Shpellat Misterioze

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

Shpellat Misterioze

Mesazh  Neo prej 30.08.09 22:35

Shpellat nėntokėsore mund tė rrėzojnė historinė e Amerikės



Gadishulli Yucatan nė Meksikė ėshtė njė tokė e rrafshėt ku nuk buron asnjė lum dhe shiu rrėshket me shpejtėsi nėpėr limestome pėr nė det.

Toka ėshtė e mbushur me tė ēarat e rrethuara me barishte - kenote, siē quhen nga vendasit, ku ēatitė dhe shpellat nėntokėsore janė shembur.

Pėr shekuj me radhė, kėto tė ēara i kanė siguruar vendasve ujė tė pijshėm tė freskėt dhe vėshtirėsia pėr tė hyrė nė shpellat poshtė tyre ka joshur shumė mė aventurierėt, edhe pse sfida e vėshtirė fizike nuk tė jepte garanci se deri ku mund tė arrije.

Megjithatė, vitet e fundit zhvillimet teknologjike nė pajisjet pėr zbulimin e ujėrave nėntokėsore e kanė bėrė kėtė sfidė disi mė tė lehtė pėr zhytėsit qė tė eksplorojnė rrjetet dhe tunelet e errėta qė degėzohen poshtė tė ēarave dhe dalėngadalė kanė filluar tė zbulohen raportet rreth kėsaj bote tė errėt nėntokėsore dhe tė fshehtat e saj rreth botės njerėzore dhe shtazore.

Arturo Gonzales, njė biologjist meksikan dhe arkeolog i ujėrave nėntokėsore qė punon pėr Institutin Kombėtar tė Antropologjisė dhe Historisė, vendosi tė ndėrmarrė ekzaminime sistematike tė shpellave nėntokėsore nė vitin 1999.

Ai punoi bashkė me njė skuadėr specialistėsh duke pėrfshirė zhytės shpellash, arkeologė, paleontologjistė dhe fotografė, tė cilėt do tė pėrballeshin secili me zhytje teknikisht tė vėshtira dhe fizikisht tė rrezikshme prej gjashtė orėsh. Skuadra multidisiplinare nxorri tre skelete njerėzorė nga thellėsitė e shpellave dhe mė pas i studiuan dhe analizuan ato me kujdes.

Ajo ēfarė gjetėn tronditi komunitetin shkencor.

Skeletet janė mė tė vjetėr se ēdo mbeturinė tjetėr tė trupave njerėzorė nė Amerikė. Njėri nga ato u vlerėsua nė mėnyrė tė veēantė nga laboratorėt e jashtėm, tė cilėt thanė se bėhej fjalė pėr njė skelet 11.600 vjeēar.

Pėr mė tepėr, kėto skelete duket se nuk kanė asnjė ngjashmėri me fiset Maya, tė cilėt sundonin rajonin mijėra vjet mė parė, mbetjet dhe artikuj e tė cilėve janė gjetur afėr tė ēarave tė Kenote-ve.

Sipas Gonzales, skeleti i ri i gjetur ka morfologji kafkore tė ngjashme me njerėzit e Azisė lindore. Zbulimet po detyrojnė komunitetin shkencor qė tė ndryshojnė teoritė e tyre se kur dhe si njerėzit e parė udhėtuan pėr nė Amerikė.

"Ajo ēfarė ne kemi gjetur ėshtė vetėm njė pjesė e misterit tė evolimit njerėzor", thotė 44-vjeēari Gonzales, i cili ka qenė drejtori i Muzeut tė Shkretėrirės nė Meksikėn Veriore tė Santillos qė nė vitin 2002.

"Por ka ende shumė pjesė qė i mungojnė enigmės tonė. Nė kemi njėrėn pjesė tė rėndėsishme, por qė nuk pėrputhet me fakt tjetėr ekzistues nė mėnyrė qė tė na ndihmonte tė kuptonin se si paraardhėsit tanė kolonizuan Amerikėn".

Gonzales ka mėsur zhytjen si pjesė e studimeve tė tij nė universitetin e Biologjisė, por ka qenė njė dokumentar e National Gedographic rreth zbulimit tė njė oxhaku antik 30 metra poshtė sipėrfaqes nga eksploruesi i ujėrave nėntokėsore James Coke, ajo qė e frymėzoi mė shumė. "Pėr mua kjo ishte e pabesueshme", tha Gonzales.

"Shpellat, kėto hapėsira tė mėdha nėntokėsore qė pėr shumė njerėz janė si gjiri i mėmės tokė, mė kanė magjepsur gjithnjė. Kur pashė dokumentarin rreth kėtij oxhaku tė gjetur nėntokė, fillova tė udhėtoja drejt kėtyre vendeve, pasi doja t'i eksploroja personalisht.

Arritėm tė njiheshim me James Coke, njė pioner e eksplorimit tė kėtyre vendeve dhe ai na vuri nė dijeni tė disa zbulimeve tė tjera qė kishte bėrė. Falė tij, qė nė vitin 1999 kemi filluar tė bėjmė zbulime tė mėdha rreth historisė antike tė Amerikės".

Zhytėsit e shpellave dhe speleologjistėt kanė eksploruar sistemin e shpellave nėntokėsore tė Yucatan qė nė vitin 1980, duke mbledhur prova gjeologjike, arkeologjike dhe paleontologjike tė cilat tashmė janė thelbėsore pėr Ginzales.

Thellė nė shpella, ai dhe kolegėt e tij kanė gjetur fosile 10.000 deri nė 60.000 vjeēare, duke pėrfshirė edhe ato tė gamileve tė zhdukura, armadilos gjigantė dhe kuaj. Tė gjitha i pėrkasin Epokės Pleistocene atėherė kur Yucatan ishte i mbuluar jo me pyje tė ulėta, por me toka bari tė thatė.

Nė tė paktėn njėrėn nga shpellat nėntokėsore nė veri tė Tulum, afėr brigjeve tė Karaibeve, zhytėsit gjetėn njė tjetėr oxhak antik, karboni i tė cilit dėshmonte pėr gjurmė tė kockave gjysėm tė djegura tė gamileve, gjė qė tregon se njerėzit parahistorikė tė asaj kohe mbijetonin duke ngrėnė mishin e njė kafshe, specia e sė cilės ėshtė zhdukur nė fund tė Epokės sė Gurit.

Kur njerėzit parahistorikė gatuanin mishin e gamileve, niveli i ujit ka qenė mė shumė se 100 metėr mė i ulėt se sa ėshtė nė ditėt e sotme.

Gonzales mendon se kėta njerėz mund t'i kenė pėrdorur shpellat jo vetėm si kuzhina tė sajuara, por edhe si rrugė kalimi pėr tek burimet ujore. Ka gjithashtu prova shumė tė besueshme se trupat e vdekur vendoseshin nė shpella tė veēanta tė sipėrfaqes sė tokės, ndoshta pėr t'i mbrojtur ato nga grabitqarėt.

Mė pas njė ndryshim i menjėhershėm i klimės globale bėri qė tė rritet niveli i ujit, gjė qė bėri qė tė pėrmbyten banesat, lidhjet nėntokėsore tė ujit tė pishėm, vendet e pėrdorura pėr varrime si dhe kuzhinat pėr tė qėndruar tė fshehura deri nė ditėn kur eksploruesit e shpellave i zbuluan disa mijėravjeēarė mė vonė.

Fondet nga Ēmimi Rolex, do tė lejojnė Gonzales qė tė furnizojė skuadrėn e tij pėr tė paktėn njė vit tjetėr kėrkimesh intensive. Grupi ka qėllimin qė tė pėrqendrohet nė Shpellėn Chan Holl ku ėshtė zbuluar edhe njė skelet i katėrt, por ende nuk ėshtė tėrhequr lart dhe nuk ėshtė analizuar.

Sa mė shumė skelete tė ekzaminojnė, thotė Gonzales, aq mė shumė mund t'i krahasojmė ato me mbetjet e trupave njerėzorė tė tjerė tė ngjashėm me to nė pjesė tė tjera tė botės.

Ndoshta njė ditė do tė arrijmė tė zbardhin njėherė e mirė enigmėn e historisė sė njerėzimit. Pėrtej kėtyre fakteve, Gonzales thotė se ai dhe kolegėt e tij do tė pėrqėndrohen pėr tė kuptuar mėnyrėn e jetesės sė kėtyre njerėzve tė lashtė, veēanėrisht pėr mėnyrėn se si pėrdornin shpella tė ndryshme pėr qėllime tė ndryshme. Ata mendojnė se kėto tė dhėna do t'i drejtojnė qė tė kalojnė pėrtej analizave tė kockave pėr tek kuptimi mė i mirė i jetės parahistorike.

Kėto zbulime kanė rritur nė mėnyrė tė jashtėzakonshme interesin pėr Kenote-t, duke bėrė qė Gonzales dhe skuadra e tij tė punojnė bashkė me njė tufė vendasish, tė cilėt vijnė pėr tė mbrojtur thesaret e rralla tė vendit tė tyre nga dėmtimet dhe grabitjet.

Skuadra gjithashtu ka shtyrė banorėt rreth e qark qė tė ngrejnė zėrin e tyre lart kundėr ndotjes sė ujėrave nėntokėsore nga zhvillimi i turizmit tė pakontrolluar pėrgjatė tė ashtuquajturės Riviera Maya.

Kenote-t jane tė pasura gjithashtu me rezerva tė mėdha uji tė pijshėm, megjithatė prej tyre thithen ēdo ditė miliona litra ujė, duke tejkaluar kėshtu raportin e tyre natyral tė rigjenerimit nė disa pjesė tė gadishullit. Nė disa zona tė humbura, Kenote-t pėrdoren si depozita tė mbeturinave, duke u mbushur me ndotje organike dhe kimike.

Me rritjen e tė dhėnave nga e kaluara, sfida e hyrjeve dhe daljeve nga labirintet marramendėse vazhdon tė jetė njė sport i rrezikshėm, edhe pse nė emėr tė shkencės dhe zbulimit tė sė kaluarės.

Me logjistikė tė komplikuar dhe me kombinimin e pajisjeve tė shumėfishta pėr tė minimizuar rreziqet, udhėtimet e gjata dhe ēorientuese tė mbetjeve nėntokėsore vazhdojnė tė mbeten fizikisht dhe emocionalisht torturuese.

Njė ekspeditė tipike e ujėrave nėntokėsore mund tė zgjasė deri nė gjashtė orė, duke pėrfshirė edhe orėn e parė qė duhet pėr tė arritur deri tek shpella e dėshiruar, njė orė pėr punėn kėrkimore dhe pa llogaritur ndonjė nevojė pėr ndalesė rrugės duhen edhe 4 orė tė tjera pėr tė arritur pėrsėri nė sipėrfaqe.

Fatmirėsisht, shkencėtarėt nė kėtė aspekt tė punės asistohen nga njė skuadėr e vogėl zhytėsish profesionistė tė mirė-stėrvitur, njohuritė e tė cilėve nė kėtė fushė janė njė thesar i vėrtetė.

Megjithatė, Gonzalesin e presin shumė vjet punė tė tjera, sipas Prof. Wolfgang Stinnesbeck, specialist i Gjeologjisė meksikane dhe Paleontologjisė nė Universitetin Heidelberg.

"Ėshtė padyshim njė nga projektet kėrkimore mė tė mahnitshėm dhe mė tė rėndėsishėm tė gjeoshkencės moderne dhe qė tani ka shpalosur njė sėrė rezultatesh tė jashtėzakonshme", thotė Gonzales.

Ėshtė njė garė kundėr kohės duke marrė parasysh edhe zhvillimin e menjėhershėm tė turizmit nė Yucatan. Megjithatė, pėr Gonzales, edhe pse zhytėsit pėrballen me rreziqe tė panumėrta ndėrkohė qė futen nėpėr dritaret e pafund tė ujėrave nėntokėsore, ia vlen barra qiranė.

"Si njė banor i Amerikės, jam shumė i interesuar tė di kush kanė qenė kėto njerėz, nga kishin ardhur dhe kur kanė shkelur pėr herė tė parė nė Amerikė", shpjegon ai.

"Nė kėto rrjete nėntokėsore ne mund tė arrijmė tė gjejmė kontekstin arkeologjik, ashtu siē e kanė lėnė njerėzit e lashtė tė Epokės sė Akullit.

Ėshtė njė thesar shumė i madh dhe pasioni im mė i madh ėshtė tė futem aty, t'i zbuloj personalisht dhe tė jem i aftė t'i interpretoj ato nė mėnyrė qė tė ndaj me tė gjithė botėn njė mėnyrė tė re tė interpretimit tė historisė sė njerėzimit. Ėshtė si tė shkruash historinė nga e para…".

Paul Jeffrey
avatar
Neo

"Njėshmėria - mund tė njihet vetėm duke u bashkuar me tė."


1445


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shpellat misterioze

Mesazh  Jon prej 26.01.10 18:36

Shpellat misterioze



Afėr paralelit 30 gradė nė gjerėsinė veriore tė globit ka shumė vende misterioze, si trikėndėsha djallėzorė, piramida, buste me trup luani dhe me kokė njeriu tė Egjiptit si dhe ishuj tė Ditės sė Easterit tė Kilit etj. Ju mund ti njihni kėto vende tė njohura.

Por, ndoshta, ju nuk dini se nė Kinė afėr paralelit 30 tė gjerėsisė veriore tė globit ka njė vend misterioz ? shpellat misterioze Huashan. Ky vend nuk ėshtė shumė larg nga malet Huanshan, vend turistik tė Kinės jug-lindore. Kėto janė shpellat artificiale me pėrmasat mė tė mėdha dhe mė misterioze deri tani nė Kinė.

Duku u nisur nga malet Huanshan, njė nga pikat e njohura piktoreske tė Kinės, drejt jugut, pas dy orėsh ne arritėm nė njė zonė tė madhe malore dhe kodrinore. Nė kėto kodra qė janė shtrihen nė 7 kilometra, nė pranverė dhe vjeshtė, celin kudo lule tė bukura dhe tė larmishme. Pėr kėtė arsye, vendėsit e quajnė kėtė vend "mali i luleve". Shpellat ku ne do tė shkojmė, janė nėn kėtė mal lulesh.

Sipas kėrkimeve arkeologjike, koha e hapjes sė kėtyre shpellave i takon 1700 vjetėve mė parė. Midis 36 shpellave tė zbuluara, shpella mė e madhe ėshtė 12 mijė metra katrorė dhe ngjan si njė fushė basketbolli. Udhėrrėfyesja vendore zonjusha Shao Shuanjuan i tha korrespondentit se ndėrtimi i kėtyre shpellave ėshtė bėrė brenda kėtij mali qė ėshtė pothuajse bosh. Por deri tani misteri ėshtė see ku kanė shkuar gurėt e dalė pėr hapjen e shpellave.

Pėr arsye se kjo shpellė ėshtė aq e madhe, gurėt e nxjerrė ishin tė shumtė. Ne kemi bėrė matje. Me kėta gurė tė nxjerrė nga shpella, mund tė ndėrtohej njė rrugė prej mbi 240 kilometrash. Por kėto gurė tė nxjerrė nė disa milionė metra kub janė zhdukur dhe ky ėshtė bėrė njė nga misteret mė tė lashta.

Pėrvec gurėve tė humbur, ka edhe shumė sekrete tė pazbėlueshėm nė kėto shpella. Si janė ndėrtuar kėto shpella para 1700 vjetėsh . Pse nuk ka ndonjė shėnim historik pėr kėto vepra kaq tė mėdha?

Sigurisht mė misteriozi ėshtė qėllimi i hapjes sė kėtyre shpellave nga paraardhėsit tanė. Shpellat e tjera tė lashta tė zbuluara deri mė tani nė Kinė, pėrdoreshin ose pėr banim, ose pėr budistėt pėr strehim. Por, kėto shpella tė mėdha nė fjalė nuk kishin qenė pėrdorur pėr banim dhe brenda kėtyre shpellave nuk ka as pikturė nė mure e as ka ndonjė bust.

Tani, le tė shkojmė nė shpellėn mė tė madhe, nė atė me 35, pėr ta vizituar.

Shpella numėr 35 ėshtė 170 metra e thellė dhe ka njė sipėrfaqe prej afro 12 mijė metrash katrorė. Hyrja e kėsaj shpelle nuk ėshtė e madhe. Por, pas njė kanali tė ngushtė afro 20 metra tė gjatė, tė del para syve njė pallat nėntokėsor madhėshtor. Nė kėtė pallat nėntokėsor ka 26 shtylla guri mbi 10 metra e trashė. Kėto shtylla luajnė rolin e rėndėsishėm tė mbajtjes sė peshės.

Brenda pallatit nėntokėsor, janė vendosur nė mėnyrė tė rregullt banesa prej guri, krevate prej guri, ura prej guri e bile edhe pagota tė gdhendura.

Pikėrisht pėr kėto mistere tė lashta, shumė turistė vijnė kėtu nga rajone tė ndryshme tė botės pėr tė vizituar kėto shpella.

Turisti amerikan zoti Tom Chase i tha korrespondentit se misteri i pazbuluar i kėtyre shpellave e ka tėrhequr atė pėr vizitė nė kėto shpella.

Kėto shpella janė shumė interesante. Nuk kam parė kurrė ndonjė shpellė i tė tillė. Ne dimė se kėto shpella kanė njė histori 1700 vjecare. Por ekzistojnė shumė mistere, si pėr shembull, kush kishte banuar kėtu? Ku kanė humbur ata gurė tė nxjerrė pėr pahjen e shpellave?

Nė fakt, po tė vizitosh kėto shpella, mund tė zbulosh dhe mistere tė reja. Eja kėtu pėr t'i vizituar kėto shpella. Ndoshta, do tė gjesh ēelėsin pėr zbulimin e kėtyre mistereve.
avatar
Jon

1233


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shpella e Zeze

Mesazh  Estilen prej 08.04.10 17:54

Shpella e Zeze



Pamje te shpelles se Zeze

Shpella e Pėllumbasit, apo e njohur ndryshe si Shpella e Zezė dhe ėshtė gjykuar prej studiuesve si njė nga qendrat arkeologjike mė me vlerė nė Shqipėri, pėr shkak tė zbulimeve qė janė bėrė aty.

Vetėm nė fazėn e parė tė studimit, janė gjetur 100 fragmente enėsh,dhe disa kocka kafshėsh tė cilat i takojnė epokave tė ndryshme .

Mendohet tė ketė qenė njė nga shtėpitė mė tė hershme tė parardhėsve tanė te periudhes se Neolitti, dmth 10000 vjet mė parė.

Nė atė hapėsirė, qė paraprihet nga njė korridor i gjatė, e qė vazhdon me njė "sallon" tė lartė 15-20 metra, ata kanė ndezur zjarr, kanė gatuar e latuar veglat e para tė punės.

Kėtė e tregon materiali i bollshėm arkeologjik i gjetur nė fazėn e parė tė gėrmimeve, i cili i pėrket periudhave tė ndryshme tė zhvillimit njerėzor, duke filluar qė nga neoliti, eneoliti, tek periudha e bronzit dhe hekurit.

Shpella e Zezė i pėrket periudhės parahistorike dhe ėshtė njė nga 6 shpellat karstike qė gjenden nė Evropė, duke paraqitur vlera shkencore, arkeologjike, kulturore dhe turistike.

Shpella e Zezė ndodhet rreth 2 km nė verilindje tė fshatit Pėllumbas, prej nga ka marrė edhe emrin, nė krah tė majtė tė lumit Erzen dhe 27 km nė juglindje tė Tiranės.

E vendosur nė faqen e Malit Pėllumbas, 350 m mbi nivelin e detit, shkėmbinjtė formojnė njė strehė tė madhe dhe tė veēantė, qė zgjatet duke formuar njė tunel 70-80 m. tė gjatė.

Sipas arkeologut te mirjnjohur, Myzafer Korkutit, nė ambientin qendror, ku ndodhen edhe degėzime tė shumta, pėrgjatė miliona vjetėsh janė formuar stalaktite dhe stalagmite tė shumėllojshme.

Nė fund tė shekullit tė kaluar, Shpella e Pėllumbasit ėshtė pėrmendur nė disa shkrime tė Kostandin Kristoforidhit mbi Tiranėn, tė cilat kanė sjellė dėshmi pėr vendndodhjen e saj... Pėrpjekjet qė janė bėrė pėr zbulimin e saj prej vitit 1968 kishin dėshtuar.

Pėr herė tė parė kjo shpellė ėshtė vizituar nė vitin 1995 nga specialistė tė Shoqatės Didaktike Shkencore Speleologjike Shqiptare, tė cilėt arritėn tė zbulonin shumė dėshmi tė jetės njerzore.

Sipas Korkutit, zbulimi i pranisė sė kėtij materiali arkeologjik paraqet vlera tė rėndėsishme pėr vendosjen e raporteve tė sakta mes kulturave tė njohura dhe zbuluara deri mė sot nė vendin tonė.

Nė Shpellėn e Zezė janė gjetur edhe fosile, qė sipas pohimit tė Muzeut tė Shkencave tė Natyrės tė Universitetit tė Firences, u pėrkasin arinjve tė shpellave (ursus spelaus), tė cilėt kanė jetuar nė njė periudhė mė tė hershme se 10 mijė vjet mė parė.

Estilen

919


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Misteri i shpellave Huashan

Mesazh  Elizza prej 08.05.10 18:03

Misteri i shpellave Huashan mbajne sekret historinė e tyre



Shpella numėr 35 ėshtė 170 metra e thellė dhe ka njė sipėrfaqe prej afro 12 mijė metrash katrorė dhe ėshtė shpella mė e madhe e tė gjithė zinxhirit tė shpellave tė malit Huashan. Hyrja e kėsaj shpelle nuk ėshtė e madhe. Por, pas njė kanali tė ngushtė afro 20 metra tė gjatė, tė del para syve njė pallat nėntokėsor madhėshtor. Nė kėtė pallat nėntokėsor ka 26 shtylla guri mbi 10 metra e trashė. Kėto shtylla luajnė rolin e rėndėsishėm tė mbajtjes sė peshės.

Afėr paralelit 30 gradė nė gjerėsinė veriore tė globit ka shumė vende misterioze, si trekėndėsha djallėzorė, piramida, buste me trup luani dhe me kokė njeriu tė Egjiptit si dhe ishujt e Pashkės tė Kilit etj. Kėto vende janė ndoshta tė dėgjuara nga shumė njerėz dhe janė bėrė shumė studime dhe ekspedita pėr tė zbardhur misterin e tyre. Janė ngritur nė ajėr teori mbas teorish, shumica e tė cilave tė pabazuara dhe asnjėherė nuk ėshtė arritur nė njė konkluzion tė mirėqenė dhe tė pranuar botėrisht.

Megjithatė, ekziston edhe njė mister tjetėr qė ndoshta ka qenė mė pak i pėrfolur dhe vazhdon ende tė mbetet disi nė hije. Nė Kinė afėr paralelit 30 tė gjerėsisė veriore tė globit ka njė vend misterioz dhe janė shpellat misterioze Huashan. Ky vend nuk ėshtė shumė larg nga malet Huashan, vend turistik i Kinės jug-lindore. Kėto janė shpellat artificiale me pėrmasat mė tė mėdha dhe mė misterioze deri tani nė Kinė.

Duku u nisur nga malet Huashan, njė nga pikat e njohura piktoreske tė Kinės, drejt jugut, pas dy orėsh mund tė arrish nė njė zonė tė madhe malore dhe kodrinore. Nė kėto kodra, tė cilat shtrihen nė njė sipėrfaqje prej shtatė kilometrash, nė pranverė dhe vjeshtė, ēelin kudo lule tė bukura dhe tė larmishme. Pėr kėtė arsye, vendėsit e quajnė kėtė vend "mali i luleve". Shpellat mistrioze gjenden pikėrisht nėn kėtė mal gjigant dhe piktoresk me lule.

Sipas kėrkimeve arkeologjike, koha e hapjes sė kėtyre shpellave i takon 1700 vjetėve mė parė. Midis 36 shpellave tė zbuluara, shpella mė e madhe ėshtė 12 mijė metra katrorė dhe ngjan si njė fushė basketbolli. Ndėrtimi i kėtyre shpellave ėshtė bėrė brenda kėtij mali qė ėshtė pothuajse bosh. Por deri tani misteri i vėrtetė nuk ėshtė ndėrtimi, por se ku kanė shkuar gurėt e dalė pėr hapjen e shpellave. Pėr arsye se kjo shpellė ėshtė aq e madhe, gurėt e nxjerrė ishin tė shumtė. Studiuesit dhe shkencėtarėt kanė bėrė ekspedita pėr tė zbardhur misterin e kėtyre shpellave gjigante dhe kanė bėrė matje. Me kėta gurė tė nxjerrė nga shpella, mund tė ndėrtohej njė rrugė prej mbi 240 kilometrash. Por kėto gurė tė nxjerrė nė disa milionė metra kub janė zhdukur dhe ky ėshtė bėrė njė nga misteret mė tė lashta.

Pėrveē gurėve tė humbur, ka edhe shumė sekrete tė pazbulueshėm nė kėto shpella. Si janė ndėrtuar ato para 1700 vjetėsh. Pse nuk ka ndonjė shėnim historik pėr kėto vepra kaq tė mėdha? Sigurisht mė misteriozi ėshtė qėllimi i hapjes sė kėtyre shpellave nga paraardhėsit vendės. Shpellat e tjera tė lashta tė zbuluara deri mė tani nė Kinė, pėrdoreshin ose pėr banim, ose si strehim pėr budistėt. Por, kėto shpella tė mėdha nė fjalė nuk kishin qenė pėrdorur pėr banim dhe brenda kėtyre shpellave nuk ka as pikturė nė mure e as ndonjė bust. Nė brendėsi tė tyre nuk ka asnjė shenjė apo gjurmė qė mund tė tė japė njė ide rreth historisė sė tyre. Shpella numėr 35 ėshtė 170 metra e thellė dhe ka njė sipėrfaqe prej afro 12 mijė metrash katrorė dhe ėshtė shpella mė e madhe e tė gjithė zinxhirit tė shpellave tė malit Huashan. Hyrja e kėsaj shpelle nuk ėshtė e madhe. Por, pas njė kanali tė ngushtė afro 20 metra tė gjatė, tė del para syve njė pallat nėntokėsor madhėshtor. Nė kėtė pallat nėntokėsor ka 26 shtylla guri mbi 10 metra e trashė. Kėto shtylla luajnė rolin e rėndėsishėm tė mbajtjes sė peshės.

Brenda pallatit nėntokėsor, janė vendosur nė mėnyrė tė rregullt banesa prej guri, krevate prej guri, ura prej guri e bile edhe pagota tė gdhendura. Pikėrisht pėr kėto mistere tė lashta, shumė turistė shkojnė atje nga rajone tė ndryshme tė botės pėr tė vizituar kėto shpella. Turisti amerikan zoti Tom Chase, tha se misteri i pazbuluar i kėtyre shpellave e ka tėrhequr atė pėr vizitė nė kėto shpella. Kėto shpella janė shumė interesante. Nuk mund tė shohėsh ndonjė shpellė tė tillė nė asnjė vend tjetėr tė botės. Ato shpella kanė mbi supe njė histori 1700-vjeēare qė ēuditėrisht nuk duan t'ua zbulojė askush. Misteret rreth kėtyre "gjiganteve nėntokėsore" janė tė panumėrta dhe shkencėtarėt deri tani nuk kanė asnjė ide tė qartė. Kush ka banuar mė parė aty? Ku kanė humbur ata gurė tė nxjerrė pėr hapjen e shpellave? Si janė ndėrtuar para 1700 vjetėsh dhe sa njerėz janė dashur pėr kėto kryevepra kolosale? Pse ėshtė dashur tė fshihen tė gjitha gjurmėt e historisė sė tyre? Kėto janė vetėm disa nga qindra pikėpyetjet qė nuk u ėshtė gjetur ende njė pėrgjigje dhe qė mesa duket do tė vazhdojnė tė mbeten njė mister pėr shumė kohė.
K.B.
avatar
Elizza

1073


Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi