetileni (CH3CCH).
Tė gjitha kėto zbulime na sygjerojnė nė nismėn e jetės jashtė tokės. Shkencėtarėt nuk duhet gjithmonė tė kėrkojnė jetėn jashtė tokės, ndonjėherė ajo vet vie tek ne. Ata janė meteorėt. Ėshtė njė lloj meteori (1% e tė gjithė meteorėve), qė quhet hondrat i karbonit dhe produkteve tė tij.
Nė v. 1969 njė hondrat qė ra nė Australi tėrhoqi vėmendjen e tė gjithė shkencėtarėve . Nė tė bashkė me citozinomin ( njėri prej 5 nukleotideve qė pėrbėjnė ADN) u gjetėn edhe 16 aminoacide. Pesė prej tyre ishin tė ngjajshme me aminoacidet qė krijojnė proteine, ndėrsa 11 tė tjerat jo. Ajo qė ēuditė ėshtė se gjysma e aminoacideve paraqet gjysmėn e "majtė" dhe gjysma tjetėr simetrinė e "djathtė".
Kjo padyshim argumenton nė preardhjen jashtėtokėsore tė kėtyre aminoacideve, sepse e dimė se polarizimet optike tė aminoacideve nė Tokė gjithnjė tregojnė simetrinė "majtė", qė nuk ėshtė rasti te hondratet. Hondrati i gjetur mė 1971 kishte 18 aminoacide, ndėrsa nė njė hondrat, nė v. 1973 janė gjetur madje edhe lipidet!
Kėto zbulime na sygjerojnė nė teorinė e Svante Artheniusit: Pansperminė. Sipas tij jeta nė tokė ėshtė krijuar nga meteorėt. Kjo teori , edhepse ėshtė e shkruar nė mėnyrė indirekte , mund tė gjendet nė librin e Shklovskievit "Gjithėsia, jeta, intelekti".
Prof. ser Frederik Hoyle dhe dr. Chandra Wickramasinghe mendojnė se edhe nė kometa ka disa bakterie anaerobe dhe se ato janė janė shkaktarė tė epidemive tė disa sėmundjeve ngjitėse! Kur jemi te kėta shkencėtarė tė themi se ata mendojnė se me ndihmėn e analizės spektroskopike nė Orion zbuluan praninė e celulozės dhe disa bakterieve! Por Carl Sagani dhe Bishu Khare argumentuan se ato zbulime me siguri nuk tregojnė jetėn, sepse rezultate tė njėjta fituan edhe me supstancat jo tė gjalla.
Mund tė kontaktojmė sėpaku me 10 planete
Tani do tė analizojmė mundėsinė teorike dhe probabilitetin e jetės nė gjithėsi. Kjo arrihet me formulėn e njohur tė DRake-ut N=NxpfpneflfifcfL. N shėnon planetet me tė cilat mund tė komunikojmė. Nx= numri i yjeve nė Rrugėn e Qumėshtit. fp=pėrqindja e yjeve tė cilat kanė sistemin planetar. ne=numrin e planeteve ku ėshtė i mundėsuar zhvillimi i jetės. fl=numri i planeteve nė sisteme ku jeta ka filluar dhe mund tė zhvillohet. fi=numri i planeteve nė tė cilat u zhvillua intelekti. fc=planetet nė tė cilat u zhvillua civilizimi teknologjik. Carl Sagani duke marrė parasysh tė gjtha tė dhėnat e sotme erdhi nė konkludim se Nxfpneflfifc=1x109.
Por nė pėrcaktimin e vleftės sė fL dolėn komplikimet. Sipas gjasave tona fL del 10-8 sepse radio-astronomia (ėshtė korrelat i matjeve tė civilizimeve teknologjike) ėshtė e invetuar (zbuluar) para 35 viteve, ndėrsa jeta filloi para 35 x 108 viteve.
Atėherė nėse fL ėshtė 10-8 kjo do tė thotė se nė galaktikė ku ka disa qindra miliardė planeta ne mundemi tė kontaktojmė me 10 prej tyre. Por fL mund tė ketė vlerėn rreth 4 x 10-6 nėse marrim parasysh "lakoren luftarake" tė L.F. Richardsonit, qė thotė se dita e gjykimit do tė jetė nė v.2900. Kjo situatė na jep vlerėn rreth N=4x103.
Por Richardsoni nuk e ka ditur se pėr 20 vjet (llogaritė i bėri nė v. 1920) do tė zbulohet bomba atomike! Vlera e fL te autorėt e ndryshėm ėshtė tjetėr, pėr shembull Isaac Asimov nė librin e vet "Jeta nė gjithėsi" tregon se N bėn rreth 5.3x105.
Sezgin Bojniku
Explorer- Shkrime: 1004
Re: A jemi tė vetėm nė Univers ?
A jemi tė vetėm nė gjithėsi?
Fizikanti i madh Enriko Fermi thoste qe me 1950 "N.q.s. jashtetoksoret ekzistojne, atėherė ku janė?"
Dikush do tė thotė se ku e dimė ne se nuk janė tashmė kėtu (p.sh. si tek filmi 'Man in Black'), por ėshtė fakt, qe shkenca e sotme nuk ka arritur te gjeje ndonjė fakt te bindshm mbi ndonjė nderhyrje biologjike, kimike apo teknologjike, jashtėtokėsorė.
Ekziston fenomeni i UFO-ve, por si dhe dihet, ai ėshtė me shumė njė akt besimi se sa i bazuar ne fakte te vėrteta empirike.
Nėse do tė gjykonim sipas ligjeve te evulucionit dhe duke u bazuar ne numrin; miliarda yje vetėm ne galaktiken tonė (Udha e Qumeshtit) apo ne miliardat e galaktikave qe ekzistojne ne gjithesi, atėherė me njė aryetim shumė te thjeshtė, i bie qe qyteterimet aliene-jashtėtokėsorė te jenė me miliarda.
Ne ēdo sistem diellor me planete, ku jeta do tė ishte e mundur, do tė krijoheshin qyteterime. Kjo jetė mund te mendohet si e ngjashme me atė qe njohim ne, apo dhe krejtėsisht e ndryshme; e bazuar ne elemente totalisht te ndryshėm.
Sipas ligjeve te evulucionit - sapo te linde njė organizem primitiv, atėherė ai do tė ece drejt zhvillimit dhe deri ne stadin me te lartė, pra ne krijimin e njė qyteterimi. Sipas kėtyre arsyetimeve, duhet te mendojeme qe jeta inteligjente, apo dhe jo, ėshtė kudo.
POR historia evolutive e tokes na bėn te mendojmė dhe diēka tjetėr, qe do tė na bėnte jo dhe aq te sigurtė mbi ato arsyetimet e mesiperme. Qe nga lindja e jetės mbi toke, pėr 3 miliarde vite rrjesht, kanė jetuar vetėm organizma njeqelizore - dhe vetėm qe prej 700 milione vitesh ekziston njė jetė shumeqelizore, madje akoma nuk dihet me siguri dhe saktė, si ka lindur jeta njeqelizore dhe me pas kalimi i befasishem ne atė shumeqelizore.
POR edhe nėse jeta shumė qelizore do tė lindete, nuk ėshtė e thėnė se ajo duhet te shkoje drejt njė krijimit te qenieve inteligjente. Kėtė e tregon me sė miri historia e planetit tonė. Dinosauret e mbreteruan tokėn pėr 140 milion vitesh, por kurrė nuk evoluan drejtė njė jetė inteligjente dhe kurrė nuk krijuan njė qyteterim. Madje zhdukja e tyre qe njė rastesi(rėnia e njė asteroidi).
Pa pėrmendur me pas qe dhe shumė krijesa te tjera e kanė banuar tokėn pėr qindra miliona vite dhe nuk kaluan kurrė ne qenie inteligjente. Pra me te vėrtetė arsyetimi mbi shumesine e yjeve dhe galaktikave na bėn te mendojmė se medoemos duhet te ekzistojne qyteterime te tjera, por arsyetimet e tjera, te bėra mbi historinė evolutive te tokes i vėnė njė pikepyetje te madhe ēėshtjes.
Sė fundi kėtyre po i shtoj dhe njė tjetėr te bėrė nga shkencetaret. Nėse e marrim si fakt te kryer ekzistencėn e qeneieve jashtėtokėsorė - atėherė i bie qe gjatė 12 miliarde viteve te ekzistencės se gjithesise te jenė krijuar miliona apo miliarda qyteterime.
Duke u bazuar mbi njė teknologji qe nuk ėshtė aspak fantastike, por shumė e mundshme. P.sh.: Nga nga njė planet ku ka lindur dhe zhvilluar jeta niset njė grup eksploruesish dhe kolonizatoresh.
Ėshtė llogaritur qe me njė udhėtim prej njeqind (100) vitesh, arrihen dy yjet me te afert dhe me pas, gjatė 500 apo 1000 viteve kėto dy yjet e kolonizuara nisin nga ana e tyre, grupe te tjera kolonizuese (apo eksploruese) drejt yjeve qe ato kanė me afėr dhe kėshtu me radhe.
Dihet qe me kalimin e viteve teknologjia ecėn shumė shpejt pėrpara, pa folur me pas pėr kalimin e shekujve. Kėshtu brenda 2000 vjetėsh do tė kolonizohej njė hapėsirė prej dhjetra yjesh, pas 3500 vjetėsh qindra yje dhe pas 5000 vjetėsh njė pjesė e konsiderueshme e galaktikes. Duke vazhduar llogaritjet ne kėtė mėnyrė del qe duhen nga 4 deri ne 50 milone vite pėr te kolonizuar tėrė galaktiken. Foto 2:
Pra pas kėtij arsyetimi te thjeshtė dhe jetės se universit, del se gjithesia, apo se pakti galaktika jonė do tė ishte kolonizuar me kohe nga qyteterimi i parė qe do kish dalė. 4 apo dhe 50 milione vite janė gati asgjė me 12 (apo 20)miliarde vitet e gjithesise - dhe qyteterimi i parė qe do kishte dashur do e kishte bėrė me kohe.
Kėto arsyetime janė shumė te thjeshta dhe nuk mund te kundėrshtohen shumė lehtė.
Tani ndoshta vėrtetė nuk ėshtė krijuar jetė ne planete te tjerė, jashtėtokėsorė, ose jeta ekziston tashmė ne miliona planete, por udhetimet nderyjore janė te pamundura, apo mund te mendojmė qe askush nuk ka dashur te ndėrmarrė ekspedida eksploruese dhe kolonizuese (por natyra dhe nevojat tona na tregojnė te kundėrtėn) - dhe e fundit; alinet mund te jenė mes nesh prej kohėsh, por nuk duan t'i shohim ne; nuk duan te dalin ne drite.
Fizikanti i madh Enriko Fermi thoste qe me 1950 "N.q.s. jashtetoksoret ekzistojne, atėherė ku janė?"
Dikush do tė thotė se ku e dimė ne se nuk janė tashmė kėtu (p.sh. si tek filmi 'Man in Black'), por ėshtė fakt, qe shkenca e sotme nuk ka arritur te gjeje ndonjė fakt te bindshm mbi ndonjė nderhyrje biologjike, kimike apo teknologjike, jashtėtokėsorė.
Ekziston fenomeni i UFO-ve, por si dhe dihet, ai ėshtė me shumė njė akt besimi se sa i bazuar ne fakte te vėrteta empirike.
Nėse do tė gjykonim sipas ligjeve te evulucionit dhe duke u bazuar ne numrin; miliarda yje vetėm ne galaktiken tonė (Udha e Qumeshtit) apo ne miliardat e galaktikave qe ekzistojne ne gjithesi, atėherė me njė aryetim shumė te thjeshtė, i bie qe qyteterimet aliene-jashtėtokėsorė te jenė me miliarda.
Ne ēdo sistem diellor me planete, ku jeta do tė ishte e mundur, do tė krijoheshin qyteterime. Kjo jetė mund te mendohet si e ngjashme me atė qe njohim ne, apo dhe krejtėsisht e ndryshme; e bazuar ne elemente totalisht te ndryshėm.
Sipas ligjeve te evulucionit - sapo te linde njė organizem primitiv, atėherė ai do tė ece drejt zhvillimit dhe deri ne stadin me te lartė, pra ne krijimin e njė qyteterimi. Sipas kėtyre arsyetimeve, duhet te mendojeme qe jeta inteligjente, apo dhe jo, ėshtė kudo.
POR historia evolutive e tokes na bėn te mendojmė dhe diēka tjetėr, qe do tė na bėnte jo dhe aq te sigurtė mbi ato arsyetimet e mesiperme. Qe nga lindja e jetės mbi toke, pėr 3 miliarde vite rrjesht, kanė jetuar vetėm organizma njeqelizore - dhe vetėm qe prej 700 milione vitesh ekziston njė jetė shumeqelizore, madje akoma nuk dihet me siguri dhe saktė, si ka lindur jeta njeqelizore dhe me pas kalimi i befasishem ne atė shumeqelizore.
POR edhe nėse jeta shumė qelizore do tė lindete, nuk ėshtė e thėnė se ajo duhet te shkoje drejt njė krijimit te qenieve inteligjente. Kėtė e tregon me sė miri historia e planetit tonė. Dinosauret e mbreteruan tokėn pėr 140 milion vitesh, por kurrė nuk evoluan drejtė njė jetė inteligjente dhe kurrė nuk krijuan njė qyteterim. Madje zhdukja e tyre qe njė rastesi(rėnia e njė asteroidi).
Pa pėrmendur me pas qe dhe shumė krijesa te tjera e kanė banuar tokėn pėr qindra miliona vite dhe nuk kaluan kurrė ne qenie inteligjente. Pra me te vėrtetė arsyetimi mbi shumesine e yjeve dhe galaktikave na bėn te mendojmė se medoemos duhet te ekzistojne qyteterime te tjera, por arsyetimet e tjera, te bėra mbi historinė evolutive te tokes i vėnė njė pikepyetje te madhe ēėshtjes.
Sė fundi kėtyre po i shtoj dhe njė tjetėr te bėrė nga shkencetaret. Nėse e marrim si fakt te kryer ekzistencėn e qeneieve jashtėtokėsorė - atėherė i bie qe gjatė 12 miliarde viteve te ekzistencės se gjithesise te jenė krijuar miliona apo miliarda qyteterime.
Duke u bazuar mbi njė teknologji qe nuk ėshtė aspak fantastike, por shumė e mundshme. P.sh.: Nga nga njė planet ku ka lindur dhe zhvilluar jeta niset njė grup eksploruesish dhe kolonizatoresh.
Ėshtė llogaritur qe me njė udhėtim prej njeqind (100) vitesh, arrihen dy yjet me te afert dhe me pas, gjatė 500 apo 1000 viteve kėto dy yjet e kolonizuara nisin nga ana e tyre, grupe te tjera kolonizuese (apo eksploruese) drejt yjeve qe ato kanė me afėr dhe kėshtu me radhe.
Dihet qe me kalimin e viteve teknologjia ecėn shumė shpejt pėrpara, pa folur me pas pėr kalimin e shekujve. Kėshtu brenda 2000 vjetėsh do tė kolonizohej njė hapėsirė prej dhjetra yjesh, pas 3500 vjetėsh qindra yje dhe pas 5000 vjetėsh njė pjesė e konsiderueshme e galaktikes. Duke vazhduar llogaritjet ne kėtė mėnyrė del qe duhen nga 4 deri ne 50 milone vite pėr te kolonizuar tėrė galaktiken. Foto 2:
Pra pas kėtij arsyetimi te thjeshtė dhe jetės se universit, del se gjithesia, apo se pakti galaktika jonė do tė ishte kolonizuar me kohe nga qyteterimi i parė qe do kish dalė. 4 apo dhe 50 milione vite janė gati asgjė me 12 (apo 20)miliarde vitet e gjithesise - dhe qyteterimi i parė qe do kishte dashur do e kishte bėrė me kohe.
Kėto arsyetime janė shumė te thjeshta dhe nuk mund te kundėrshtohen shumė lehtė.
Tani ndoshta vėrtetė nuk ėshtė krijuar jetė ne planete te tjerė, jashtėtokėsorė, ose jeta ekziston tashmė ne miliona planete, por udhetimet nderyjore janė te pamundura, apo mund te mendojmė qe askush nuk ka dashur te ndėrmarrė ekspedida eksploruese dhe kolonizuese (por natyra dhe nevojat tona na tregojnė te kundėrtėn) - dhe e fundit; alinet mund te jenė mes nesh prej kohėsh, por nuk duan t'i shohim ne; nuk duan te dalin ne drite.

Neo- Shkrime: 1199
A jemi vetėm nė Univers ?
A jemi vetėm nė Univers ?
A mund tė jemi kaq arrogantė sa tė mendojmė se jemi i vetmi pėrjashtim nė pafundėsinė e universit?
Ēfarė do tė ndodhte nėse do tė interceptonim njė sinjal apo njė mesazh me origjinė aliene?
Ndėrkohė qė bota shkencore ėshtė e ndarė nė debat, teologjia katolike pranon mundėsinė e formave tė jetės nė botė tė tjera. Astronomi jezuit, Atė Hoze Gabriel Funes pohonte nė 13 maj tė vitit qė kaloi nė njė intervistė tė dhėnė pėr "Observatorin" roman se "ėshtė e mundur qė nė ndonjė qoshe tė universit tė ekzistojnė planete tė ngjashėm me Tokėn, ku ka patur njė zhvillim tė jetės".
Ideja e formave inteligjente tė jetės, tė ngjashme me tonėn, nuk bie ndesh me vizionin kristian, por pėrkundrazi, ajo mbėshtet idenė e njė Ati Krijues tė pėrbashkėt, siē ėshtė shprehur nė tė kaluarėn edhe Don Piero Koda, Minsinjor Korado Balduēi, si dhe Atė Xhorxh Koin.
IMPULSI MISTERIOZ
Njė impuls i quajtur SHGB02+14A ka udhėtuar nėpėr frekuencėn 1420 MhZ. Ėshtė kjo gjėja mė e rėndėsishme qė ėshtė zbuluar nga radioteleskopi i Arecibos nė Porto Riko kur nė shkurt tė vitit 2003 nisi projekti SETI (Search for Extra Terrestrial Intelligence - njė organizatė shkencore private), apo mė saktė, njė program shkencor qė e ndan hemisferėn qiellore nė 200 pjesė, i pikas, i studion, i analizon. Sinjali vjen nga 1000 vite dritė larg Tokės dhe fuqia e tij e lėshimit rezulton e qėndrueshme ndryshe nga tė tjerė qė, deri tani, janė humbur nėpėr zhurmat e fundit tė universit.
Sipas disa shkencėtarėve, nuk bėhet fjalė pėr fenomene natyrorė, por pėr dikė qė nga qielli pėrpiqet tė vendosė njė kontakt me ne. Debati mbetet i hapur, ndėrkohė qė bota shkencore ėshtė e ndarė ndėrmjet filoalienėve dhe skeptikėve. Vala e radios vjen nga njė pjesė e qiellit ku nuk duket tė ketė galaksi. Frekuenca e lėshimit pėrkon me njė prej notave parėsore me tė cilat hidrogjeni thith dhe lėshon energji.
Sipas studimeve tė parė, sinjali nuk duket se vjen nga burime natyrorė por duket se ėshtė i ndėrtuar artificialisht. Diomethėnė: I ndėrtuar nga njė inteligjencė aliene, e cila ėshtė nė gjendje tė pėrgatisė njė urė transmetimi drejt pafundėsisė nė pritje qė dikush nga ana tjetėr e qiellit ta kapė sinjalin dhe tė pėrgjigjet. Tani pritet momenti kur ai tė rishfaqet dhe atėherė e gjithė kjo do tė bėhet vėrtetė interesante. Ndėrkohė, mbeten tė gjithė pikėpyetjet mbi kėtė ēėshtje.
ART DHE UFO
Nėse diēka reale ka ndodhur vėrtetė, atėherė duhet tė ekzistojnė patjetėr gjurmėt nė kujtesėn kolektive tė njerėzimit. Vetėm kėshtu do tė shpjegoheshin misteret qė pėrmbahen nė artin e ēdo epoke dhe ēdo vendi. Nė ikonografinė klasike gjenden figura tė ndryshme nė brendėsi tė veprave tė krijuara e me autorė tė ndryshėm, qė riprodhojnė objekte tė ēuditshėm tė ngjashėm me UFO-t.
Ndėr veprat qė kanė mė shumė lidhje me kėtė argument mund tė pėrmenden "Tebaida" e Paolo Uēelos, e pranishme nė Galerinė e Akademisė sė Firences. Piktura pėrmban skena tė ndryshme tė jetės nė njė manastir: poshtė nė tė majtė, Virgjėresha shfaqet nė San Bernardo; sipėr, njė grup murgjish fshikullohen pranė njė Kryqi; nė qendėr, nė njė shpellė tė madhe ėshtė paraqitur Shėn Zheromi teksa lutet pėrpara njė tjetėr kryqi me Krishtin tė kryqėzuar, ndėrkohė qė lart, Shėn Francesku, i gjunjėzuar pret stigmatat.
Nė zonėn e poshtme dhe djathtas ėshtė paraqitur ndoshta predikimi i Shėn Romualdos. Po ēfarė ėshtė ai objekti i kuq nė shpellė, nė qendėr, nė tė djathtė tė kryqit?
Njė tjetėr vepėr ėshtė "Lajmėrimi" i Karlo Krivelit, e pranishėm nė Londėr, nė Galerinė Kombėtare. Kėtu paraqitet njė rreze qė zbret nga qielli dhe qė mbėrrin tek Madona. Ajo rreze niset pikėrisht nga njė objekt fluturues i paidentifikuar, me formė disku qė gjendet mes reve. Rrezja qė godet Madonėn (dhe qė nga ana e saj dėgjon fjalėt e Engjėllit) shfaqet nė shumė vepra tė tjera tė artit mesjetar dhe tė rilindjes, por mbi tė gjitha nė Lajmėrimet e shumtė tė Pagėzuarve tė Krishtit.
Mė tej, "Lindja e Krishtit", e Bernardino di Betos, i quajtur Pinturikio. "Po tė ngresh sytė nė qiellin e zymtė, pak mė sipėr relieveve shkėmborė nė horizont... Konturet dhe ngjyra e bėrthamės pėrshkruajnė njė sferė jo tamam tė rregullt, me ngjyrė gri tė hapur dhe nė dukje metalike, e cila lėshon njė sasi drite, duke e bėrė tė rrethohet nga njė aureolė ngjyrė tė verdhė nė portokiall".
Dhe duhet tė pėrmendim edhe Madonėn me Fėmijėn e Shėn Xhovanit, e pranishme nė Firence. Vepėr e Sebastiano Mainardit ose Jakobo de Selaios, kjo pikturė paraqet njė personazh qė, me njėrėn dorė nė ballė sheh drejt njė objekti nė qiell. Me tė ėshtė edhe njė qen, i cili edhe ai sheh drejt njė objekti tė ēuditshėm. Nė Ungjillin sipas Lukės: "Nė atė zonė kishte disa barinj qė natėn rrinin zgjuar pėr tė ruajtur bagėtinė e tyre.
Njė engjėll i Zotit u shfaq para tyre dhe lavdia e Perėndisė i mbushi me dritė. Ata i mbėrtheu paniku, por engjėlli u tha: "Mos u trembni, kam pėr t'ju dhėnė njė lajmėrim tė gėzueshėm, pėr tė gjithė: sot ka lindur nė qytetin e Davidit njė shpėtimtar, qė ėshtė Krishti..."
Sigurisht, nuk mund tė flitet pėr prova, por vetėm pėr dyshime, tregues apo interpretime qė u pėrkasin fesė, shėrbimeve tė fshehtė apo dėshmive personale. Por asnjė element tė sė vėrtetės. Atėherė, si mund tė interpretohen kėto legjenda qė qarkullojnė prej dhjetėra vitesh dhe qė nė veprat e ēdo epoke gjejnė gjurmė evidente tė shfaqjes sė jashtėtokėsorėve? Duket sikur njeriu dėshiron qė me ēdo kusht tė zbulojė ekzistencėn e njė qenieje aliene.
TEORITĖ
Nė vitin 1961, Akademia Kombėtare e Shkencave nė SHBA organizoi njė kongres pėr tė diskutuar orientimin nė studimet hapėsinore. Ishte hera e parė qė komuniteti shkencor pėrballej seriozisht me problemin e kėrkimeve tė sinjaleve tė qytetėrimeve jashtėtokėsorė. Nė atė rast, astronomi Frank Drake paraqiti njė ekuacion, i cili ishte i destinuar tė shndėrrohej nė bazėn e ēdo lloj studimi tė ekzistencės sė alienėve.
N = R fp ne fl fi fc L
Ky ekuacion ishte njė tentativė pėr tė vlerėsuar shkencėrisht numrin e qytetėrimeve jashtėtokėsorė tė pranishėm nė galaksinė tonė dhe nė gjendje tė vendosin njė kontakt me tokėn.
N pėrfaqėson numrin e kėtyre qytetėrimeve, numėr qė korrespondon me produktin e fijeve tė gėrmave qė ndodhen prapa njė sinjali.
R ėshtė pėrqindja e formacioneve yjorė nė Rrugėn e Qumėshtit.
fp ėshtė fraksioni i yjeve qė kanė planetė; "ne" ėshtė numri i planetėve pėr sistem diellor qė janė nė gjendje tė kenė forma jete; "fl" ėshtė ajo pjesė e planetėve qė praktikisht ka zhvilluar forma jete; "fc" ėshtė pjesa e qenieve inteligjente qė janė nė gjendje tė komunikojnė; fm ėshtė pjesa e qenieve inteligjente qė janė nė gjendje tė arrijnė dhe kolonizojnė mė shumė planete; L ėshtė vlerėsimi i kohėzgjatjes sė kėtyre qytetėrimeve tė zhvilluar.
Rėndėsia e ekuacionit tė Drake qėndron nė faktin qė i ka dhėnė dinjitet shkencor njė pikėpyetjeje tė madhe qė pėrndryshe do tė kish mbetur objekt ekskluziv kultesh, legjendash metropoiltane dhe mitizimesh. Vėmendja qė gėzoi ekuacioni Drake nė komunitetin shkencor lejoi nisjen e SETI-t. Ky projekt kėrkimesh bazohet nė idenė qė qytetėrimet alienė teknologjikisht tė pėrparuar mund tė zbulohen duke interceptuar sinjalet e tyre nė valė radioje.
Deri tani, asnjė nga eksperimentet e shumė tė SETI nuk ka zbuluar diēka qė tė mund tė konsiderohet si njė sinjal komunikimi ndėryjor. Frank Drake ka thėnė se nė galaksinė tonė janė tė paktėn 10 332 qytetėrime qė janė nė gjendje tė vendosin njė kontakt me ne, njė numėr qė natyrisht e ka pėrllogaritur falė ekuacionit tė tij.
Duke iu referuar deri nė njė farė mase ekuacionit tė Drake, matematicieni i famshėm Aczel (autor i librave tė ndryshėm shkencorė) ka konkluduar mes tė tjerash se, cilido tė jetė numri, probabiliteti i ekzistencės sė alienėve ėshtė baraz me njėqind pėrqind.
Nė epokat pėrpara kėsaj tonės ėshtė debatuar mundėsia e ekzistencės sė jashtėtokėsorėve dhe janė marrė nė konsideratė tė gjithė problemet qė buronin prej kėsaj. Historiani Majkėll Krou ka pėrllogaritur se qė nga kohėrat e grekėve tė lashtė e deri nė vitin 1917, janė shkruar afro 170 vėllime mbi kėtė argument. Dhe pas vitit 1917, numėrimi i vėllimeve tė shkruar jo vetėm nuk ėshtė bėrė, por do tė ishte e pamundur.
Sipas shkencėtarėve, jeta rregullohet sipas tre parimeve: ai i uniformitetit tė natyrės, i kompletimit dhe parimi kopernikas, ose mediokriciteti.
1. Ligjet e natyrės janė tė njėjtė nė tė gjithė universin. Si pasojė, proceset fizikė qė kanė prodhuar jetėn mbi tokė mund tė verifikohen edhe diku tjetėr.
2. Nė natyrė, gjithēka qė ėshtė e mundur ka prirjen tė realizohet. Me fjalė tė tjera: nėse asgjė nuk e pengon lindjen e jetės, jeta do tė lindė.
3. Planeti tokė nuk zė njė pozicion tė veēantė dhe as nuk ka njė status tė veēantė nė Univers. Eshtė njė planet tipik qė rrotullohet pėrreth njė ylli tipik nė njė galaksi tipike. Koperniku ka pėrfunduar se Toka dhe njerėzimi nuk janė nė qendėr tė Universit. Aplikuar ky nė ēėshtjen e jetės nė botė tė tjera, parimi tė bėn tė mendosh qė nėse toka nuk ėshtė e veēantė nga pikėpamja astornomike, gjeologjike, fizike dhe kimike, atėherė nuk duhet tė jetė e veēantė as nga pikėpamja biologjike.
Pastaj, a mund tė jemi kaq arrogantė sa tė mendojmė se jemi i vetmi pėrjashtim nė pafundėsinė e universit? Nėse merret e mirėqenė hipoteza qė nuk ekziston asnjė Krijues me njė tru tė denjė pėr kėtė emėr dhe qė universi ka lindur pak rastėsisht dhe pak nė vijim tė njė shpėrthimi tė madh, Big Bang-ut siē e e quajnė fizikantėt, nuk do tė ishte e ēuditshme qė aksidenti i quajtur jetė po verifikohet vetėm njė herė?
Nga cilido kėndvėshtrim t'i qasesh kėtij problemi, konkluzioni duket tė jetė pėrherė i njėjtė: ndoshta vetėm pėr njė faktor thjesht statistikor, nuk mund tė jemi tė vetėm nė univers.
Ēfarė impakti do tė kishte mbi mėnyrėn si e mendojmė vetveten dhe pozicionin tonė nė kozmos zbulimi i ekzistencės sė formave tė jetės nė planetė tė tjerė? Nuk ka asjnė dyshim, qė qoftė edhe zbulimi i njė mikrobi jashtėtokėsor qė mund tė demonstrojė se ka evoluar i pavarur nga format e jetės mbi tokė, do tė ndikonte nė mėnyrė domethėnėse mbi vizionin qė ne kemi mbi botėn dhe do tė sillte nė shoqėrinė tonė ndryshime tė thellė po aq tė rėndėsishėm sa ata tė revolucioneve tė Kopernikut dhe tė Darvinit: mund tė quhej pėrfundimisht zbulimi mė i madh shkencor i tė gjithė kohėrave.
Dhe nė rastin mė ekstrem, nėse do tė arrinim tė interceptonim njė mesazh tė alienėve, ka shumė mundėsi qė ai tė kishte njė efekt shkatėrrimtar mbi njerėzimin.
Njė mesazh i MUNDSHĖM...
Ēfarė do tė ndodhte nėse do tė interceptonim njė sinjal apo njė mesazh me origjinė aliene? Ēfarė do tė thoshte saktėsisht pėr njeriun zbulimi se nuk jemi tė vetmet qenie inteligjente nė univers? Shkencėtarėt e Projektit Kolombi (nė kuadėr tė programit tė bashkėpunimit shkencor e teknologjik mes qeverisė italiane dhe asaj argjentinase) kanė ngritur njė komision pėr tė vendosur se si do tė duhej tė jepej lajmėrimi nė rast se do tė interceptohej njė sinjal alien dhe ēfarė do tė duhej bėrė pėr tė dhėnė njė pėrgjigje.
Janė hipotizuar forma tė ndryshme sinjalesh alienė. Rasti mė elementar do tė ishte ai i njė lloj fari. Do tė bėhej fjalė thjesht pėr njė akt komunikimi tė ekzistencės sė qytetėrimti tė tyre, pėr kėdo qė eksploron hapėsirėn.
Njė rast mė interesant do tė ishte ai nė tė cilin fari do tė transmetonte informacione mbi qytetėrimin e tyre e ndoshta njė ftesė opėr t'u vėnė nė kontakt. Duke qenė se ėshtė e mundur tė pėrfshish njė sasi tė madh informacioni nė njė sinjal radio apo lazer tė shkurtėr, mund tė zbulojmė shumė gjėra vetėm duke analizuar sinjalin e shkurtėr fillestar.
Eshtė e mendueshme qė alienėt tė kenė zbuluar ekzistencėn tonė nė Tokė dhe qė janė vėnė nė punė pėr tė na kontaktuar. Mund tė jenė vėnė nė dijeni mbi ne nė mėnyra tė ndryshme. Sinjalet e radios qė shkojnė nga njė qoshe e tokės nė tjetrėn, ėshtė e mundur qė tė pėrhapen edhe nė hapėsirė me shpejtėsinė e dritės. Njė antenė me ndjeshmėrinė e duhur mund tė ketė pėrcjellė sinjalet tona radiofonike dhe televizive qė tani duhet tė kenė udhėtuar me dhjetėra vite dritė.
Njė impiant edhe mė i ndjeshėm mund tė pėrcjellė rrezet gama tė prodhuar nga eksperimentet bėrthamorė tė kryer nė atmosferėn tonė. Prania jonė mund tė deduktohet edhe duke u bazuar nė faktin qė toka ėshtė njė Planet nė tė cilin ishte e mundur tė zhvillohej nėj formė inteligjente jete.
Eshtė e mundur edhe qė alienėt tė kenė vizituar herė pas here tokėn, duke ditur qė shpejt kjo formė jete inteligjente do tė zhvillohej. Mund tė kenė lėnė apo dėrguar shumė kohė mė parė njė sondė me qėllimin qė t'i lajmėronte pėr zhvillimin e njė shoqėrie teknologjike. Njė sondė e tillė mund tė jetė nė orbitė nė sistemin diellor. Por ekziston edhe njė tjetėr mundėsi: ajo e zbulimit tė njė mesazhi alien mbi tokė, apo pranė saj.
Cilat do tė ishin pasojat e mundshme tė interceptimit tė njė mesazhi alien mbi tre hipotezat alternative qė lidhen me origjinėn e jetės? Nėse zbulojmė ekzistencėn e qenieve jashtėtokėsore, a do tė ishte e mundur tė vazhdonim tė kėmbėngulnim nė tezėn e mrekullisė sė origjinės sė jetės. Natyrisht, nga pikėpamja logjike, nuk ėshtė e pamundur qė jeta ka lindur mrekullisht dhe ėshtė pėrhapur nė univers.
Megjithatė, kjo hipotezė do tė hidhte dyshime mbi teorinė e origjinės hyjnore tė inteligjencės dhe vetėdijes. Njė sinjal alien do tė na detyronte tė arrinim nė konkluzionin qė inteligjenca ėshtė e zhvilluar nė mėnyrė tė pavarur nga ne nė pjesė tė tjera tė universit dhe se homo sapiens-i nuk zė njė vend tė veēantė nė rendin e gjėrave.
A mund tė jemi kaq arrogantė sa tė mendojmė se jemi i vetmi pėrjashtim nė pafundėsinė e universit?
Ēfarė do tė ndodhte nėse do tė interceptonim njė sinjal apo njė mesazh me origjinė aliene?
Ndėrkohė qė bota shkencore ėshtė e ndarė nė debat, teologjia katolike pranon mundėsinė e formave tė jetės nė botė tė tjera. Astronomi jezuit, Atė Hoze Gabriel Funes pohonte nė 13 maj tė vitit qė kaloi nė njė intervistė tė dhėnė pėr "Observatorin" roman se "ėshtė e mundur qė nė ndonjė qoshe tė universit tė ekzistojnė planete tė ngjashėm me Tokėn, ku ka patur njė zhvillim tė jetės".
Ideja e formave inteligjente tė jetės, tė ngjashme me tonėn, nuk bie ndesh me vizionin kristian, por pėrkundrazi, ajo mbėshtet idenė e njė Ati Krijues tė pėrbashkėt, siē ėshtė shprehur nė tė kaluarėn edhe Don Piero Koda, Minsinjor Korado Balduēi, si dhe Atė Xhorxh Koin.
IMPULSI MISTERIOZ
Njė impuls i quajtur SHGB02+14A ka udhėtuar nėpėr frekuencėn 1420 MhZ. Ėshtė kjo gjėja mė e rėndėsishme qė ėshtė zbuluar nga radioteleskopi i Arecibos nė Porto Riko kur nė shkurt tė vitit 2003 nisi projekti SETI (Search for Extra Terrestrial Intelligence - njė organizatė shkencore private), apo mė saktė, njė program shkencor qė e ndan hemisferėn qiellore nė 200 pjesė, i pikas, i studion, i analizon. Sinjali vjen nga 1000 vite dritė larg Tokės dhe fuqia e tij e lėshimit rezulton e qėndrueshme ndryshe nga tė tjerė qė, deri tani, janė humbur nėpėr zhurmat e fundit tė universit.
Sipas disa shkencėtarėve, nuk bėhet fjalė pėr fenomene natyrorė, por pėr dikė qė nga qielli pėrpiqet tė vendosė njė kontakt me ne. Debati mbetet i hapur, ndėrkohė qė bota shkencore ėshtė e ndarė ndėrmjet filoalienėve dhe skeptikėve. Vala e radios vjen nga njė pjesė e qiellit ku nuk duket tė ketė galaksi. Frekuenca e lėshimit pėrkon me njė prej notave parėsore me tė cilat hidrogjeni thith dhe lėshon energji.
Sipas studimeve tė parė, sinjali nuk duket se vjen nga burime natyrorė por duket se ėshtė i ndėrtuar artificialisht. Diomethėnė: I ndėrtuar nga njė inteligjencė aliene, e cila ėshtė nė gjendje tė pėrgatisė njė urė transmetimi drejt pafundėsisė nė pritje qė dikush nga ana tjetėr e qiellit ta kapė sinjalin dhe tė pėrgjigjet. Tani pritet momenti kur ai tė rishfaqet dhe atėherė e gjithė kjo do tė bėhet vėrtetė interesante. Ndėrkohė, mbeten tė gjithė pikėpyetjet mbi kėtė ēėshtje.
ART DHE UFO
Nėse diēka reale ka ndodhur vėrtetė, atėherė duhet tė ekzistojnė patjetėr gjurmėt nė kujtesėn kolektive tė njerėzimit. Vetėm kėshtu do tė shpjegoheshin misteret qė pėrmbahen nė artin e ēdo epoke dhe ēdo vendi. Nė ikonografinė klasike gjenden figura tė ndryshme nė brendėsi tė veprave tė krijuara e me autorė tė ndryshėm, qė riprodhojnė objekte tė ēuditshėm tė ngjashėm me UFO-t.
Ndėr veprat qė kanė mė shumė lidhje me kėtė argument mund tė pėrmenden "Tebaida" e Paolo Uēelos, e pranishme nė Galerinė e Akademisė sė Firences. Piktura pėrmban skena tė ndryshme tė jetės nė njė manastir: poshtė nė tė majtė, Virgjėresha shfaqet nė San Bernardo; sipėr, njė grup murgjish fshikullohen pranė njė Kryqi; nė qendėr, nė njė shpellė tė madhe ėshtė paraqitur Shėn Zheromi teksa lutet pėrpara njė tjetėr kryqi me Krishtin tė kryqėzuar, ndėrkohė qė lart, Shėn Francesku, i gjunjėzuar pret stigmatat.
Nė zonėn e poshtme dhe djathtas ėshtė paraqitur ndoshta predikimi i Shėn Romualdos. Po ēfarė ėshtė ai objekti i kuq nė shpellė, nė qendėr, nė tė djathtė tė kryqit?
Njė tjetėr vepėr ėshtė "Lajmėrimi" i Karlo Krivelit, e pranishėm nė Londėr, nė Galerinė Kombėtare. Kėtu paraqitet njė rreze qė zbret nga qielli dhe qė mbėrrin tek Madona. Ajo rreze niset pikėrisht nga njė objekt fluturues i paidentifikuar, me formė disku qė gjendet mes reve. Rrezja qė godet Madonėn (dhe qė nga ana e saj dėgjon fjalėt e Engjėllit) shfaqet nė shumė vepra tė tjera tė artit mesjetar dhe tė rilindjes, por mbi tė gjitha nė Lajmėrimet e shumtė tė Pagėzuarve tė Krishtit.
Mė tej, "Lindja e Krishtit", e Bernardino di Betos, i quajtur Pinturikio. "Po tė ngresh sytė nė qiellin e zymtė, pak mė sipėr relieveve shkėmborė nė horizont... Konturet dhe ngjyra e bėrthamės pėrshkruajnė njė sferė jo tamam tė rregullt, me ngjyrė gri tė hapur dhe nė dukje metalike, e cila lėshon njė sasi drite, duke e bėrė tė rrethohet nga njė aureolė ngjyrė tė verdhė nė portokiall".
Dhe duhet tė pėrmendim edhe Madonėn me Fėmijėn e Shėn Xhovanit, e pranishme nė Firence. Vepėr e Sebastiano Mainardit ose Jakobo de Selaios, kjo pikturė paraqet njė personazh qė, me njėrėn dorė nė ballė sheh drejt njė objekti nė qiell. Me tė ėshtė edhe njė qen, i cili edhe ai sheh drejt njė objekti tė ēuditshėm. Nė Ungjillin sipas Lukės: "Nė atė zonė kishte disa barinj qė natėn rrinin zgjuar pėr tė ruajtur bagėtinė e tyre.
Njė engjėll i Zotit u shfaq para tyre dhe lavdia e Perėndisė i mbushi me dritė. Ata i mbėrtheu paniku, por engjėlli u tha: "Mos u trembni, kam pėr t'ju dhėnė njė lajmėrim tė gėzueshėm, pėr tė gjithė: sot ka lindur nė qytetin e Davidit njė shpėtimtar, qė ėshtė Krishti..."
Sigurisht, nuk mund tė flitet pėr prova, por vetėm pėr dyshime, tregues apo interpretime qė u pėrkasin fesė, shėrbimeve tė fshehtė apo dėshmive personale. Por asnjė element tė sė vėrtetės. Atėherė, si mund tė interpretohen kėto legjenda qė qarkullojnė prej dhjetėra vitesh dhe qė nė veprat e ēdo epoke gjejnė gjurmė evidente tė shfaqjes sė jashtėtokėsorėve? Duket sikur njeriu dėshiron qė me ēdo kusht tė zbulojė ekzistencėn e njė qenieje aliene.
TEORITĖ
Nė vitin 1961, Akademia Kombėtare e Shkencave nė SHBA organizoi njė kongres pėr tė diskutuar orientimin nė studimet hapėsinore. Ishte hera e parė qė komuniteti shkencor pėrballej seriozisht me problemin e kėrkimeve tė sinjaleve tė qytetėrimeve jashtėtokėsorė. Nė atė rast, astronomi Frank Drake paraqiti njė ekuacion, i cili ishte i destinuar tė shndėrrohej nė bazėn e ēdo lloj studimi tė ekzistencės sė alienėve.
N = R fp ne fl fi fc L
Ky ekuacion ishte njė tentativė pėr tė vlerėsuar shkencėrisht numrin e qytetėrimeve jashtėtokėsorė tė pranishėm nė galaksinė tonė dhe nė gjendje tė vendosin njė kontakt me tokėn.
N pėrfaqėson numrin e kėtyre qytetėrimeve, numėr qė korrespondon me produktin e fijeve tė gėrmave qė ndodhen prapa njė sinjali.
R ėshtė pėrqindja e formacioneve yjorė nė Rrugėn e Qumėshtit.
fp ėshtė fraksioni i yjeve qė kanė planetė; "ne" ėshtė numri i planetėve pėr sistem diellor qė janė nė gjendje tė kenė forma jete; "fl" ėshtė ajo pjesė e planetėve qė praktikisht ka zhvilluar forma jete; "fc" ėshtė pjesa e qenieve inteligjente qė janė nė gjendje tė komunikojnė; fm ėshtė pjesa e qenieve inteligjente qė janė nė gjendje tė arrijnė dhe kolonizojnė mė shumė planete; L ėshtė vlerėsimi i kohėzgjatjes sė kėtyre qytetėrimeve tė zhvilluar.
Rėndėsia e ekuacionit tė Drake qėndron nė faktin qė i ka dhėnė dinjitet shkencor njė pikėpyetjeje tė madhe qė pėrndryshe do tė kish mbetur objekt ekskluziv kultesh, legjendash metropoiltane dhe mitizimesh. Vėmendja qė gėzoi ekuacioni Drake nė komunitetin shkencor lejoi nisjen e SETI-t. Ky projekt kėrkimesh bazohet nė idenė qė qytetėrimet alienė teknologjikisht tė pėrparuar mund tė zbulohen duke interceptuar sinjalet e tyre nė valė radioje.
Deri tani, asnjė nga eksperimentet e shumė tė SETI nuk ka zbuluar diēka qė tė mund tė konsiderohet si njė sinjal komunikimi ndėryjor. Frank Drake ka thėnė se nė galaksinė tonė janė tė paktėn 10 332 qytetėrime qė janė nė gjendje tė vendosin njė kontakt me ne, njė numėr qė natyrisht e ka pėrllogaritur falė ekuacionit tė tij.
Duke iu referuar deri nė njė farė mase ekuacionit tė Drake, matematicieni i famshėm Aczel (autor i librave tė ndryshėm shkencorė) ka konkluduar mes tė tjerash se, cilido tė jetė numri, probabiliteti i ekzistencės sė alienėve ėshtė baraz me njėqind pėrqind.
Nė epokat pėrpara kėsaj tonės ėshtė debatuar mundėsia e ekzistencės sė jashtėtokėsorėve dhe janė marrė nė konsideratė tė gjithė problemet qė buronin prej kėsaj. Historiani Majkėll Krou ka pėrllogaritur se qė nga kohėrat e grekėve tė lashtė e deri nė vitin 1917, janė shkruar afro 170 vėllime mbi kėtė argument. Dhe pas vitit 1917, numėrimi i vėllimeve tė shkruar jo vetėm nuk ėshtė bėrė, por do tė ishte e pamundur.
Sipas shkencėtarėve, jeta rregullohet sipas tre parimeve: ai i uniformitetit tė natyrės, i kompletimit dhe parimi kopernikas, ose mediokriciteti.
1. Ligjet e natyrės janė tė njėjtė nė tė gjithė universin. Si pasojė, proceset fizikė qė kanė prodhuar jetėn mbi tokė mund tė verifikohen edhe diku tjetėr.
2. Nė natyrė, gjithēka qė ėshtė e mundur ka prirjen tė realizohet. Me fjalė tė tjera: nėse asgjė nuk e pengon lindjen e jetės, jeta do tė lindė.
3. Planeti tokė nuk zė njė pozicion tė veēantė dhe as nuk ka njė status tė veēantė nė Univers. Eshtė njė planet tipik qė rrotullohet pėrreth njė ylli tipik nė njė galaksi tipike. Koperniku ka pėrfunduar se Toka dhe njerėzimi nuk janė nė qendėr tė Universit. Aplikuar ky nė ēėshtjen e jetės nė botė tė tjera, parimi tė bėn tė mendosh qė nėse toka nuk ėshtė e veēantė nga pikėpamja astornomike, gjeologjike, fizike dhe kimike, atėherė nuk duhet tė jetė e veēantė as nga pikėpamja biologjike.
Pastaj, a mund tė jemi kaq arrogantė sa tė mendojmė se jemi i vetmi pėrjashtim nė pafundėsinė e universit? Nėse merret e mirėqenė hipoteza qė nuk ekziston asnjė Krijues me njė tru tė denjė pėr kėtė emėr dhe qė universi ka lindur pak rastėsisht dhe pak nė vijim tė njė shpėrthimi tė madh, Big Bang-ut siē e e quajnė fizikantėt, nuk do tė ishte e ēuditshme qė aksidenti i quajtur jetė po verifikohet vetėm njė herė?
Nga cilido kėndvėshtrim t'i qasesh kėtij problemi, konkluzioni duket tė jetė pėrherė i njėjtė: ndoshta vetėm pėr njė faktor thjesht statistikor, nuk mund tė jemi tė vetėm nė univers.
Ēfarė impakti do tė kishte mbi mėnyrėn si e mendojmė vetveten dhe pozicionin tonė nė kozmos zbulimi i ekzistencės sė formave tė jetės nė planetė tė tjerė? Nuk ka asjnė dyshim, qė qoftė edhe zbulimi i njė mikrobi jashtėtokėsor qė mund tė demonstrojė se ka evoluar i pavarur nga format e jetės mbi tokė, do tė ndikonte nė mėnyrė domethėnėse mbi vizionin qė ne kemi mbi botėn dhe do tė sillte nė shoqėrinė tonė ndryshime tė thellė po aq tė rėndėsishėm sa ata tė revolucioneve tė Kopernikut dhe tė Darvinit: mund tė quhej pėrfundimisht zbulimi mė i madh shkencor i tė gjithė kohėrave.
Dhe nė rastin mė ekstrem, nėse do tė arrinim tė interceptonim njė mesazh tė alienėve, ka shumė mundėsi qė ai tė kishte njė efekt shkatėrrimtar mbi njerėzimin.
Njė mesazh i MUNDSHĖM...
Ēfarė do tė ndodhte nėse do tė interceptonim njė sinjal apo njė mesazh me origjinė aliene? Ēfarė do tė thoshte saktėsisht pėr njeriun zbulimi se nuk jemi tė vetmet qenie inteligjente nė univers? Shkencėtarėt e Projektit Kolombi (nė kuadėr tė programit tė bashkėpunimit shkencor e teknologjik mes qeverisė italiane dhe asaj argjentinase) kanė ngritur njė komision pėr tė vendosur se si do tė duhej tė jepej lajmėrimi nė rast se do tė interceptohej njė sinjal alien dhe ēfarė do tė duhej bėrė pėr tė dhėnė njė pėrgjigje.
Janė hipotizuar forma tė ndryshme sinjalesh alienė. Rasti mė elementar do tė ishte ai i njė lloj fari. Do tė bėhej fjalė thjesht pėr njė akt komunikimi tė ekzistencės sė qytetėrimti tė tyre, pėr kėdo qė eksploron hapėsirėn.
Njė rast mė interesant do tė ishte ai nė tė cilin fari do tė transmetonte informacione mbi qytetėrimin e tyre e ndoshta njė ftesė opėr t'u vėnė nė kontakt. Duke qenė se ėshtė e mundur tė pėrfshish njė sasi tė madh informacioni nė njė sinjal radio apo lazer tė shkurtėr, mund tė zbulojmė shumė gjėra vetėm duke analizuar sinjalin e shkurtėr fillestar.
Eshtė e mendueshme qė alienėt tė kenė zbuluar ekzistencėn tonė nė Tokė dhe qė janė vėnė nė punė pėr tė na kontaktuar. Mund tė jenė vėnė nė dijeni mbi ne nė mėnyra tė ndryshme. Sinjalet e radios qė shkojnė nga njė qoshe e tokės nė tjetrėn, ėshtė e mundur qė tė pėrhapen edhe nė hapėsirė me shpejtėsinė e dritės. Njė antenė me ndjeshmėrinė e duhur mund tė ketė pėrcjellė sinjalet tona radiofonike dhe televizive qė tani duhet tė kenė udhėtuar me dhjetėra vite dritė.
Njė impiant edhe mė i ndjeshėm mund tė pėrcjellė rrezet gama tė prodhuar nga eksperimentet bėrthamorė tė kryer nė atmosferėn tonė. Prania jonė mund tė deduktohet edhe duke u bazuar nė faktin qė toka ėshtė njė Planet nė tė cilin ishte e mundur tė zhvillohej nėj formė inteligjente jete.
Eshtė e mundur edhe qė alienėt tė kenė vizituar herė pas here tokėn, duke ditur qė shpejt kjo formė jete inteligjente do tė zhvillohej. Mund tė kenė lėnė apo dėrguar shumė kohė mė parė njė sondė me qėllimin qė t'i lajmėronte pėr zhvillimin e njė shoqėrie teknologjike. Njė sondė e tillė mund tė jetė nė orbitė nė sistemin diellor. Por ekziston edhe njė tjetėr mundėsi: ajo e zbulimit tė njė mesazhi alien mbi tokė, apo pranė saj.
Cilat do tė ishin pasojat e mundshme tė interceptimit tė njė mesazhi alien mbi tre hipotezat alternative qė lidhen me origjinėn e jetės? Nėse zbulojmė ekzistencėn e qenieve jashtėtokėsore, a do tė ishte e mundur tė vazhdonim tė kėmbėngulnim nė tezėn e mrekullisė sė origjinės sė jetės. Natyrisht, nga pikėpamja logjike, nuk ėshtė e pamundur qė jeta ka lindur mrekullisht dhe ėshtė pėrhapur nė univers.
Megjithatė, kjo hipotezė do tė hidhte dyshime mbi teorinė e origjinės hyjnore tė inteligjencės dhe vetėdijes. Njė sinjal alien do tė na detyronte tė arrinim nė konkluzionin qė inteligjenca ėshtė e zhvilluar nė mėnyrė tė pavarur nga ne nė pjesė tė tjera tė universit dhe se homo sapiens-i nuk zė njė vend tė veēantė nė rendin e gjėrave.

Neo- Shkrime: 1199
Re: A jemi tė vetėm nė Univers ?
Nuk jemi tė vetėm
Nuk jemi tė vetėm nė univers dhe format e jetės jashtėtokėsore mund tė kenė shumė mė tepėr tė pėrbashkėta me jetėn nė Tokė, se sa ėshtė menduar deri mė tani.
Nė botimin e revistės sė kosmologjisė pėr muajin mars, gjendet edhe studimi i ri i njė shkencėtari tė NASA-s, me pohime tepėr tė guximshme.
Doktori Richard Hoover, astro-biolog i qendrės sė studimeve hapėsinore Marshall, ka udhėtuar prej 10 vitesh nė zonat mė tė thella tė Antarktidės, Siberisė dhe Alaskės, si dhe shumė rajone tė tjera nė kėrkim tė meteorėve.
Zbulimet e tij mė tė fundit Hoover i pėrshkrua nė studimin e botuar kėto ditė ku shpjegon punėn e vet me njė grup shumė tė rrallė tė kėtyre trupave qiellorė, Si1. Nė planetin tonė janė zbuluar vetėm 9 meteorė tė tillė.
Hoover ėshtė i bindur se ka gjetur nė to forma fosilesh tė njėjtė bakteriale, pjesė e organizmave tė gjallė tė cilėt mund tė kenė ardhur nga trupat mėmė tė kėtyre meteorėve, si kometat, hėnat apo tė tjerė. Si pėrfundim, thotė ai, kėto gjetje tregojnė se nuk jemi tė vetėm nė univers.
Tė ndėrgjegjshėm se studimi do tė shkaktojė polemika, botuesit e revistės sė kosmologjisė kanė ftuar anėtarėt e komunitetit shkencor tė analizojnė rezultatet e studimit dhe kanė lėnė tė hapura mundėsinė pėr komente.
Nuk jemi tė vetėm nė univers dhe format e jetės jashtėtokėsore mund tė kenė shumė mė tepėr tė pėrbashkėta me jetėn nė Tokė, se sa ėshtė menduar deri mė tani.
Nė botimin e revistės sė kosmologjisė pėr muajin mars, gjendet edhe studimi i ri i njė shkencėtari tė NASA-s, me pohime tepėr tė guximshme.
Doktori Richard Hoover, astro-biolog i qendrės sė studimeve hapėsinore Marshall, ka udhėtuar prej 10 vitesh nė zonat mė tė thella tė Antarktidės, Siberisė dhe Alaskės, si dhe shumė rajone tė tjera nė kėrkim tė meteorėve.
Zbulimet e tij mė tė fundit Hoover i pėrshkrua nė studimin e botuar kėto ditė ku shpjegon punėn e vet me njė grup shumė tė rrallė tė kėtyre trupave qiellorė, Si1. Nė planetin tonė janė zbuluar vetėm 9 meteorė tė tillė.
Hoover ėshtė i bindur se ka gjetur nė to forma fosilesh tė njėjtė bakteriale, pjesė e organizmave tė gjallė tė cilėt mund tė kenė ardhur nga trupat mėmė tė kėtyre meteorėve, si kometat, hėnat apo tė tjerė. Si pėrfundim, thotė ai, kėto gjetje tregojnė se nuk jemi tė vetėm nė univers.
Tė ndėrgjegjshėm se studimi do tė shkaktojė polemika, botuesit e revistės sė kosmologjisė kanė ftuar anėtarėt e komunitetit shkencor tė analizojnė rezultatet e studimit dhe kanė lėnė tė hapura mundėsinė pėr komente.

Jon- Shkrime: 1243
Re: A jemi tė vetėm nė Univers ?
Nė galaktikėn tonė ka edhe mė qenie tė gjalla
Washington, 25 mars Galaktika jonė mund tė jetė shumė mė e ngarkuar sesa qė kemi menduar ndonjėherė. Hulumtimet e reja qė e kanė bėrė inxhinierėt e NASA-s nė Pasadena, nė Kaliforni, tregojnė se 70 yje tė ngjashme me Diellin mund tė kenė nė orbitėn e vet planetin nė formė tė Tokės.
Nė sipėrfaqen e tyre mund tė ekzistojė uji, konsiderojnė hulumtuesit dhe kjo do tė thotė se vetėm nė Rrugėn e Qumėshtit mund tė ketė miliarda planetė tė ngjashme me planetin tonė.
Nė shkurt teleskopi Capler ka identifikuar 1.200 botė tė mundshme tė largėta, nga tė cilat 68 janė pėrafėrsisht tė mėdha sa Toka. Shėnimet e reja dėshmojnė se mund tė pritet qė ndėrmjet 1,4 dh 2,7 pėr qind tė tė gjitha yjeve nė galaktikė tė kenė planetė tė ngjashėm me Tokėn
Kjo do tė thotė se ka shumė planetė siē ėshtė Toka, nė rrugėn e Qumėshtit, madje dy miliardė sish, sqaron Joseph Catanzariti nga NASA.
Me kėtė numėr kaq tė madh ekzistojnė shanse tė mėdha qė atje ku ka jetė, e madje dhe jetė inteligjente nė ndonjėrėn nga kėta planetė. Dhe kėshtu vetėm nė galaksinė tonė e janė edhe 50 miliardė galaktikė tė tjera.
Shkencėtarėt parashohin se do tė zbulohen rreth 12 planetė tė ngjashėm me Tokėn pasi tė pėrfundojnė analizat e tė dhėnave nga Capler. Janė parė tashmė katėr sosh.
Washington, 25 mars Galaktika jonė mund tė jetė shumė mė e ngarkuar sesa qė kemi menduar ndonjėherė. Hulumtimet e reja qė e kanė bėrė inxhinierėt e NASA-s nė Pasadena, nė Kaliforni, tregojnė se 70 yje tė ngjashme me Diellin mund tė kenė nė orbitėn e vet planetin nė formė tė Tokės.
Nė sipėrfaqen e tyre mund tė ekzistojė uji, konsiderojnė hulumtuesit dhe kjo do tė thotė se vetėm nė Rrugėn e Qumėshtit mund tė ketė miliarda planetė tė ngjashme me planetin tonė.
Nė shkurt teleskopi Capler ka identifikuar 1.200 botė tė mundshme tė largėta, nga tė cilat 68 janė pėrafėrsisht tė mėdha sa Toka. Shėnimet e reja dėshmojnė se mund tė pritet qė ndėrmjet 1,4 dh 2,7 pėr qind tė tė gjitha yjeve nė galaktikė tė kenė planetė tė ngjashėm me Tokėn
Kjo do tė thotė se ka shumė planetė siē ėshtė Toka, nė rrugėn e Qumėshtit, madje dy miliardė sish, sqaron Joseph Catanzariti nga NASA.
Me kėtė numėr kaq tė madh ekzistojnė shanse tė mėdha qė atje ku ka jetė, e madje dhe jetė inteligjente nė ndonjėrėn nga kėta planetė. Dhe kėshtu vetėm nė galaksinė tonė e janė edhe 50 miliardė galaktikė tė tjera.
Shkencėtarėt parashohin se do tė zbulohen rreth 12 planetė tė ngjashėm me Tokėn pasi tė pėrfundojnė analizat e tė dhėnave nga Capler. Janė parė tashmė katėr sosh.

Jon- Shkrime: 1243
Re: A jemi tė vetėm nė Univers ?
A jemi vetėm nė univers?

Teoria pėr atė se nuk jemi tė vetėm ekziston qysh kur pėr herė tė parė shikuam nė qiell dhe pyetėm veten ēfarė fshihet atje lartė. Kėtė herė do ta shqyrtojmė teorinė qė merret me pyetjen: A jemi vetėm nė univers?
Ja disa tentime interesante pėr tė dėshmuar ekzistimin e tė gjelbėrve tė vegjėl! Ekzistojnė teori tė shumta pėr ekzistimin e jashtėtokėsorėve, edhe nė Tokė edhe nė gjithėsi, por problemi ėshtė qė shumica e teorive janė joshkencore dhe tė bazuara nė komplote. Nga ana tjetėr, pesė teori kanė tentuar nė mėnyrė shkencore tė provojnė kėtė.
Mikrojetė nė meteorė
Riēard Huver,shkencėtar i NASA-s, nė fillim tė kėtij viti tregoi se nė meteorėt qė kanė rėnė nė Tokė ka arritur tė veēojė struktura tė vogla, qė sipas ndėrtimit ngjajnė shumė me algat njėqelizore. Edhe pse teoria e Huverit pjesėrisht ishte e pranueshme nė qarqet shkencore, megjithatė pėr pranim pėrfundimtar duhet tė mbėshtetet nė mė tepėr burime.
Sonda Viking
Sonda Viking ėshtė sonda e parė qė ka zbritur nė hapėsirėn e Marsit edhe atė nė vitin e largėt 1976. Nė atė vizitė sonda ka grumbulluar material nga sipėrfaqja e Marsit nė bazė tė sė cilės ėshtė pėrfunduar se nė Mars nuk ėshtė e mundur jeta. Vetėm nė tokė ėshtė gjetur pak sasi dyoksid karboni qė ėshtė e domosdoshme pėr ekzistimin e mikroorganizmave, e kėshtu deri diku llogaritet se nė qoftė se ekziston jetė, respektivisht civilizim, ai ėshtė i vendosur nė tokė. Megjithatė, kjo teori asnjėherė nuk ėshtė vėrtetuar.
Artur Klark dhe shkurret nė Mars
Autori i veprės sė kultit Odiseja nė gjithėsi e tronditi publikun kur nė mėnyrė kategorike konfirmoi se nė Mars ekziston vegjetacion. Deri nė kėtė pėrfundim ka ardhur duke i shikuar fotografitė qė nė Tokė i kishte dėrguar sonda Glogal sėrvajvėr, duke potencuar se nė ato fotografi qartė shihen drurė e shkurre.
Kanalet e Marsit
Xhovani Shipareli nė vitin 1877 pohonte se nė Mars ekziston kompleks i kanaleve qė me siguri pėrfaqėsojnė rrjedha uji. Kėto teori dekada mė vonė i kishin pėrfaqėsuar shkencėtarė tė ndryshėm derisa teknologjia e avancuar nuk dėshmoi se Marsi ėshtė i thatė.
Meteori i Alan Hills
Nga tė gjitha teoritė, kjo teori pėr ekzistimin e jetės nė Mars ėshtė mė e besueshmja. Gjatė vitit 1996 janė publikuar rezultatet e kėrkimit, sipas tė cilave nė meteorėt nga Marsi janė zbuluar mikroorganizma.
Kėtė lajm para kamerave e konfirmoi edhe presidenti i atėhershėm i ShBA-sė, Bill Klinton, e ėshtė e mundur qė mikrobet tė jenė krijuar nė Tokė apo me tė vėrtetė kanė ardhur nga Marsi, ende pėr kėtė zhvillohen debate.

Teoria pėr atė se nuk jemi tė vetėm ekziston qysh kur pėr herė tė parė shikuam nė qiell dhe pyetėm veten ēfarė fshihet atje lartė. Kėtė herė do ta shqyrtojmė teorinė qė merret me pyetjen: A jemi vetėm nė univers?
Ja disa tentime interesante pėr tė dėshmuar ekzistimin e tė gjelbėrve tė vegjėl! Ekzistojnė teori tė shumta pėr ekzistimin e jashtėtokėsorėve, edhe nė Tokė edhe nė gjithėsi, por problemi ėshtė qė shumica e teorive janė joshkencore dhe tė bazuara nė komplote. Nga ana tjetėr, pesė teori kanė tentuar nė mėnyrė shkencore tė provojnė kėtė.
Mikrojetė nė meteorė
Riēard Huver,shkencėtar i NASA-s, nė fillim tė kėtij viti tregoi se nė meteorėt qė kanė rėnė nė Tokė ka arritur tė veēojė struktura tė vogla, qė sipas ndėrtimit ngjajnė shumė me algat njėqelizore. Edhe pse teoria e Huverit pjesėrisht ishte e pranueshme nė qarqet shkencore, megjithatė pėr pranim pėrfundimtar duhet tė mbėshtetet nė mė tepėr burime.
Sonda Viking
Sonda Viking ėshtė sonda e parė qė ka zbritur nė hapėsirėn e Marsit edhe atė nė vitin e largėt 1976. Nė atė vizitė sonda ka grumbulluar material nga sipėrfaqja e Marsit nė bazė tė sė cilės ėshtė pėrfunduar se nė Mars nuk ėshtė e mundur jeta. Vetėm nė tokė ėshtė gjetur pak sasi dyoksid karboni qė ėshtė e domosdoshme pėr ekzistimin e mikroorganizmave, e kėshtu deri diku llogaritet se nė qoftė se ekziston jetė, respektivisht civilizim, ai ėshtė i vendosur nė tokė. Megjithatė, kjo teori asnjėherė nuk ėshtė vėrtetuar.
Artur Klark dhe shkurret nė Mars
Autori i veprės sė kultit Odiseja nė gjithėsi e tronditi publikun kur nė mėnyrė kategorike konfirmoi se nė Mars ekziston vegjetacion. Deri nė kėtė pėrfundim ka ardhur duke i shikuar fotografitė qė nė Tokė i kishte dėrguar sonda Glogal sėrvajvėr, duke potencuar se nė ato fotografi qartė shihen drurė e shkurre.
Kanalet e Marsit
Xhovani Shipareli nė vitin 1877 pohonte se nė Mars ekziston kompleks i kanaleve qė me siguri pėrfaqėsojnė rrjedha uji. Kėto teori dekada mė vonė i kishin pėrfaqėsuar shkencėtarė tė ndryshėm derisa teknologjia e avancuar nuk dėshmoi se Marsi ėshtė i thatė.
Meteori i Alan Hills
Nga tė gjitha teoritė, kjo teori pėr ekzistimin e jetės nė Mars ėshtė mė e besueshmja. Gjatė vitit 1996 janė publikuar rezultatet e kėrkimit, sipas tė cilave nė meteorėt nga Marsi janė zbuluar mikroorganizma.
Kėtė lajm para kamerave e konfirmoi edhe presidenti i atėhershėm i ShBA-sė, Bill Klinton, e ėshtė e mundur qė mikrobet tė jenė krijuar nė Tokė apo me tė vėrtetė kanė ardhur nga Marsi, ende pėr kėtė zhvillohen debate.

luli- Shkrime: 324
absolutisht
absolutisht jo nuk jemi vetem universi permban jet infinite ose me mir ta themi anglisht infinite life

iforti- Shkrime: 423
Faqja 1 e 1
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi


















» Njeriu enigmatik!
» Info rreth librave
» Pedofilia
» Rikthimi tek bestytnitė
» Templierėt
» Reptilian,Illuminati shfaqen ne filmin vizatimor Conan!
» Marrėzira njerėzore 2
» Kuriozitete - 4
» Kuriozitete!
» Blood of the "Gods" - Gjaku i "Zotave"
» Ajnshtajni dhe kuptimi i teorisė sė relativitetit
» Recetat e mjekesisė popullore pėr tė luftuar semundjet
» Nuk ka fund tė botės nė 2012
» Histori me Entitete - 2
» Zbulime nga personazhet e mistershme!
» Kryqi
» Mendimet rriten me vėmendje
» Facebook, si njė filial i CIA-s
» Pėrbindėshi i Prespės